Көшкүн чоннар хүрежиниң тиилекчилери
Кыргызстанның төвү Бишкек хоорайга база Иссык-Куль хөлдүң кыдыынга август 31-ден сентябрь 6-га чедир Көшкүн чоннарның VI делегей оюннары бедик деңнелге болуп эрткен. Бүгү-делегей чергелиг оюннарга 113 чурттан 3000 хире спортчу киришкен. Оюннарның кол сорулгазы – чоннар аразында эп-найыралды быжыглаары база көшкүн чоннарның оюннарын, чаңчылдарын өөренип, сайзырадыры болур.
Улуг мөөрейлиг оюннарның байырлыг ажыдыышкынынга Россияның командазының тугун 2018 чылда көшкүн чоннарның түңнел хүрешке чемпиону, ТР-ниң Чаан мөгези, сумога делегей чергелиг спорт мастери Айдың Монгуш тудуп баштаар улуг аас-кежиктиг болганы – тыва чонга улуг алдар. Россияның Президентизи Владимир Путин командага байыр чедирип, холун чайганы, спортчуларның хей-аъдын көдүрген.
Ол улуг оюннарга киржири-биле бистиң республикадан 10 чүгүрүк малдың ээлери, ТР-ниң Аът спортунуң федерациязының удуртулгазы, Тыва культура төвүнүң артистери деткип чорааны эки болган. Орук аразы ырак болганындан 9-10 хонуп чораан малдар эки белеткенир чай чок болганнар. Ол ышкаш аът чарыжы элезинниг иподромга долгандыр маңнаар хевиринге болганы бистиң аъттарга таарышпаан деп болур. Түңнелинде аът чарыжынга шаңнал кирген аът чок болган.
Көшкүн чоннарның VI делегей оюннарынга сентябрь 1-де бир дугаар болган Моол хүрешке Россияның командазы дээш Арзылаң мөге Мөңге-Эртине Куулар эки хүрешкен. Түңнел хүрешке Моолдуң Чаан мөгези Анар Дорж-биле ачыр-дачыр тутчуп, хончу хүрежинге алыскаш, 2-ги черни ап, мөңгүн медальга төлептиг болган. Россияга баштайгы медальды чаалап эккелген.
Сентябрь 2-де япон хүреш сумога Кыргызстан дээш аныяк Арзылаң мөге Сүлде Донгак база Россия дээш Чаан мөге Сайын-Белек кайгамчык дидим, чараш хүрешти көргүскеннер. Чаан мөге сөөлгү түңнел хүрешче делегей чемпиону улуг чаагай грузин мөге-биле ачыр-дачыр тутчуп тургаш, алыскаш, 3-кү черни ап, хүлер медальды Россияга чаалап эккелген. Чемпион ат дээш Сүлде Донгак грузин мөге-биле тутчуп алгаш, дүрген чараш хояр арганы кылгаш, тиилеп үнгеш, алдын медальга төлептиг болган. Сүлде Донгак сентябрь 6-да тулган тиилекчи мөгени илередир хүрешке киржир эргени алган.
Сөөлгү хүрешке Чаан мөге Айдың Монгуш 2018 чылда чаалап алганы “Тулган тиилекчи” деп адын база курун камгалаары-биле үнүп келген. Аңаа кыргыс мөге Бакдияр Мирлан-биле хүрешкеш, белинде курундан алгаш, шалыпкын шелер арганы чедиишкинниг кылып, ша-даа болбайн тиилээн. Ынчалдыр Айдың Монгуш Көшкүн чоннар хүрежиниң 2 дакпыр тиилекчизи база “Алдарлыг мөге” деп атка төлептиг болуп, тыва чонун база тыва мөгелерни делегейге алдаржытканы улуг чоргаарал. Шаңналга 1 миллион сомну алган.
Аныяк мөге Сүлде Донгак шыырак моол мөге Анар Доржду-биле хүрешкеш, чараш арганы кылып, дораан октаан. Түңнел хүрешче үнери-биле кыргыс мөге Бакдиярга октаткан. Октаан болза, акызы Чаан мөге Айдың Монгуш-биле хүрежир турган. Аныяк мөгеге спортчу чедиишкиннерни база чүгле тиилелгелерни күзедивис.
