Амгы үеде амыдырал дүргедеп бар-ла чыдар. Чуртталгада болуп турар медээлерни кижи бүрүзү кайыын-даа көрүп, билип ап болур апарган. Ол бүгү янзы-бүрү чаа технологиялар дузазы-биле хүнден хүнче чонга чедимчелиг болуп, сайзырап-ла олурар. Сайзырал салаа бажында келген-дир деп кижилерниң чугаалап турары-даа чөп. Ооң-биле деңге телевидение база чыда калбайн чоруп олурар. Телевизорлар чаа тыптып турар үеде телевизор садып алган улустуң бажыңынга төрелдер, кожалар, эш-өөр чыглып келгеш, бажың долдур олурупкаш көөр турганын сактыр боор бис. Ол үеде чаңгыс черге олуруп алгаш кино көөрү чүден артык солун болгаш кайгамчык турган. Чоорту үе, техника, янзы-бүрү аргалар сайзыраан тудум, бүгү чүве кайнаар-даа көөрге, сайзырап, өскерлип, чаарттынып чоруп олурар.
“Тывахарылзааинформ” акционерлиг ниитилелдиң IP-TV ТСИ деп чаа телевидениезиниң ачызында амгы үеде бажың бүрүзүнде телевизор бар-даа болза, кандыг-ла-бир солун кино, теледамчыдылга көөр дээш, бажыңче далажыры чугула эвес апарган. Каяа-даа чорааш, кандыг-даа үеде чүгле чаңгыс черде турар азы ханада азып каан телевизорже көрүп олурар эвес, херек болза кижиниң бодунга ап чорууру смартфонну, планшетти ажыткаш, ТСИ-ниң интернедин таварыштыр телевидениениң каналдарын оон көрүп болур арга тургустунган. “Тывахарылзааинформнуң” клиентилер хүлээр черинге чеде бергеш, чагыг киирер билдириишкинни бижип каарга, ону кожар специалистер чагыкчыже долгапкаш, чогуур үезин дугуржуп алгаш, чагыкчының бажыңынга баргаш, кожуп бээрлер. Шак мындыг кайгамчык арганы ажыглавышаан, таарымчалыг көрүлдени “Тывахарылзааинформ” саналдап турар. Немелде айтырыгларны 2-22-22 деп телефон дугаарынче долгааш, айтырып ап болур. Ол дүн-хүн чокка ажылдап турар.
IP-TV ТСИ деп чогум чүү чүвел? Чүге ону келир үениң телевидениези деп турарыл?
Ооң эки талаларын көөрүнүң мурнунда, баштай ук технологияның дугайында эки билип алыылыңар. IP-TV деп улуг үжүктерни чазып чугаалаарга, даштыкы дылда Internet Protocol Television, азы өскээр чугаалаарга, “интернет протоколу-биле телевидение” дээни ол. Ол анаа-ла интернет таварыштыр көөр телевидение эвес-тир. Ол дээрге IP протоколду ажыглап, телевидениениң каналдарында көргүзүп турар бүгү чүүлдерни дамчыдар нарын видеодамчыдылга системазы-дыр. Чаңчылчаан эфир азы спутник дамчыдылгазындан ооң ылгалы мындыг: ында каналдарны кижи бүрүзүнге план ёзугаар дамчыдар, "чагыг ёзугаар видео" болгаш хөй талалыг дамчыдылга деп дүрүм-биле ажылдаар дээрзин “Тывахарылзааинформнуң” специалистери тайылбырлаан.
Ол дээрге каналдарны чүгле көөр эвес, а долу интерактивтиг сервистиг болур силер дээни-дир. Бүгү-ле киноларны, теледамчыдылгаларны интернет таварыштыр дамчыдып турар. Ынчангаш чуруу-даа тода көскү, үнү-даа эки дыңналып турар болур. Оон ыңай өске чурагайлыг эфир дамчыдылгаларында болдунмас чүүлдер IP-TV-де бар.
IP-TV ТСИ чурагайлыг телевидениени коштуруп алырга, чүзү экил?
IP-TV-же шилчип алырга, технология талазы-биле хостуг болгаш кончуг таарымчалыг апаарын “Тывахарылзааинформ” дыңнаткан. Бажың бүрүзүнге ажыктыг болурунуң чылдагааннары-биле таныжып көрээлиңер.
1. Ында 150 хире канал бар. Ооң мурнунда дег 20-ле борбак канал аразындан көөр солун кино азы теледамчыдылга тыппайн олурбас силер. Ында кандыг-даа кижиге тааржы бээр янзы-бүрү жанрлар бар. Ооң иштинде Бир дугаар канал, Россия 24, НТВ дээн ышкаш федералдыг улуг каналдардан аңгыда, тускай угланыышкынныг каналдар база бар. Хөй-ле каналдарны шыпыраңнады базып, шилилге кылып хилинчектенип олурбас. Ында медээлер, кинолар болгаш сериалдар, өөредиглиг дамчыдылгалар, спорт, уругларга дээш шуптузун полкада номнар дег аңгылап каан.
Медээлер: 24 шак дургузунда чүү болуп турарын делегейниң болгаш Россияның мурнакчы медээлер агентилелдери дыңнадып турар.
Кинолар болгаш сериалдар: уран-чечен, классиктиг кинолардан эгелээш чаа үнген киноларга чедир шупту бар.
Өөредиглиг дамчыдылгалар: бойдус, эртем, төөгү болгаш аян-чорук дугайында документалдыг фильмнер.
Спорт: маргылдааларның дорт дамчыдылгалары, делегейниң болгаш Европаның чемпионаттары дээш чаңгыс-даа оюн эрттирбес көөр аргалыг болур силер.
Уругларга: бичии көрүкчүлерге айыыл чок болгаш сайзыраарынга ажыктыг дамчыдылгалар.
Онза кичээнгейни регионнуң дамчыдылгазынче угландырган. Тываның медээлерин, дамчыдылгаларын база “Тыва 24”, “Тыва КТРК”, “OVAA TV” каналдарның боттарындан көрүп болур. Республикада болуп турар бүгү-ле медээлерден чыда калбайн, төрээн чуртуңар-биле харылзааны кадагалап арттырып алыр аргалыг болур силер.
2. Телевизордан көөрү албан эвес
IP-TV-ниң эң-не кол чүүлү– телевизордан көөрү албан эвес. Амгы үениң технологияларының ачызында смартфон, планшет, ноутбук, Smart телевизорга кайызынга-даа киноларны, теледамчыдылгаларны көөр аргалыг.
Бир эвес ажылыңар аайы-биле сургакчылаашкынче азы дачага ажылдаар азы дыштаныр дээш чорупкан ийик силер. Телевизорга ынак теледамчыдылгаңарны көөрү болдунмас апарган. Ынчан IP-TV дузалаар. “Тывахарылзааинформнуң” интернедин кожуп алыр болза, IP-TV-ни коштурары нарын эвес. Оон аңгыда ТХИ-ниң интернедин коштуруп алган ажыглап турар улуска халас болур. Интернетти ТХИ-ден өске черлерге коштурган болза, IP-TV-ни кожары болдунмас.
3. Үезин эрттирипкеш-даа, чылдырыпкаш-даа көрүп алыр.
Ооң мурнунда телевизор көөрде, үеге албан чагыртыр турган бис. Чижээлээрге, кежээкиниң 17.00 шак үезинде болур ынак сериалывыс азы чугула медээлер, дамчыдылга көөр дээш, ол үеде бажыңга албан четкен турарын кызыдар апаар. Ам телевизорга чагыртпас, а харын-даа ону боттарыңар башкарар апаар силер.
Ол чогум канчаар ажылдап турарыл?
Бир дугаар канал, Россия, Матч ТВ, ТВ центр, Рен ТВ, СТС, ТНТ база өске-даа каналдарда көргүзүп турар киноларны, теледамчыдылгаларны 48 шак дургузунда боду-ла бижидип турар. Ында ниитизи-биле 18 каналдың бижидилгезин көрүп болур. Бир эвес силер бажыңыңарга орай келгеш, ынак программаңарны азы чугула көөр турганыңар футбол маргылдаазын эрттирип алган дижик силер, ооң катаптаарын манап турбайн, интернеттен ооң бижидилгезин диледипкеш, көрүп ап болур силер. Телефонда азы планшетте кииртип алганыңар капсырылгадан теледамчыдылгалар архивин ажыдыпкаш, хереглээн эфириңерни тып алгаш, амгы үеде болуп турар дег, таваар көрүп алыр арганы “Тывахарылзааинформ” сүмелеп турар.
Ол эмчилер, башкылар, хууда сайгарлыкчылар дээн ышкаш оон-даа өске чай чок улуска кончуг ажыктыг. Кандыг-ла-бир чугула звонокка харыылаптар азы бажыңга аар-саар ажылдар кылып чардыга бергеш, көрүп олурган эфириңерни доктаадып кааш, ооң соонда көрүп алыр силер.
4. Өг-бүлениң кежигүннеринге шуптузунга эптиг
Кандыг-даа өг-бүледе кижи бүрүзүнүң сонуургалдары аңгы-аңгы болур. Ынчангаш телевизор былаажы бээр таварылгалар болганчок турарын билир бис. Ындыг таварылгада чаңгыс-ла IP-TV-ниң чагыдылгазын кылып алгаш, кандыг-даа чөрүлдээ тургуспайн, бот-боттарынга шаптыктавайн, кижи бүрүзү аңгы-аңгы херекселдер дузазы-биле тус-тузунда коштунуп алгаш, бодунуң сонуургалының аайы-биле кинолап азы теледамчыдылга көрүп болур. Кижи бүрүзү бодунуң көөр каналдарын даңзылап алыр аргалыг. Үргүлчү-ле ону катап-катап хөй каналдар аразындан дилеп турбас дээрзин “Тывахарылзааинформнуң” специалистери тайылбырлаан.
Бижидип каан теледамчыдылганы тургузупкаш, кандыг-даа үеде улаштыр көрүп болур. Реклама көөрү бужурганчыг апарган болза, бир-ле солун чүүлдү катап көөр дээн болза, чогуур черинче чылдырып ап болур. Чоокку хүннерниң контентизин архивтен көрүп алыр, неделя бурунгаар көөр киноларының, теледамчыдылгаларының чурумун база тургузуп алыр.
Ынак каналдарыңарны шилээш, категория аайынче аңгылап алыр силер. Хөй каналдар аразындан катап-катап дилеп турбас, ажыдыптарга-ла, белен болур. Кижи бүрүзү бодунуу-биле ынчаар кылып алыр.
Техниктиг негелделери болгаш кожары белен
Коштунуп алыры берге деп бодааш, хөй-ле кижилер чаа технологиялардан коргар. Ынчалза-даа ТХИ-ниң IP-TV-ге коштунарын бөдүүнчүдүп каан. Кочетов кудумчузунуң 53 дугаар оран-савазында “Тывахарылзааинформнуң” клиентилер хүлээп алыр черинге чеде бергеш, IP-TV-ни коштуруп алыр күзелин илередирге, ында специалистер чагыкчыга тодаргай тайылбырны, билдинмес айтырыгларга харыыларны берип, чагыгларны бижимел хевирге хүлээп алыр. Ооң соонда ону бажыңга барып кожар специалистер чагыкчы-биле эптиг үени дугурушкаш, үезинде баргаш кожуп бээр. IP-TV-ни коштурарда, секундада 20-40 Мегабиттен өрү күштүг интернетти ТХИ-ден коштуруп алган турар ужурлуг. Ынчалза-даа кижи бүрүзү бодунуң күзели-биле интернеттиң күжүнүң аайынче чогуур тарифтерни шилип ап база болур. Чаа хевирниң телевидениезин кошкан соонда, Smart TV-ге, смартфонга, ноутбукка канчаар кожарын “Тывахарылзааинформнуң” специалистери тайылбырлап, көргүзүп бээрлер. Ону кожуп алырынга каш-ла минута негеттинер. App Store азы Google Play-ден IP-TVPORTAL деп көк өңнүг капсырылганы киирип алыр. Ону кожарда, специалистерниң бергени логин, парольду базыптарга-ла, кире бергеш көрүп эгелей бээр.
Амгы үениң бо сервизи кинотеатр, медээлер агентилели, бодунуң хууда видеомагнитофону дээш шуптузунуң ажылын кылып турар. Ол XXI чүс чылдың деңнелинге дүгжүп турар, улуг-бичии кижи бүрүзүнге эптиг дээрзин “Тывахарылзааинформ” демдеглээн.
Чыжыргана СААЯ белеткээн.
Чурукту "Тыва24" телеканалдан алган.
“Шын” №20 2026 чылдың май 28
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...