Тываның Алдан-Маадыр аттыг национал музейинде август 17-де “Россияның музейлериниң шыгжамырларындан чыгдынган буддийжи реликвиялар” деп делгелге байырлыы-биле ажыттынган. Санкт-Петербург хоорайда Күрүнениң шажын төөгүзүнүң музейинден болгаш Тыва, Бурят, Калмык республикаларның национал музейлеринден буддизмниң үнелиг эртинелерин ол делгелгеден бо хүннерде Тывада болуп эртип турар IV буддийжи шуулганның киржикчилери болгаш аалчылары сонуургап көөр. Тываның, Төвүттүң, Моолдуң, Кыдаттың дээш өске-даа чурттарның ус-шеверлериниң сиилбип кылганы буддизмниң кайгамчык чараш ыдыктыг чүүлдери бо делгелгеде делгеттинген.
IV буддийжи шуулганның үезинде Алдан-Маадыр аттыг национал музейниң ажылдакчылары тематиктиг экскурсияларны, лекцияларны, мастер-класстарны болгаш интерактивтиг хемчеглерни чорудар.
Бии-Хем кожуунда Хааннар шынаазында Чиңге-Тей деп черден тывылган, эртемче “Чиңге-Тей I” деп ат-биле кирген эрте-бурунгу базырыктан тывылган археологтуг янзы-бүрү чүүлдерни база “Россияның музейлериниң шыгжамырларындан чыгдынган буддийжи реликвиялар” делгелгеде делгээн. Археолог Константин Чугунов удурткан археология экспедициязы ол чүүлдерни 2022 чылда казып тыпкан. Оларны Санкт-Петербург хоорайда Күрүне Эрмитажынга шинчилеп чаарткан соонда, Тываның Алдан-Маадыр аттыг национал музейинге бо чылдың июль айның эгезинде дамчыдып берген.
Делгелгениң байырлыг ажыдыышкынынга келген аалчыларны игилге ындынныг тыва национал аялгалар болгаш танцының “Эдегей” театрының артистериниң чараш самы-биле уткуп алган.
Тываның Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг делгелгениң ажыдыышкынынга киржип, ында киирген Санкт-Петербург хоорайда Күрүнениң шажын төөгүзүнүң музейинден болгаш Тыва, Бурят, Калмык республикаларның национал музейлеринден буддизмниң үнелиг эртинелериниң, Чиңге-Тей деп черде базырыктан тывылган эрте-бурунгу археологтуг янзы-бүрү чүүлдерниң делгелгезиниң IV буддийжи шуулганны эрттиреринге улуг ужур-дузалыын, олар Россияның регионнарының аразында төөгүлүг болгаш культурлуг харылзааларның улам быжыктырарынга дыка салдарлыын демдеглээн.
Тывадан тывылган скиф үезиниң алдын каасталгаларны болгаш өске-даа чүүлдерни Эрмитажка чаартып, оларны Алдан-Маадыр аттыг национал музейниң шыгжамырынга дамчыдып берип, делгелгеге киириштирип, Тыва шаг-төөгүде бедик хөгжүлделиг девискээр чораан дээрзин IV буддийжи шуулганга Азия болгаш Африка чурттарындан киржип келген аалчыларга көргүзери онзагай болуушкун деп Күрүне Эрмитажының директорунуң оралакчызы Сергей Макаров чугаалаан.
IV буддийжи шуулганга “Россияның музейлериниң шыгжамырларындан чыгдынган буддийжи реликвиялар” делгелгени ажытканы Россияның регионнарының музейлериниң аразында харылзааларның сайзырап турарының херечизи деп республиканың Алдан-Маадыр аттыг национал музейиниң директору Каадыр-оол Бичелдей демдеглээн.
“Россияның музейлериниң шыгжамырларындан чыгдынган буддийжи реликвиялар” делгелгени IV буддийжи шуулганның хүннеринде Тываның найысылалы Кызыл хоорайдан болгаш кожууннардан хөй кижи сонуургап көрген.
Ш. МОНГУШ.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруктары.
«Шын» №32 2026 чылдың август 20
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn