2 хуулуг ипотека программазы Тываның девискээринде ам-даа уламчылавышаан. Программаның ачызында дыка хөй өг-бүлелер чурттаар оран-савага чединип турар. ТР-ниң Баштыңы Владислав Ховалыгның кызымак күш-ажылының, билдилиг удуртулгазының түңнелинде чурттаар оран-сава айтырыы шиитпирлеттинип, чоокку чылдарда тудуг адыры Тывада хөгжүп эгелээн. Программаның амгы үеде кайы хире боттанып турарын республика Баштыңы боду хыналдада алган.
Чиигелделиг ипотеканың ачызында муң-муң тыва өг-бүлелер хууда бажыңнарлыг апарып турар. Ол чүүл демографияга болгаш регионнуң тудуг адырынга бурунгаар хөгжүлдеже идиг дээрзин регионнуң удуртукчузу демдеглээн.
2026 чылдың эгезинде программа ажылдап эгелээнден бээр, 831 хамааты чиигелделиг ипотека алыр дугайында билдириишкинни киирген. Оларның 399-у банкының хыналдазын эрткеш, чиигелделиг ипотека программазының деткимчези-биле боттарының күзээни чурттаар оран-саваны садып алган. Ол дээрге ниити кордакчыларның 48 хуузу-дур. Амгы үеде 131 хамааты хуулуг чээли керээзинге атты салып, садыглажып турар.
Чурттаар оран-сава айтырыы нарыыдаарга, чаа бажыңнар тудуу элээн сайзырап эгелээн. «ДОМ.РФ» АН-ның чуртталга тудуунуң чаңгыс аай медээлер тургузуу-биле 13 тудуг компаниязы керээ чарып алгаш, чаа бажыңнар тудуп турар. Чаа тудугларның ниити хемчээли 197 муң дөрбелчин метр чурттаар оран-сава – 62 хөй квартиралыг бажыңнар, ооң иштинде 4384 квартира кирип турар.
Туттунган бажыңнарның 43 хуузу азы 1881 квартира саттына берген: чаңгыс өрээлдиг квартиралар саны 1037, ийи өрээлдиг — 557, 180-и үш өрээлдиг, 44 студия база хөй өрээлдиг 10 квартира.
Чурттаар оран-савага чединген аас-кежиктиг өг-бүлелерниң бирээзи Чойгана, Ким-оол Оюннар. Олар өг-бүле туткаш, он чыл чедип турар. Ол чылдарның дургузунда квартира хөлезилеп чорааннар. Кайызы-даа күрүнеде ажылдап чоруур. Экизи көрген, чиигелделиг ипотека программазы-биле чаа квартира садып алыр аргалыг болганнар. Квартираның дүлгүүрүн холга апкан. Удавас иштики ажылдарын кылгаш, чаа бажыңынче көжүп кирерлер. Оларның үш ажы-төлүнүң ийизи школачылар, эге класста өөренип турар, а хеймери уруглар садында. Ипотека чиигелделиг болганы-биле оларның график ёзугаар айда төлээр акшазы 22 муң хире рубль дээрзин өг-бүлениң херээжен ээзи Чойгана Оюн чугаалады.
Чиигелделиг ипотека күрүне программазының ачызында Оюннарның өг-бүлези ышкаш бажыңналган аныяк өг-бүлелер хөй. Бо чылдың дургузунда оларның саны оон-даа көвүдээр дээрзи билдингир.
2 хуулуг ипотека демографияга-даа, тудуг адырынга-даа күштүг идиг болур деп регионнуң удуртукчузу демдеглеп турар. Колдуу ийи дугаар билдириишкин бүрүзү чөпшээрелди ап турган болза, ам дүрүм өскерилген дээрзин сагындырары чугула.
“Дүрүмнер өскерлип, шыңгыыраан. Бо чүүл бистиң чурттакчы чонувуска багай салдарлыг. Чижээ, ооң мурнунда ашак-кадай иелээ тус-тузунда ипотеканы ап болур турган болза, ам өг-бүле чаңгыс ипотека алыр апарган. Өг-бүлениң кайы бирээзи чээлини алырга, бирээзи катай чээп турар кижизи боор ужурлуг. А бир эвес өг-бүлениң кайы бирээзиниң чээлиге төөгүзү багай, а билдириишкин киирип турар өскезиниң төөгүзү чеже-даа эки болза, хомуданчыг чүүл – оларны база эрттирбейн турар” – деп, ТР-ниң тудуг сайыды Артыш Кыргыс сагындырган.
Чиигелделиг «тыва» ипотека 2023 чылдан тура Тывада боттанып эгелээн. Оон аңгыда федералдыг өг-бүле программазы база Тывада ажылдап турар. Ынчап кээрге шак ол ийи ипотека программаларының кайызы-биле-даа чурттаар оран-сава айтырыын шиитпирлеп, күзелдерин боттандырар тергиин эки арга Тываның чонунда бар.
Айдың ОНДАР.
Чиңгис СААЯНЫҢ тырттырган чуруу.
“Шын” № 12 2026 чылдың апрель 12