Аът чылы бурунгаар шимчээшкинниң, хенертен болур өскерлиишкиннерниң, бодунуң шиитпири дээш улуг харыысалгалыг болурунуң чылы. Ол адааннажылганы күштелдирер, чаа байдалдарга дүрген чаңчыгып билирин негээр.
Ынчангаш 2026 чылда кайгамчык ужудуушкуннарны болгаш муңгаранчыг кудулаашкыннарны манап болур. Кол чүүл – үргүлчү шыдамык болуру. Ажыл-херээн кичээнгейлиг планнап турар улус чедиишкинни чедип алыр. А хууда амыдыралында түр үениң хандыкшылындан болгаш сонуургалындан шын сеткил-хөөннү, сагыш-сеткилдиң ханы чоокшулажыышкынын ылгап билир улус тиилекчи болур.
Күске: 1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996, 2008, 2020
Аът чылы Күскелерниң чуртталгазынга көскү өскерлиишкиннерни эккээр. Чаартылгалар күзевес улуска берге болур. Чүге дээрге Күске Аът-биле каржы дайзыннар. Чылдың ээзи-биле чөрүлдээ турум эвес байдалды болгаш чаа чүүлдү эккээр. Ынчалза-даа сылдыстар Күскени шак ол силгиишкин-биле чааскаандырзын арттырбас: холун сунуп келир кижини чорудуптарынга сылдыстар белен.
Сагыш-сеткилдиң сылдызы философчу көрүштен аңгыда, бергелерни эртип тургаш, өзер арганы бээр. Ол ышкаш Күскелерни ажыл-агыйга депшилгениң сылдызы эргиир. Эгезинде берге болур дээрзин сактып алыр, а ону ажып эрте бээрге, аажок улуг өзүлде манап турар.
Сеткил-хөөнүн эки хайгаараар херек. Чуртталгаже муңгак көрүш берип турар хөй-ле сылдыстар Күскелерге салдарлыг болур. Саң-хөө талазында айыыл база бар. Манавааны улуг чарыгдалдар тыптып болур. Кижи бүрүзү аңаа белен болбас. Ынчангаш артыкшылдыг акшаны шыгжап алгаш турар болза эки.
Инек: 1925, 1937, 1949, 1961, 1973, 1985, 1997, 2009, 2021
Инек Күскеге бодаарга, Аът чылында аас-кежиктиг таварылгаларга болгаш үстүнден келген күштерге ынанып болур. Аңаа чедимчелиг байдалдарны сөңнээр эки сеткилдиг дузалакчыларны, бергелер-биле туржур аргаларны болгаш деткимчени көргүзер сылдыстар кээр. Ол ышкаш Инекке салым-чаяанының болгаш бүгү назынының иштинде чыглып келген үнелиг чаңчылдарының ачызында ажыл-агыйынга депшилге бээр, акша-хөреңгизи көвүдээр аргаларны сөңнээр сылдыс бар болур. Багай сылдыстар салдар чедирип турза-даа, күштүг деткимчениң ачызында бергелерни ажып эрте бээр.
Инектер бойдус халавындан болгаш хенертен кээр бергелерден оваарнып чорза эки. Аарыг сылдызының келгени-биле өг-бүлезиниң кежигүннериниң кадыкшылынга кичээнгейлиг болуру чугула. Ниитизи-биле От олуттуг Аът чылының эки талаларын көргүзүптер аас-кежиктиг, чырык чүүлдер хөй болур.
Пар: 1926, 1938, 1950, 1962, 1974, 1986, 1998, 2010, 2022
Парларга аян-чоруктаарын сылдыстар сүмелеп турар. Аай-дедир чоруп, чаа черлер-биле таныжып турар үеде оларга акша-хөреңги ажылдап алыр аргалар тургустунар. От олуттуг Аът чылы Парларга байлакшыл сылдызы болгай.
Ол ышкаш оларның өөредилгезинге база чайынналчак чедиишкиннер келир. Кажан өөредилге сылдыстары Парларның, чогаадыр, өөренир салым-чаяанын канчаар-даа аажок күштелдирип турда, эртем чедип, билиглерин бедиткеш, сертификат азы дипломну алыр херек. Аът чылында Парларның угааны кол чепсек болур.
Ооң-биле деңге саң-хөө талазынга кичээнгейлиг болур херек. Оваарымча чок болганындан акша чидирип болур айыыл тургустунуп турар. Парларга база бир багай чүүлдер хоп болгаш дорамчылалдан кээр. Оларның артынга кижилер багай чүүлдер чугаалап болур.
Кодан: 1927, 1939, 1951, 1963, 1975, 1987, 1999, 2011, 2023
Коданнарны чылдың ынак амытанынга хамаарыштырып болур. Оларда хары угда 4 эң-не акшаланыр сылдыс дүжүп чыдар. Коданнар орулгазын улгаттырып алыр аргалыг. Ылаңгыя шимчевес өнчү таварыштыр инвестициялар От олуттуг Аът чылында кончуг чедиишкинниг болур.
Акша-хөреңги чедиишкининден аңгыда, Коданнарга бүгүдениң кичээнгейин, магадалын хаара тыртыптар онзагай шынарны сылдыстар берип турар. Ынчангаш олар хөйнүң кичээнгейин, чүректерин чаалап алыр. Чааскаанзыргай Коданнар ынакшылынга таваржып болур. Ынчалза-даа душкан-на кижи оларга чырык истер арттырбас. Оларның чамдыктары хоп-чиптиң чылдагааны апарып болур. Ынчангаш эжин шилип алырда, кичээнгейлиг болур херек.
Коданнарга юридиктиг нарын байдалдар тургузуп болур сылдыс кээп болур. Ынчангаш албан ёзугаар документилер-биле ажылдап тургаш, оваарымчалыг болуру чугула. Аът чылында сагыш-сеткилин сергек тудары чугула. Кандыг шиитпир хүлээп алыры, чуртталгазының оруктары кандыг болуру иштики хөөнден хамааржыр.
Улу: 1928, 1940, 1952, 1964, 1976, 1988, 2000, 2012, 2024
Аът чылында Улунуң кол күжү – кандыг-даа байдалдан үнүп шыдаптары. Бүгү-ле багай чүүлдерни чииги-биле эки талаже шилчидиптери соксаал чок өзүлдеге салдарлыг болур. Оон аңгыда Улулар кандыг-бир салым-чаяаны-биле ат-алдар чедип, кижилерниң үнелелин чедип алыр. Күскелерге ышкаш, Улуларга база чуртталгаже философчу көрүп өөренир херек. Бир-тээ от олуттуг Аът чылы болганда, бергелерни мерген угаан дузазы-биле шиитпирлээш, удаа-дараа өзүлдени ап шыдаптарлар.
Улулар өг-бүле айтырыглары, бажың азы өнчү-хөреңги хуужудуушкуну дээш саң-хөө талазы-биле чидириглерге таваржып болур багай сылдысче кичээнгей салыры чугула.
Улулар хөй-ле шаптараазыннарга таварышкаш, бодун долгандыр турум эвес байдал дээш сагыш човаарлар. Сагыш-сеткилинче кичээнгей салып, кажан муңгак апарган үелерде иштики хөөнүн экижидип алыр аргаларны тыварын кызыдар херек. Кемдээшкин алгы дег айыылдардан чайлаары-биле коргунчуг хемчеглерден ойталааны дээре.
Чылан: 1929, 1941, 1953, 1965, 1977, 1989, 2001, 2013, 2025
Чыланнарга саң-хөө талазы-биле хөй-ле аргалар тургустунар. Ынчангаш чүнү-даа эрттирбези-биле харылзааларын идепкейлии-биле калбартыр херек. Угаан-медерел сылдызы аас-кежиктиг байдалдарны тургузуп, шылгалдалар дужаарынга дузалажыр. Ынчангаш өөренип турар Чыланнарга Аът чылы чогумчалыг кылдыр көстүр. Амданныг, чаагай чем чиир арганы тургузар эки сылдысты алырлар. Чыл дургузунда шак ындыг байдалдар удаа-дараа тургустунар.
Бергедээшкиннерниң аразындан дугуржулгаларже кичээнгейни салыр болза эки. Керээни хенертен үзе шааптар сылдыс шупту дугуржулгаларны бижип, баш удур бурунгаар боданырын негеп турар. Ылаңгыя документилерни эки хынаар херек. Оон башка юридиктиг нарын айтырыглар тургустунуп болур.
Аът чылында Чыланнар хөй ажылдааш, ажылынга “өрттенип” болур. Кадыкшылынче кичээнгей салыры чугула. Дүвүрээзиннер иммунитедин кошкадып болур.
Аът: 1930, 1942, 1954, 1966, 1978, 1990, 2002, 2014, 2026
Аът чылдыгларга таарымча чок чыл болур. Ынчалза-даа ол Аъттарга бодунуң тергиидекчи аажы-чаңын көргүзер болгаш кичээнгей болгаш үнелел алыр арга болур. Аът чылы чүгле биче сеткилдиг кижилерге эвес, “Чылдың нояны” кандыызынга-даа албан кичээнгейлиг болур. Ол кичээнгей эки-даа, багай-даа бооп болур. Ылаңгыя ат-алдарда эштип чоруур Аъттар аалдап келген акша-хөреңги сылдызының ачызында орулгазын көвүдедип алыр аргага таваржыр.
Оларның боттарының кандыг-даа шынарлары ийи катап күштүг кээр. Ооң уламындан хинчектенип база болур. Дүрген боданыр салым-чаяаны частырыгларга эккеп болур, чиик бодалдарының ужундан каржыланып болур. Ынчангаш Аъттар нарын айтырыгларның чамдыызын боттары боттарынга тургузуп алыр.
Чедир билбейн барганындан азы артык сөстер чугаалапканындан юридиктиг бергелерге таваржып болур. Оваарымча чок эдипкен сөзүнден эштериниң бирээзи хая көрнү берип болур. Ол Аъттарның кадыкшылынга салдарлыг болуп, аарыг сылдызы ужуп келир.
Хой: 1931, 1943, 1955, 1967, 1979, 1991, 2003, 2015
Аът чылында Хойларга дендии чогумчалыг болур. Чүге дээрге олар “Чылдың хаанының” чоок эштериниң бирээзи-дир. Ол болгу дег чүүлдерден кончуг ажыктыг тала болуп турар. Хойларга эштежилге таварыштыр саң-хөө талазы-биле эки аргалар, эң-не аас-кежиктиг таварылгалар келир. Ынчангаш бо чылын оларның кол сорулгалары эш-өөрүн көвүдедири, эрткен-барган харылзааларны катап тургузары, ниитилелче үнүүшкүннер кылыры болур. Хойлар хөй чугаалажыр, идепкейлиг болур-ла болза, Аът чылындан эки чүүлдерни хөйү-биле алыр.
Чүгле харын багай сылдыстан келир дүвүрээзиннерден оваарныры артар. Ийи дугаар айыыл чуртталгадан хөлүн эрттир бедик манаашкыннарлыг болганындан хөңнү калып болур. Ону ажып эрттиптер болза, Хойну уттундурбас аас-кежиктиг үе манап турар.
Сарбашкын: 1932, 1944, 1956, 1968, 1980, 1992, 2004, 2016
Сарбашкыннар Аъттан аас-кежиктиң ийи сылдызын алыр. Оларның бирээзи хөй-ле шимчээшкиннерни, аян-чоруктарны, өскерлиишкиннерни бээр. Болуушкуннар дыка дүрген сайзыраар, хөй-ле чаа кижилер тыптыр, янзы-бүрү байдалдар тургустунар, өскерлиишкиннерже чүгле таарыштыр көрүп четтигер. Ийи дугаар сылдыс чогаадыкчы чорукту болгаш сайгарылга талазы-биле эки салым-чаяанны бээр. Ынчангаш чуртталгада өскерлиишкиннерни болгаш хөйү-биле кээп турар медээлерни хүлээп четтигер дээш, Сарбашкыннар күженниишкин үндүрер апаар.
Харылзаа үезинде бир-ле чүүлдү чедир билбейн барган түңнелинде юридиктиг нарын айтырыглар эккээр сылдыска кичээнгейлиг болур херек. Шупту керээлерни кончуг кичээнгейлиг номчуур, дугуржулгаларны допчузу-биле бижип демдеглээр. Ийи дугаар халдаашкын – сагыш-сеткил хайныгыышкыннары. Сарбашкыннар бүгү чүүлдү үндүрбейн, иштинге тудуп алырын кызарлар. Ол кадыкшылга багай салдарлыг. Ыыттавайн барбайн, дуза дилеп чедер. Ол ышкаш ырак төрелдеринче кичээнгей салыр херек. Олардан эки эвес медээлер кээп болур.
Дагаа: 1933, 1945, 1957, 1969, 1981, 1993, 2005, 2017
Чылдың база бир ынакшылы Дагаа канчаар-даа аажок улуг кежикти алыр. Бир дугаарында долгандыр кижилерден дуза болгаш деткимче келир. Ону чүгле дилээр херек. Кижилерниң кичээнгейин хаара тудуптар шынары төлевилелдерге, хөйнүң баарынга сөс алырынга база оюн-тоглаага чедиишкинниг болурунга салдарлыг.
Ол ышкаш Дагааларга кады чурттаар эжин тып алырынга азы кады кырыыры-биле аразында харылзаазын быжыглаарынга дузалаар ынакшыл чедиишкининиң сылдызы ужуп келир. Оларга, Аът чылынга эң-не күштүг талазы өөредилге болганда, кандыг-ла-бир өөредилгени эртип, билиин бедидип алыр херек. Ынчалза-даа саң-хөө талазы-биле кичээнгейлиг болур. Чидириглер айыылы бар. Кемдээшкин албазы-биле спорттуң айыылдыг хевирлеринден ойталаар.
Ынчалзажок Дагааларның өскелерге адаарганчыг ховар талазы тыптыр. Ол дээрге Дыштаныышкын сылдызының ачызында чеже-даа барып дүшкеш азы кемдээшкин алгаш, дүргени-биле сегип келир шыдалы бар. Ынчангаш кандыг-даа бергелер аңаа коргунчуг эвес.
Ыт: 1934, 1946, 1958, 1970, 1982, 1994, 2006, 2018
Ыт Аъттың эштериниң даңзызында болгаш, хөглүг сылдыстарны алыр. Ол ооң ат-алдарынга болгаш ажыл-агый талазы-биле өзүлдеге салдарлыг. Ыттар айтырыглар шиитпирлээрде, дээди дузалакчыларының киржилгезинге идегеп болур. Оларга айтырыглар шиитпирлээр болгаш чуртталгаже эки хамаарылгалыг сылдыс ужуп келген болганда, боттары өскелерге база дузалажыр аргалыг. Шак ындыг эки каттыжылга Ытка “дагны-даа шимчедиптер” арганы бээр. Чогаадыкчы талазы болгаш салым-чаяаны-биле айтырыгның утказын дораан сайгарып кааптар болганындан от олуттуг Аът чылында Ыттар кымга-даа аштырбас.
Эң-не улуг айыыл торгаалдар, юридиктиг берге айтырыглар, хоойлу талазы-биле айыыл дээн ышкаш кажар аргаларда чаштынып чыдар. Ынчангаш Ыттарга орук дүрүмнерин хажытпас, бүгү үндүрүглерни, өрелерни үе-шаанда төлээр дээн ышкаш бүгү-ле дүрүмнерни болгаш ужурларны сагыыр херек.
Хаван: 1935, 1947, 1959, 1971, 1983, 1995, 2007, 2019
Амыр эвес Чылан чылының соонда Хаван канчаар-даа аажок улуг өзүлдениң чедиишкинин алыр. Ооң соңгазын орулгаларын көвүдедир болгаш авырал-камгалал алыр сылдыстар бакылап кээр. Ол ышкаш шылгалдаларга чедиишкин эккээр сылдыс ужуп кээр. Өөреникчилерге ол кончуг өөрүнчүг. Хөй-ниитиниң амыдыралынче болгаш буян чедиреринче үлүүн киирип чоруурларга буян сылдызы таарымчалыг, чылыг-чымчак чуртталганы шаңнаар.
Хаваннарга бергелер колдуунда саң-хөө талазында чаштынып чыдар. Оларга хенертен чидириглер, мөөгү дег өзүп көвүдээр дендии хоранныг хөй-ле бичии-бичии чарыгдалдар хамааржыр. Ындыг-даа болза долгандыр кижилерден дузадан дилээр херек. Хаваннар ынчан чылдың күчү-күжүн болгаш кандыг-даа берге айтырыгны шиитпирлээринге дузалажыптар азы арга-сүме кадар буянныг кижилерниң дузазын көөрлер.
Материалды Ч.СААЯ белеткээн.
Чуруктарны интернет четкизинден хоолгалаан.
“Шын” №6 2026 чылдың февраль 19