Чайлагдан көжүп бадып тура, Шокар-Кадай кырган-авай кончуг чараш аскыр дагаазы биле ийи кыс дагаазын тыппайн баргаш:
— Че-че, доо аалдың ыттары чипкен боор, чайладыр дагааларым арттырбады — деп хыйланган.
Аргага төрээн кыс хаванын чүдүрүп алганнар, а оолдары шупту-ла черликсип, аңзыг чүвелер апарганындан алдыртпас, тудуп чадап кааннар.
— Чаа-а, күзүн дииңнээн оолдарга чагып, бооладып чиир чүве боларны, хупурай берзин — деп кааннар.
Күскээр кыжын ийи аныяк дииңчи улуг аңчыларны-даа манавайн, Авыс чайлаанче үнүпкеннер. Олча-омак көвей болзун деп оран-таңдызынга чалбарып, кылаң чүвезин чажып чорааш, чедер черинге хүн ажа бергенде четкеннер.
Шай хайындырып, чемненип ора, бирээзи казанак иштинден эрги ном тып алгаш, от чырыынга көөрге, улуг орус чогаалчы Н.В. Гогольдуң буктар дугайында ному болган.
— Ээн тайгага ону чоп номчуй бердиң, коргунчуу кончуг чүве ышкажыл! — деп, бирээзи чугаалап-тыр.
Өскези номундан салдынар-даа хире эвес, каттырып-каттырып, улам коргунчуг чүүлдерин номчаан.
Удуур дээш чыткылап алгаш, бирээзи сыртыын эде салып чыдырда, холунга дагаа чуургалары ышкаш чүвелер туттунуп келген.
— Дагаа чуургаларын сен ап алдың бе? — деп эжинден айтырган.
— Азалар дугайында хөй чүве номчуп алгаш, албыстап турба сен! — дээш, дораан-на хаарыктай берген.
Удумзурап чыдарга, даштын хаван-даа кыргыраан ышкаш, казанаан бир-ле чүве шимчеди өгенген-даа ышкаш, казанак кырында шимчеп турар чүвелер-даа бар ышкаш болган.
— Хаван-даа кыргыраан ышкаш, дыңнадың бе? — деп хаарыктаан эжин оожум оттурган.
— Демги аза хаваннарың ыйнаан — дээш, хая көрүнгеш, дам хаарыктай берген.
«Каргыштыг-ла чүве-дир, хей-ле Гогольду номчудум, черлик хаван дүне канчап бээр кээр боор, ирей база ижээнде, даштын ыттар чоп ээрбезил ынчаш?» деп бодап чыда, ол удуп каап-тыр.
Даң бажында аскыр дагаа-даа алгырып-ла үнген. Корткан аңчылар туп-тура халышкаш, шеттен кылган делгиирге баштары-биле барып үзерге, дагаа чуургалары кырынче төктүп-ле баткан. Алгы-кышкылыг халчып үнгеш, эжик баарынга чыткан хаваннар кырынга кээп дүшкеннер. Шөлээн, дыштыг чыткан хамык хаваннар каргырткайнып-ла үнген.
Мөгүдээш, чавыдактапкан хаваннары база корткан-девидээнинден кезек черге бар-ла шаа-биле маңнап чоруй, аңчыларны мөөп каапкаш барганнар.
Алдын-Сарыг аскыр дагааның эткен чараш үнү тайга-таңдыга чаңгыланырга, куйга баш адыңайнып турган.
— Шынап-ла, азалар-дыр — дээш, аңчыларның бирээзи үңгеп-үңгеп, уйгум бе, дүжүм бе деп харже бажын суп турган-дыр.
Ийи аңчы чүгле ишти тынныг сириңейнип чыдырда, ыттары келгеш, арны-бажында чуурулган дагаа чуургаларын чылгап, огланып эгелээрге, ам-на кээп оңгарлып келгеннер-дир.
Ай-Хаан КЫЗЫЛ-ООЛ
“Шын” №35 2026 чылдың сентябрь 10
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn