Апрель 24-те Дээди Хуралдың хуралдаар залынга Россия Федерациязының Федералдыг Хуралының Күрүне Думазының IX чыыжының депутаттарынче идип үндүрер баш удур бадылаашкынның киржикчилери-биле парлалга конференциязы болуп эрткен. Республиканың журналистеринге баш удур бадылаашкынның болур хүннерин, кандидаттарны болгаш кандыг платформага соңгуурун таныштырган.
ТР-ниң Дээди Хуралының Даргазы Каң-оол Даваа хемчегни ажыдып тура, баш удур бадылаашкын дээрге 2026 чылдың сентябрьда болур соңгулда үезинде партияны төлээлээр төлептиг кижини чурттакчыларның боттарының тодарадыры-дыр дээрзин онзалап демдеглээн. “Кандидаттарны партия эвес, а чурттакчы чон боттары бүзүрээр кижизин шилип алыр” – деп, ол чугаалаан. Ол дээрге партия иштинде чижилгениң албан турар ужурлуг дүрүмү болгаш кандидаттарны хынаар ёзулуг ажыл болуп турарын база немей тайылбырлаан.
Парлалга конференциязынга баш удур бадылаашкынның дөрт киржикчизи, “Чаңгыс демниг Россия” партиязының кежигүннери, Кызылдың 6 дугаар уруглар садының директору Надежда Новожилова, ТШО киржикчизи Экер-оол Манчын, Россияның Маадыры, “Тываның маадырлары” кадрлар программазының тиилекчизи Буян Куулар, “Сеткил Групп” КХН-ниң чиңгине директору Буян Сеткил олар боттарын таныштырып, илеткелди кылганнар. Кижи бүрүзүнүң программазында өг-бүле болгаш чаштар, уруглар садтарынче оочурну эвээжедири, башкыларның шалыңын өстүрери, бойдус байлааның ажыглалы, аныяктар программазын боттандырары, суурларны сайзырадыры дээш аңгы-аңгы айтырыглар тус-тузунда бар. Тускай шериг операциязының киржикчилерин болгаш оларның өг-бүлелериниң кежигүннерин деткииринче онза кичээнгейни угландырган.
Оон аңгыда баш удур бадылаашкын анаа соңгулдалардан ылгалы чүл, ук ажылдың айыыл чок чоруун болгаш шын болурун канчаар хандырарыл, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның эгелээни кожууннарга "төгерик столдарның" түңнелдери кандыг болганыл дээш оон-даа өске айтырыгларны журналистер депутаттардан айтырган. Оларны колдуунда-ла чон-биле ужуражылгаларның канчаар эрткени, чурттакчылар кандыг айтырыглар көдүрүп турганы сонуургаткан.
Депутаттар боттарының ээлчээнде журналистерниң айтырыгларынга харыылавышаан, “Улусчу программа 2.0: саналдардан – ёзулуг ажылдарже” деп ээлчеглиг "төгерик столдарны" кожууннарга эрттирип чораанының дугайында чугаалап, ук ажылдың түңнелдери-биле үлешкен. Олар кожууннарга баргаш, хөй-ниитиниң үзел-бодалдарының тергииннери болгаш чаарттынган программаже кирер “беш кол сорулганы” кожуун бүрүзүнден чыгганнар.
“Төгерик столдарны” удуртуп чораан Конституция болгаш эрге-хоойлу талазы-биле комитеттиң даргазы, ТР-ниң Дээди Хуралының депутады Людмила Осмоловскаяның чугаалап турары-биле алырга, кожууннарда чурттакчы чон чер-чуртунуң сайзыралы дээш сагыш-сеткили аарып турарлар. Чурттакчылар кылдынган ажылдар дээш өөрүп четтиргенин илередип, улаштыр сайзыраары-биле чаа-чаа сорулгаларны чугаалааннар. Айтырыгларның хөй кезии тускай шериг операциязынга хамаарышкан. Чурттакчылар дайынчыларны болгаш оларның өг-бүлелерин деткиир немелде хемчеглерни саналдаан. Ол ышкаш аныяктар политиказынга хамаарышкан, аныяк специалистерге чурттаар оран-сава, школалар болгаш уруглар садтарының тудуглары, чаа оран-саваларны тудары болгаш оруктар септелгезиниң чугулазы, тыва дылды өөредир программаны сайзырадыры дээш оон-даа өске айтырыгларны чурттакчылар көдүрген.
Кандидаттарны идип үндүрер ажыл эгелей бергени ол. Кандидат бүрүзү документилерин дужаап, боттарының допчу намдарын болгаш программазын чонга таныштырып, хыналданы эртерлер. Соңгукчулар ол дугайында бүгү-ле медээлерни pg.er.ru деп сайтыдан номчуп таныжып болур. Амгы үеде Күрүне Думазының соңгулда кампаниязында 10 кандидат бүрүткеттинген: чаңгыс мандаттыг соңгулда округу-биле алды кижи, партия даңзызы-биле дөрт кижи. Оларның аразында партия кежигүннери-даа, партияга хамаарышпас-даа кижилер бар. Баш бурунгаар бадылаашкынның тиилекчилери «Чаңгыс демниг Россия» партиязының кандидаттары кылдыр кол соңгулдага киржир эргелиг.
Баш удур бадылаашкынның чуруму: март 11-ден апрель 30-ге чедир кандидаттарны идип үндүрери. Апрель 20-ден май 29-ка чедир соңгукчулар pg.er.ru деп сайтыже киргеш, “Күрүне ачы-дуза” порталын таварыштыр бүрүткедир. Май 25-тен 31-ге чедир pg.er.ru деп порталга электроннуг бадылаашкын болур.
“Чаңгыс демниг Россия” партиязының «Аныяктар гвардиязының» Тыва Республикада регионалдыг штавының удуртукчузу Лизабель-Антуанетта Лестрейнджтиң чугаазы-биле алырга, баш бурунгаар бадылаашкынның ажыл-чорудулгазын волонтерлар болгаш хөй-ниитижилер корум-чурум үрээшкиннерин болдурбас дээш, шыңгыы хайгааралга алыр. Электроннуг хевирниң соңгулдазынга блокчейн технологиязын ажыглаар. Соңгукчулар кайнаар-даа барбайн, турган-на черинден соңгуптар аргалыг болур. Ынчангаш бо арга кончуг эптиг деп санаттынар. Оон аңгыда соңгукчу кижи “Күрүне ачы-дуза порталын” таварыштыр бүрүткедип алыр болгаш, хууда медээлер 2 катап камгалалдыг болур. Партия эң-не тергиин чурагайлыг инфраструктураны ажыглап турар. Ук ажылда “Росатомнуң” эксперттери киржип турар.
Ч.СААЯ.
Буян Ооржактың тырттырган чуруктары.
“Шын” №16 2026 чылдың апрель 30
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...