Апрель 29-та “Тиилелге” спорт-культура төвүнге “Түңнел бар” деп регионалдыг шуулган болуп эрткен. Аңаа “Чаңгыс демниг Россия” партиязының Тывада регионалдыг салбырының Улусчу программазының 5 чыл дургузунда боттанылгазының түңнелдерин үндүрген.
Улусчу программа дээрге ёзулуг боттанып турар ажыл-иштиң программазы-дыр. Тус черниң чурттакчыларының партияның программазынче киирген саналдары амгы үеде кижилерниң хереглели болур школалар, эмнелге черлери, уруглар садтары апаргылаан. Бо бүгүнү түңнээн шуулганга нарын сорулгаларны боттандырарындан кортпас, дуза дилээн кижилерге кажан-даа дузалажырынга белен дөмей үзел-бодалдыг кижилер чыылган. «Чаңгыс демниг Россияның» чедиишкиннериниң үндезини – бергелерден кортпайн, сөзүн тудуп, чуртунуң эрге-ажыы дээш ажылдап турар партияга чоннуң бүзүрелиниң бары.
«Чаңгыс демниг Россия» партиязы 2026 чылды тус черниң салбырларының чылы кылдыр чарлаан. Шак ынчаар тус чер деңнелинге 2026 чылда чедиишкиннерни эккээр ужурлуг эп-найыралдыг командаларны тургузуп турар. Баштайгы салбырлар болгаш муниципалдыг депутаттар чылының ачызында чугула херек өөредилге платформаларын база тургускан. Эң-не кол чүүл, депутаттар биле баштайгы салбырларның секретарьларының аразында харылзааны күштелдирери.
Шуулган үезинде Тывада ооң көскү чижээ болур кожуун бүрүзүнде тус черниң салбырларындан идепкейжи тергиин эки ажылдап чоруур партийжилерниң чыскаалы база болган. Республикада ниитизи-биле 19 салбыр ажылдап турар.
Партияның 5 чыл дургузунда кылган ажылдарының түңнелдерин “Турган, апарган, болур!” деп видеороликке көргүскен.
Кажан “Чаңгыс демниг Россия” партиязының Улусчу программазының 5 чылда боттанылгазында тодаргай өскерлиишкиннер көзүлзе-даа, амгы үеде оларның кол сорулгазы тура дүшпейн улаштыр ажылдаары. Амгы үениң нарын айтырыгларын болгаш ниитилелдиң негелделерин чүгле шиитпирлээр эвес, а оларны баш бурунгаар көрүп турар чаа программаны ажылдап кылыр ужурлуг дээрзин демдеглээн.
Тываның Баштыңы, ук партияның регионалдыг секретары Владислав Ховалыг шуулганны ажыткаш, 5 чыл дургузунда регионга 12 школаны тутканын, 55-инге капитал септелгени кылганын дыңнаткан. Оон ыңай 8 уруглар садын база 21 уруглар садынга немей оран-саваны туткан. Ниитизи-биле 1800 ажыг уругларга немей олуттарны берген. Кадык камгалал адырында 34 чаа фельдшер-акушер пунктузун, 12 эмчи амбулаториязын ажыткан, ол ышкаш 21 эмнелге черлерин септээн. Орук адырында 283 орукту, өскээр чугаалаарга, 700 ажыг километрни септээн, 49 көвүрүгнү чаарткан. Оон аңгыда 141 хөй-ниити девискээрин чаагайжыткан, чурттакчыларның дилээ-биле 17 культура бажыңын, 19 модельдиг ном саңнарын, 158 спорт залдарын ажыткан.
“Шак ындыг чаартылгалар санап четпес. 2021 чылдан тура ниитизи-биле септээн, туткан объектилерниң саны 1500 ашкан. Оларның барык шуптузун Тываның чурттакчы чону боттары саналдаан, дилээн турган. А бис оларның 95 хуузун күүсеткен бис. Ол дээрге канчаар-даа аажок бедик көргүзүглер-дир. Бо бүгүнү хүн бүрүде шупту көрүп, амыдыралында ажыглап турар. Ол дээрге бистиң ажылывыстың түңнелдери-дир. Тудугжуларга, эмчилерге, башкыларга, фермерлерге, хууда сайгарлыкчыларга дээш оон-даа өске бүгү-ле тургузукчу мергежилдиң кижилеринге шуптузунга өөрүп четтиргеним илередип тур мен. Сурукчуларга, депутаттарга, кожууннарның, суурларның болгаш чаа ажыттынып турар салбырларның секретарьларынга, бистиң партияның идепкейжилеринге бо бүгү ажылдарже бодунуң күжүн, үезин киирип ажылдаан кижилерниң шуптузунга четтирдим” – деп, “Чаңгыс демниг Россия” партиязының секретары чугаалаан.
