Тывада бизнес болгаш өске-даа юридиктиг субъектилер 2026 чылда бир кВт/шакта ортумаа-биле 20,8 рубль эвес, а 8,6 рубльди төлээр, азы экономиктиг үндезилеттинген тарифтен ийи катап эвээш. Республиканың Чазаа биле Иркутск облазының эрге-чагыргазының аразында бүдүрүлгелерге чырык энергиязын дамчыдар ачы-дузаның тарифтерин кады өйлеп-таарыштырар дугайында дугуржулгазы электри энергиязының өртээн чиигедиринге дузалаан.
Дугуржулга энергетика хөгжүлдезиниң аңгы-аңгы деңнелдиг регионнарын чаңгыс өртектиг зоналарже каттыштырып, РФ-тиң үлетпүр талазы-биле сайзыраңгай регионнарының акша-хөреңгизи-биле энергетиказы кошкак девискээрлерге электри энергиязының өртээн эвээжедир сорулгалыг. Федералдыг чазак ындыг деткимче негеттинип турар беш регионну тодараткан: Курган болгаш Ленинград областар база Алтай, Калмыкия, Тыва республикалар.
Чаңгыс өртектиг зонаның дүрүмү чүгле юридиктиг черлерге электри энергиязының рыногун өйлеп таарыштырар. Чиик өртектиг электри энергиязы энергетика ажыглаар инвестиция төлевилелдерин хаара тударынга таарымчалыг байдалдарны тургузуп, ол ышкаш хереглел барааннарының болгаш ачы-дузаларның өртээн эвээжедир ужурлуг.
Тываның чурттакчылары чыл санында албан ёзузунуң инфляция деңнели-биле өскерткен чиигелделиг тарифтер-биле электри энергиязын ажыглап турар. Ол чиигелделер 2026 чылда база арткан. Ооң ачызында республиканың чурттакчыларынга чырык энергиязының өртээ 1 кВт/шакта Россияның ортумак деңнели 5,8 рубльден ашпайн турар.
Россияның Президентизиниң даалгазын күүседири-биле, 2024 чылда чуртта энергетика рыногунуң ээлчеглиг эде чаартылгазы эгелээнин сагындыраал. Монополияга удур федералдыг албан 2026 чылда Сибирьниң чурттакчыларынга чырык энергиязының чаа өртээн тургускан. Дужаал ёзугаар киловатт-шакта ооң өртээ январь 1-де болгаш октябрь 1-де ийи чадада өзер. Чылдың бирги чартыында Иркутск облазында эң чиик өртекти тургускан – кВт/шакта 1,78 рубльден 1,79 рубль чедир. Эң бедик өртек Алтай Республикада – кВт/шакта 7,95 рубльден 7,96 рубль.
Сибирьниң шупту регионнарында өртектер октябрь 1-ден өскен. Иркутск облазында киловатт-шакта 2,00 рубль болза, а Алтай Республикада эң улуг – 8,85 рубль четкен.
РФ-тиң субъектилеринде өйлеп-таарыштырылга органнары 2025 чылдың декабрь 19-та Россияның Монополияга удур федералдыг албанының № 1130/25 дужаалы-биле эң үстүкү өртекке үндезилээш, чурттакчы чонга болгаш аңаа деңнээн хереглекчилер категорияларынга тарифтерни доктааткан.
2026 чылдың январь 1-ден Сибирьниң регионнарында чурттакчы чонга чырык энергиязы дээш тарифтер (кВт/шакта рубль-биле):
Хакас Республикада – 3,30;
Иркутск облазында – 1,79;
Новосибирск облазында– 4,18;
Тыва Республикада – 5,22;
Кемерово облазында – 5,37;
Томск облазында – 5,46;
Красноярск крайда – 6,51;
Алтай крайда – 6,36;
Омск облазында – 6,37;
Алтай Республикада – 7,96.
2026 чылдың октябрь 1-ден тарифтер (кВт/шакта рубль-биле):
Хакас Республикага – 3,67;
Иркутск облазынга – 2,00;
Новосибирск облазынга – 4,65;
Тыва Республикага – 5,81;
Кемерово облазынга – 5,97;
Томск облазынга – 6,07;
Красноярск крайга – 7,24;
Алтай крайга – 7,08;
Омск облазынга – 7,09;
Алтай Республикага – 8,85.
Тыва эрге-чагырганың өртектерни контрольдап турары кол энергетика курлавырларының бирээзи – чурттакчы чоннуң одаар хөмүрү. Ол хөмүрнү колдуунда «Тываның даг-руда компаниязы» казып турар. Чазак 2021 чылдың сентябрьдан эгелеп ооң садар өртээн 1 тоннада 2220,10 рубль кылдыр доктааткан. Хөмүр-даштың өртээ чылдың-на инфляцияга дүүштүр эде санаттынып турар, ынчалза-даа хереглел өртектериниң индекизинден көвүдевес ужурлуг. 2026 чылдың январь 1-ден эгелеп хөмүр-даштың бир тоннада өртээ 3045,57 рубль болур.
Хөмүр-даш казып тывар бүдүрүлге Чазактың туружунга чөпшээрешпейн, ооң тургускан өртээн судтар таварыштыр эде көөрүн оралдажып турар. Амдыызында республиканың эрге-чагыргазы ол херектерни тиилээш, хөмүр-даш өртээн чонга чиик хевээр арттырган. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның даалгазы-биле Чазак регионда хөмүр-даш чедирер болгаш шыгжаар төпчүткен системаны тургузуп, ооң сөөртүлгезиниң чарыгдалдарын эвээжедиринге идегеп турар.
А. МОНГУШ.
Чурукту ТР-ниң Чазааның парлалга албанындан алган.
“Шын” №9 2026 чылдың март 12