Командалар аразынга 1-ги черни 32 алдын медальдыг Казахстан, 2 дугаарында 30 алдын медальдыг Кыргызстан база 3-кү черни 7 алдын медальдыг Россия алган.
Дараазында Көшкүн чоннарның 7 дугаар оюннары Россияга Казань хоорайга 2028 чылда болурун чарлаан.
Россия Кубогу дээш ММА маргылдаазы
Тула хоорайга Россияның Кубогу дээш спорттуң холушкак хевири ММА маргылдаазы болуп эрткен. Аңаа киржири-биле Оттук Сегбелдей, Күдер-Мерген Түвет-оол база Айслан Хертек ММА спортунуң федерациязының удуртукчузу, тренер башкы Александр Ховалыгның удуртулгазы-биле эки белеткелди эртип, чедиишкинниг киришкеннер.
Ийи хонук дургузунда үргүлчүлээн көрүштүг маргылдааның түңнелинде Күдер-Мерген Түвет-оол бодунуң килинге 2 дугаар черни ап, мөңгүн медальга төлептиг болган. База шаңналдыг 3 дугаар черни Оттук Сегбелдей алгаш, хүлер медальды алган. Чүгле Айслан Хертек дең оюннуң түңнелинде аштырыышкынга таварышкан. Ол аштырыышкын улуг өөредиг болган. Спортчуларга база тренер башкыларга дараазында чүгле тиилелгени күзедивис.
Боксёр Дмитрий Айдышааның чедиишкини
Саранск хоорайга бокска Россия чемпионады сентябрь 4-те доозулган. Аңаа Россияның 62 девискээринден 300 ажыг боксерлар киришкен. Ол чемпионатка бистиң республикадан 5 боксёр тренер башкы Рудольф Монгуштуң удуртулгазы-биле эки түңнелдиг киришкеннер.
Оларның аразындан эң аныяа Олимпийжи курлавырлар училищезиниң сургуулу база ШТСК-Тываның спортчузу 18 харлыг Дмитрий Айдышаа 48 килдиг боксёрлар аразынга эки түңнелин көргүскен. Түңнел оюнче үнер ужуражылгада делегей чергелиг спорт мастери, Россияның база БРИКС чурттарының аразында оюннарның, Россия Кубогунуң чемпиону Владимир Мнацаканян-биле деңге шашкылажып, судьяның шиитпири-биле чүгле 2 биле 1 санга аштырган. Түңнелинде 3 дугаар чер дээш ужуражылгазын бүзүрелдиг ойнааш, хүлер медальга төлептиг болган.
Салым-чаяанныг аныяк боксёрну сентябрь 6-да Кызылдың аэропортунга эш-өөрү, тренер башкылары бедик деңнелге уткааннар. Аныяк спортчуга изиг байырны чедирбишаан, келир чылын чүгле чемпион болурун күзедивис. Эр хей, Дима!
Ооржактарның тиилелгези
Красноярск хоорайга Олимпий оюннарының 3 дакпыр чемпиону Бувайсар Сайтиевке тураскааткан элээди 16 хар чедир назылыг оолдарның хостуг хүреш маргылдаазы болуп эрткен. Чаңчыл болган маргылдаага Россияның элээди оолдар аразынга шыырак дээн мөгелери киришкен. Бистиң мөгелерден 48 килдиг оолдар аразынга Хүреш Ооржак (“Авырга” спорт школазы) түңнел хүрешке Дагестан мөгени тиилээш, 1-ги черге төлептиг болган. Дараазында Барыын-Хемчиктиң спорт школазындан 62 килдиг мөге Эчис Ооржак база 1-ги черге төлептиг болган. Мөгелерге база тренер башкыларынга изиг байыр.
/ Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.
Чуруктарны “Тыва спорт” каналдан, ТР-ниң Спорт яамызының социал четкиде арнындан алган.
“Шын” №35 2026 чылдың сентябрь 10
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn