Ажыл дилеп турар үеде деткимчени база ап болур. Тывада «Ажыл дилээри» деп угланыышкын-биле 400 ажыг кижи социал керээни чарган. Кижилер хөй кезиинде «социал керээ» деп билигни хууда бизнес ажыдып азы мал-маган садып алыры деп бодап турар. Ынчалза-даа күрүне албан ёзузу-биле ажыл тып алганы дээш, чаа черге чаңчыгып алырынга дузалажыр дээш, немелде төлевирни бээринге белен деп чүвени эвээш-ле кижилер билир. Шалыңга немей 20 муң рубльди канчаар алырыл база ындыг дузаны кымнар ап болурул?
Социал керээниң «Ажыл дилээри» деп угланыышкыны — орулга чок арткан улуска күрүнениң деткимче системазында эң-не чедимчелиг хемчег. Ол ажыл-агыйга тургустунарынга дузалаарындан аңгыда, чаа черге чаңчыгып алыр үезинде база акша-хөреңги талазы-биле деткимчени көргүзер. Ооң утказы бөдүүн: кижи ажыл дилеп турар үеде болгаш ажылга тургустунуп алганының соонда, 3 ай дургузунда күрүне акша-хөреңгини төлеп турар.
«Бо дээрге бут кырынга туруп кээринге улуг деткимче болгаш тергиин эки арга-дыр. Саң-хөө деткимчезиниң хемчээли 20850 рубль. Чамдыктарынга үш ай, бир чамдыктарынга дөрт ай дээш, төлевирни кижи бүрүзүнге бот-тускайлаң төлеп турар» — деп, “Россияның ажылы” кадрлар төвүнүң Кызылда социал керээлер килдизиниң кол инспектору Айгуля Дажий-оол дыңнаткан.
Ажыл тып алыр дээш, социал керээни чарар дизе, тургускан негелделерге дүгжүп турар болур ужурлуг. Билдириишкин киирип турар кижи ажыл чок деп албан ёзузу-биле бүрүткедип алган турар, өг-бүлениң сөөлгү үш айының орулгазы амыдырап-чурттаарының кудуку хемчээлинден ашпас болур ужурлуг. Кол негелде — керээ чарган соонда, ыяап бир ай дургузунда ажылче албан ёзузу-биле кирер.
«Бо талазы-биле социал керээни чылда чаңгыстан хөй эвес чарып болур. Бир эвес керээниң негелделерин күүсетпес, чижээлээрге, саналдаан хостуг олуттардан ойталаар болза, керээни күш чок болдурар» — деп, кол инспектор Айгуля Дажий-оол тайылбырлаан.
Бо арганы чедиишкинниг ажыглаан улустуң аразында Өлчей Сюрюн база кирип турар. Ол университетти дооскан соонда, ажыл стажы чогундан дыка үр ажыл тып шыдаваан. Кажан Кадрлар төвүнге чеде бээрге, хостуг ажылчын олутту дораан тып бергеш, социал керээни чарарын база саналдаан.
Социал керээниң бир киржикчизи Өлчей Сюрюн деткимче программазынга киришкенинге өөрүп турар: "Ажылга хаара тудар төпке ажыл чок деп бүрүткедип алган мен. Төптүң специалистери мында ажылды тып берген. Тааржыр хостуг ажылчын олут бар болган. Килдистиң специалистери Социал керээниң ажыл дилээр угланыышкынын база айтып берди. Даңзы аайы-биле документилер чыыр ужурлуг болган. Дүрген чыггаш, дужаапкаш, шалыңымдан аңгыда, 20 муң рубль түңнүг немелде саң-хөө деткимчезин база ап тур мен» — деп, ол чугаалаан.
Ажылга тургустунарының талазы-биле социал керээниң ниити хуусаазы үш айдан тос айга чедер. Республиканың чурттакчылары тодаргай арга-сүмени болгаш социал дузаны алыр дизе, чурттап турар чериниң аайы-биле Кадрлар төвү-биле харылзажып болур.
/ Бистиң корр.
Чурукту ТР-ниң Чурттакчы чонну ажылга хаара тудар төвүнүң социал четкиде арнындан алган.
“Шын” №35 2026 чылдың сентябрь 10
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn