Херек кырында, бедик каблуктуг идикти бир дугаарында эр улус кедип эгелээни кайгамчык. Ооң утказы, бай шыдалдыг эр кижилер бодундан шала чегей шыдалдыг улус мурнунга бедик көстүр дээш кедер турган деп интернет четкизинден хөй медээни номчуп болур. Шын-даа турган чадавас. “Лучик” деп сеткүүлде бедик каблуктуң тывылган төөгүзүн мынчаар бижип турар.
“Эң-не баштайгы бедик каблуктуг идикти 3500 чыл бурунгаар бурунгу египет чон чогаадып кылган. Шак ындыг идиктерни египет чоннуң бурганга чүдүүр ёзулалдарын кылыр улус болгаш эът садыгжылары хан-чинге будун боравас дээш кедип эгелээн.
Чоорту бедик каблуктуг сапыктар Мурнуу Азияның аъттыг шерииниң дайынчыларынга, колдуунда персид шериглерге тыптып келген. Чаа-дайын үезинде селемези-биле күштүг согуг кылырда, эзеңгиге быжыг тептинип алырынга каблук чугула ажыктыг турган.
Шак ындыг идиктер кончуг дүрген Кыдатка, Моолга болгаш Россияга тарай берген. Ылаңгыя Россияга хаанныг чазак үезиниң бөдүүн шериглери лапти (хадың карты-биле өрүп каан идиктер) кедип турган болза, “чөөн чүктүң сапыктарын” байлар болгаш дружина дижири хаанның шериглери кедер эргелиг турган. Шак ындыг каблуктуг сапыктарны Петр I хаанның реформазынга чедир аъттыг шериг ажыглап турган.
Херээжен улуска бедик каблуктуг идиктер бир дугаарында Италияга XV чүс чылда тыптып келген. Чүгле каблугу эвес, а бүрүнү-биле адаан бедидип каан платформа идиктерни «чопины» азы «пьянелле» деп адап турган. Шак ындыг идиктерни узун юбкалары малгашка борашпазын дээш, аристократ херээженнер кедип турган.
Ёзулуг херээжен улуска таарыштыр кылган бедик каблуктуг туфельдер 1533 чылдың октябрь 28-те тывылган деп мода төөгүчүлери бадыткап турар. Ол хүн Францияның келир үеде хааны болур Генрих II биле бай уктуг итали аймактан Екатерина Медичи деп уругнуң бадыланышкан хүнү болган. Ынчан чаа-ла 14 харлыг Екатерина чолдак дурт-сынын (150 см) улуска көргүспес дээш, Флоренцияның эң-не сураглыг идик кылыр мастеринге бедик каблуктуг идиктер кылып бээрин дилээн. Мастер аңаа элээн каш эжеш бедик каблуктуг туфельдерни тускай чагыг ёзугаар кылып берген.
Екатеринаның чогаадып кааны туфельдери чоорту Барыын Европага чаа мода кылдыр тарай берген. Ындыг туфельдер кеткен улус бай-шыырак кижилер кылдыр санадыр апарган. Францияның хааны Людовик XIV дужаалы ёзугаар хаанның идиинден бедик каблуктуг идикти кым-даа кетпес ужурлуг турган”.
Чоорту мода өскерлип, эр улустуң идиктериниң каблугу чавызап келзе-келзе, бо хүннерде херээженнерге дөмейлештир бедик каблук кедери эр улуска шоот болу берген. Херээжен улус бедик каблукту ам-даа чоргаар кетпишаан, чараш-дурт сынын улам бедик алдынмышаан.
Чуруктарны интернеттен хоолгалаан.
“Шын” №4 2026 чылдың февраль 5