Күскээр чайын Күдүгүр аң өлүрериниң кандыг-даа чөпшээрел бижии чокка оор ёзу-биле тайгага чеде берген.
Оор кижи чүс сезиглиг дээн ышкаш, тайгага келгеш, кижи ужуражы бээр ийне, егерьге-даа таваржып, боо-моңгум хавыртып, торгаалга-даа кире бээр ийне дээш, хөй чүүлдер бодап, каразып чорууру-даа аажок. Аъдын оруктан ыракта, хайыы, суг кыдыы оймакка өртеп алган. Шай хайындырып ижип алгаш, хөлестеп чыдырда, кежээки одар чоокшулаан. Аң тургу дег, оъттап үнүп келги дег черлерге чедип алыр дээш, базып үнүпкен.
Каът ужунга кедеп үнүп келирге, чаңгыс тош арга кыдыында оъттап турган. Кайыын адарын көрүп алган. Ушкан дыт дазылынга ажытталып кедеп келгеш, боозун аңаа хөлдей берген. Ол аразында кулааның дужунда ары ыйылааны дыңналган. Бүгү-ле кичээнгейи аңче угланган Күдүгүр ону-даа херекке албаан. Тонакты чаза тудуптар кылдыр салгаш, аңны хараалга кииргеш, мажыны базарының кайызы чыдырда, ары ужуп келгеш, думчуунуң бажынче кадалы берген, артында-ла шопту кадаг киир шаапкан чүве дег болган. Хере көрүпкен карааның кирбииниң аразы база-ла ажыш дээн. Мажы базып чыткан холу-биле думчук бажында кадалы берген арыны кагар дээш боозун шичеди каапкаш, холун хенертен карбаш кыла кааптар орта, боозу частып, кыпсынчыг дааш чер-дээрге сыңышпастай берген чүве ышкаш апарган. Тоштуң ындында дыттың ортузунда будуктары саглаш дээн. Аңы эзим иштинче дүште-даа чок челип кире берген.
Ол аразында арылар оон-моон үглеп келгеш, арны-бажын ажыңнадып, дазыл адаанда үңгүрден имиңейнип кээп-ле турган. Күдүгүр боозун тудуп алгаш, кадыр ийни одурту маңнапкан. Имилээн арылар ону сүрбүшаан. Маңнап оргаш, кээп ушкаш, ийни куду чуглуп бадыпкан. Ол бадып оргаш, экизи көрген, бөлүк дөс сөөскенге ылдыртына бергеш, оон салдынмайн барган. Оон хензиг-ле чуулган болза, хемче харап алган туругжугаштың кырындан баткаш, хем унунга барып дүжер, ол-ла черге сөөк салыр чыгыы турган. Боозу кайда боор, бодун мурнай чуглуп бады барган. Ынаар-мынаар көрзүнген, куду харанган, ылдыртына берги дег карак чедер черде черле чок.
Арай боорда туттунуп, үңгеп чорааш, мүн-не чер агынга үнүп алган. Арны-бажы, дискээниң караа шыйбак, оң талакы будун кадыра ужуп алган. Кургаг будук даянып, аскаңгырлап, чамдык черлерге ужазы-биле соястап чорааш, хем дүвүнге арай боорда четкен. Ынчап чорда имир база дүшкен.
Эртенинде аъттыг келгеш, боозун арай боорда тып алган. Хорум даштыг көшке-биле кады чуулгаш, хем дүвүнге кээп дүшкен чыткан. Хараалы оорлуп, уну ыргайып калган, ужазы база сынык, шуут-ла сандан үнген болган. Ары шаккан черлеринде – думчуунуң кырында, карааның кирбиинде, хаваанда, мойнунда, чушкуузунда, бажында элээн каш борбак ыжыктар чөржейгилей бергилээн.
Аң оорлап адып чыткан Күдүгүрге арылар элээн шыңгыы шииткелди таварыштырган, бичии-ле болза, амы-тынындан чарлыр часкан.
(Кызыл-оол Тюлюштуң 1970 чылда үнген “Сергеге шелдирипкен” деп номунда шоодуглуг чугаалардан үзүндү).
«Шын» №45 2026 чылдың ноябрь 19
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn