Арина Иргит — чемпион
Алтай крайның Прокопьевск хоорайга март 9-15 хүннеринде эр база херээжен шыдыраачылар аразынга СФО-нуң чемпионады бедик деңнелге болуп эрткен. Россияның “Дээди чадазының” чемпионадынга киржир эрге дээш СФО-нуң 9 девискээринден шыырак дээн 50 эр, 25 херээжен шыдыраачылар мөөрейге киришкен.
Тыва Республиканың шыдыраага 2 дакпыр чемпиону, Кызылдың немелде өөредилге төвүнүң 16 харлыг сургуулу Арина Иргит (тренери Тамерлан Чындыгыр) ук маргылдаага шыырак белеткелин көргүскен. Баштай дүрген шыдыраага 11 салыгдан 10,5 санны алгаш, чемпион атка төлептиг болган. Бо дээрге аныяк шыдыраачының баштайгы улуг чедиишкини-дир. Тыва шыдыраачылар аразындан Арина бир дугаар СФО-нуң чемпиону болуп, төөгүже киргени бо. Шаңналдыг 2-3 дугаар черлерни Томск облазындан 10 биле 9,5 саннарлыг Аделина биле Дарина Абасова угбашкылар үлешкеннер. Дараазында шыдырааның нарын (классиктиг) хевиринге 1-ги черни Томск хоорайдан Аделина Абасова, 2-ги черни Тываның төлээзи Арина Иргит, 3-кү черни Новосибирск облазындан Анна Брагина чаалап алгаш, Россия чемпионадынга киржир эрге-биле шаңнатканнар.
Сөөлүнде кыска (10 минута +5 сек) маргылдаага Арина Иргит 4-кү черже кирген. Тываның төөгүзүнде херээжен шыдыраачылар аразында 1 дугаар Сибирь чемпиону аныяк шыдыраачыга база тренеринге Россия чемпионадынга эки белеткелди күзедивис.
Матпа Хомушкуга тураскааткан маргылдаа
ТывКУ-нуң спорт залынга март 14-15 хүннеринде шыдыраага республиканың 4 дакпыр чемпиону, культура сайыды чораан Матпа Сумбуевич Хомушкуга тураскааткан шыдыраа маргылдаазы болуп эрткен. Ниитизи-биле республиканың 100 ажыг шыырак дээн эр-херээжен шыдыраачылары күжүн хынап ойнааннар. Чаңчыл болган маргылдааны республиканың Спорт яамызы, Шыдыраа чөвүлели, кол деткикчи ТывКУ-нуң ректору Ольга Матпаевна Хомушку чедиишкинниг организастааннар.
Маргылдааның кол сорулга- зы – шыдырааны калбаа-биле сайзырадыры, эртем-шинчилел ажылын чорудары база “Кадык амыдыралче чүткүл”, “Чемпионнарны белеткээр” деп төлевилелдерни боттандырары болур.
“Матпа Хомушку Тывага шыдырааны база культураны сайзырадырынга улуг исти арттырган” деп төөгүлүг, чуруктарлыг делгелгени тыва музей кылганы солун болган. Маргылдааның баштайгы хүнү март 14-те эр-херээжен 60 хардан өрү хоочун шыдыраачылар аразынга кыска үе иштинде (10+5 сек) оюннары болган. Эр улус аразынга 7 салыгдан 6 санны ап, 1-ги черни Өвүрден Валерий Куулар, 2-3 черлерни Кызылдан 5,5 база 5 саннарлыг Олег Дамбиев биле Валерий Омун алганнар. Херээжен ойнакчылар аразынга 1-ги черни Ак-Довурактан Виктория Ондар база 2-3 дугаар черлерни Чадаанадан Светлана Ондар биле Кызылдан Лидия Шойдук алганнар. Дараазында март 15-те дүрген оюн (блицке) 100 хире эр-херээжен шыырак шыдыраачылар киришкеннер. Түңнелинде эр улус аразынга 9 салыгдан 7,5 санны ап, Александр Куулар 1-ги черже үнген. Дараазында 2-3 дугаар черлерни 7 санныг Адыгжы Куулар биле 6,5 санныг Начын Чамзы база ТШО-нуң хоочуну Экер-оол Манчын алганнар. Херээжен улус аразынга 1-2-ги черлерни Кызылдың Немелде өөредилге төвүнүң өөреникчилери Настя Ооржак биле Ананда Донгак (тренери С.Ы. Түлүш) алганнар. Дараазында 3-4-кү черлерже Чөөн-Хемчиктен Айлаңмаа Сат биле Кызылдан Полина Иргит киргеннер. Шаңнал кирген шыдыраачылар медаль, диплом, акша сертификаттарын белекке алганнар.
ММА-га Сибирь чемпионады
Иркутскуда “Труд” спорт өргээзинге март 14-15 хүннеринде СФ0-нуң чемпионады база бирги чери дээш холушкак-дайынчы хевирге ММА маргылдаазы болуп эрткен. Аңаа Сибирьниң 10 девискээрлеринден 600 хире спортчулар киришкен. Маргылдааның кол сорулгазы – ММА-ны сайзырадыры база Россия чемпионадынга киржир эргени алыры. Чурум ёзугаар баштай 52-ден 120 кил чедир – шупту 10 килге чемпионат болуп эрткен. Улаштыр 12 хардан 20 хар чедир бичии база аныяк спортчуларның ачыр-дачыр дайынчы хүрежи болган. Ийи хүн үргүлчүлээн маргылдааның түңнелинде Тываның спортчулары командалар аразынга 3-кү черни чаалап алганнар. Кадыг-дошкун маргылдааның түңнелинде дараазында спортчулар шаңналдыг черлерже киргеннер. Улуг спортчулар аразынга 1-ги черни Очур Бырынай, Сайын-Херел Кончукпан, Олча Монгуш ап, май айда Россия чемпионадынга киржир эргени чаалап алганнар. Улаштыр 2-ги черлерже Сылдыс Дамба, Күдер-Мерген Түвет-оол, Оттук Сегелдей, Айыс Данзырын кирип, сентябрьда Россия Кубогунга хүрежирлер. Дараазында 12-13, 14-15 харлыг оолдар аразынга Найыр Саая 3-кү черни ап, апрель айда Крымга болур Россияның бирги чери дээш маргылдаага киржир. База 16-17, 18-20 харлыг оолдар аразынга Ай-Серен Хомушку биле Виталий Хомушку 3-кү черлерни ап, апрель айда Барнаулга болур Россияның бирги чери дээш маргылдаага киржирлер.
Чалыы ойнакчыларның чедиишкини
Эрткен дыштаныр хүннерде «Сүбедей» спорт школазының спортчулары КПРФ партиязының кубогу дээш 2012 чылда төрүттүнген элээдилер аразынга Саяногорск хоорайга болуп эрткен баскетбол маргылдаазынга киришкеш, 3-кү черни чаалап алганнар. Маргылдаага Абакан, Кемерово, Саяногорск, Минусинск дээш Сибирьниң өске-даа хоорайларындан чалыы ойнакчылар кээп киришкен.
«Сүбедей» спорт школазының тренер башкызы Андрей Ооржактың командазы демниг болгаш чараш оюнну көргүскен. Оларның аразында Роман Хомушку өскелерден ылгалып, хөй саннарны киирген. А Сүбедей аттыг команданың капитаны – Давид Ооржак.
Бүгү хоорайлардан келген ойнакчылар 2012 чылда төрүттүнген болза, а Тывадан барган команданың кежигүннери 2013-2014 чылдарда төрүттүнген дээрзин демдеглээли. Боттарындан бир-ийи хар улуг назылыг ойнакчылар-биле ачыр-дачыр тудушкаш, 3-кү черни чаалап алган чалыы ойнакчылар макталга төлептиг-дир.
Алдын содак-шудак
Каа-Хемде “Тиилелге” спорт ордузунга март 15-те 2025 чылдың дургузунда болган хүрештерге 16 эң шыырак шилиттинген мөгелерниң аразынга тулган тиилекчини илередири-биле 2 дугаар “Алдын Содак-Шудак” деп маргылдаа бедик деңнелге эрткен.
Маргылдааның кол сорулгазы – “Кадык амыдыралче чүткүл”, “ Хүрешти школаже” деп төлевилелдерни боттандырары база тыва хүрешти Россия, делегей черге чедир сайзырадыры болур.
Түңнел хүрешти республиканың Спорт яамызы, Хүреш чөвүлели, Национал спорт сайзырадыр төп, Спортчу командалар белеткээриниң төвү база кол деткикчи “Сибпродукт” компаниязы демниг эрттиргеннер.
Республика чергелиг “Алдын Содак-Шудак” деп маргылдааның түңнелдери: күштүглерниң күштүү чылдың 16 шыырак мөгениң аразынга долгандырыг хевирге тыва хүреш маргылдаазынга 14 тиилелгелиг, 1 аштырыышкынныг Тываның Хартыга мөгези Кайгал-оол Ондар шүүлген. Үжүүрүнде 12 тиилелгелиг, 3 аштырыышкынныг Тываның Хартыга мөгези Ооржак Начын-Мерген болган. Үшкү шаңналдыг черже 12 тиилелгелиг, 3 аштырыышкынныг Тываның Чаан мөгези Айдың Моңгуш кирген. Маргылдааның шыырак мөгелерин октаан аныяк мөге 16 мөгениң аразындан чаңгыс-ла ат чок мөге Сүлде Донгак 11 тиилелгелиг, 4 аштырыышкынныг болгаш 4-кү черни бүзүрелдии-биле чаалап алган. Хартыга мөге Мөңге-Эртине Куулар 3-кү салыгда кемдээшкин алгаш, хүрешпейн барган.
Бо долгандырыг хүрештиң мөгелерин 1-ден 8-ке чедир аңгы шаңнаан.
/ Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.
Чуруктарны Тываның Шыдыраа, Баскетбол федерацияларындан болгаш ТР-ниң Спорт яамызындан алган.
"Шын" №10 2026 чылдың март 19