“Тиилелгеже демнежилге” деп төлевилел-биле тускай шериг операциязының киржикчилеринге болгаш оларның өг-бүлелеринге бүгү талалыг деткимчени чоруткан. Шак ол ажылдарже 1 миллиард ажыг рубль акшаландырыышкынны угландырган. Юристерниң чиигелделиг дузазын, социал деткимче хемчеглерин, ооң иштинде шериг албанныгларның ажы-төлүн уруглар садтарынче тургузуп, өг-бүлелерниң чарыгдалдарын эвээжеткен. Оон аңгыда 234 өг-бүле бажың тудуп алыры-биле черлерни алган, республиканың санаторийлеринге эмнээшкинни эртер аргалыг болганнар.
Хөй-ниити чөвүлелдериниң координаторлары социал хөгжүлдениң эки талаларын демдеглээн. Ынчалза-даа башкылар, эмчилерниң шалыңнарының эвээжи, кадрларның чоруп турары, уруглар садтарында олуттарның чедишпези, поликлиникаларда оочурнуң хөйү дээш оон-даа өске ам-даа шиитпирлээри негеттинип турар нарын айтырыгларны база айыткан. Оларны шиитпирлээри-биле 3 хар чедир уруглар пособиезин, бюджет адырының ажылдакчыларының шалыңнарын өстүрерин, бюрократияны эвээжедирин, эмчилерни суурларже хаара тударын, өскүс уругларның социал хандырылгазын болгаш кадыы кызыгаарлыг хамаатыларга ачы-дуза чедирилгезиниң шынарын экижидерин саналдаан.
Шуулганның киржикчилери Тывага үлетпүрнү болгаш сайгарлыкчы чорукту хөгжүдери-биле биче болгаш ортумак бүдүрүлгелерни деткиирин, улуг садыг-саарылга четкилеринче Тываның барааннарын көвүдедир киирерин, национал суй белектер бүдүрүлгезин болгаш национал хевирде биче архитектура ажылдарын хөгжүдерин, хөй-ниити чемненилге черлериниң үндүрүглерин эвээжедирин, казымал байлактарның мөөң чыдыннарынче транспорт инфраструктуразын сайзырадырын, хөмүр-биле ажылдаар электри станцияларын тургузарын, социал деткимче таварыштыр кадрлар белеткелин болгаш регионга специалистерни арттырып алырын организастаарын саналдаан.
Онза кичээнгейни суурларның сайзыралынче угландырган. Оларга агро-бүдүрүлге комплекстерин чаартыр программаларны нептереткен, суурларның девискээрлериниң инфраструктуразын экижиткен, фермер ажыл-агыйларын деткээн. Суггарылга шөлдерин калбартыр болгаш суггарылга системаларын катап тургузар саналдар база дыңналган. Ол бүгүден республиканың бүдүрүлге талазы-биле айыыл чок чоруу болгаш мал чеминиң белеткели дорт хамааржыр.
Тускай шериг операциязы, даштыыртан кээп турар барааннарны боттарынга бүдүрер, технологиялар болгаш экономиктиг тускай догуннаашкын сорулгалары дээн хевирлиг амгы үениң айтырыгларынга хамаарыштыр Улусчу программаны тургузар ажылче партия кирген. Онза кичээнгейни ТШО киржикчилерин болгаш оларның өг-бүлелерин деткиир тускай адырже, патриотчу кижизидилге база ёзу-чаңчылдарда үнелиг чүүлдерни камгалаарынче онза кичээнгейни угландырган.
Тыва Республиканың Дээди Хуралының (парламентизиниң) Даргазы Каң-оол Давааның дыңнатканы-биле ооң мурнунда бир дугаар Улусчу программаже Тывадан барык 50 муң саналдар, сүмелер кирген.
“Бистиң программавыс чурттакчы чоннуң саналдарындан болгаш күзелдеринден тургустунар. Шак оон партийжи төлевилелдер болгаш национал сорулгалар эгезин алыр. Оларның-биле бис келир 5 чыл дургузунда ажылдаар бис” – деп, ол демдеглээн.
Бо чылды “Чаңгыс демниг Россия” партиязында тус черниң салбырларының чылы кылдыр чарлаан дээрзин партияның регионалдыг салбырының күүсекчи комитединиң удуртукчузунуң бирги оралакчызы Шеңне Ховалыг дыңнаткан. Партияның 25 чылдаанында Тываның регионалдыг салбыры “25 буянныг ажыл” деп акцияны чарлаан. Ында тус черниң салбырлары социал ужур-уткалыг эгелээшкиннерни саналдап, республиканың чурттакчы чонун деткииринче болгаш кол адырларның хөгжүлдезинче угланган янзы-бүрү темаларлыг төлевилелдерни боттандырып турар.
Чыжыргана СААЯ.
Ада ТЮЛЮШТУҢ тырттырган чуруктары.
“Шын” №17 2026 чылдың май 7
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...