Төөгүже кирген тиилелгелер
Новосибирск хоорайга сентябрь 11-14 хүннеринде Россияның Маадыры Юрий Климовтуң адынга тураскааткан Бүгү-россия чергелиг самбога база “Сибирьниң Кубогу” дээш дайынчы самбога маргылдаалар болуп эрткен.
Аңаа Россияның 30 регионундан 300 ажыг база бистиң республикадан 9 шыырак эр-херээжен самбистер киришкен. Маргылдааның кол сорулгазы “Россияда самбо” деп төлевилелди боттандырары база аныяктарның хей-аъдын, тиилелгеже чүткүлдүүн көдүрери болур.
Кубоктуң ажыдыышкыны Новосибирскиде Сибирьниң Самбо академиязынга болуп эрткен. Ында ниитизи-биле 7,2 муң спортчу орус чоннуң хүрежи самбонуң эртемин өөренип, белеткенип турар. Аңаа Росгвардияның шериг институдунуң удуртукчузу генерал-майор Валерий Косухин, Новосибирск облазының губернатору Андрей Травников база оон-даа өскелер маргылдааның эрттирикчилеринге, деткикчилеринге мактал бижиктерни тыпсып база спортчуларга эки хүрешти болгаш тиилелгени күзээннер.
Чурум ёзугаар маргылдаа командалар база килдер аайы-биле болган. Херээжен командалар аразынга бирги черни Алтай крайның самбистери, 2 дугаарын Новосибирск облазы, 3-кү черге Тыва Республиканың командазы төлептиг болганнар. Ол дээрге тыва самбист кыстарның төөгүлүг чедиишкини, чоргааралы болур. Эр самбистер аразынга 1-ги черни Свердловск облазының, 2 дугаарын Новосибирск облазының, 3-кү черге Красноярск крайның командалары төлептиг болганнар.
Хууда бир дугаар чер дээш дайынчы самбога 64 кил чедир мөгелер аразынга 1-ги черни Амыр-Санаа Күжүгет (Новосибирск облазы), 71 килге Найдан Куулар 1-ги черни алгаш, спорт мастери деп бедик атты күүсеткеннер. Дараазында 64 килге 2 дугаар черни Ай-Херел Хертек (Новосибирск обл.), 58 килге 3-кү черлерни Чайыр-Херел Ооржак (Тыва), 64 килге Шоваа Чолдак-оол (Новосибирск обл.) алганнар. Самбонуң спортчу хевиринге 53 килге 3-кү черге Дамдын Иргит (Тыва) төлептиг болган.
Херээжен мөгелерден спортчу самбога 80 килден өрү Азиана Данзы-Белек (Тыва), 2 дугаар черни Инга Донгак (Алтай Респ.) база 3-кү черни 80 килден өрү Ай-кыс Кыргыс (Тыва) алганнар.
Улан-Баторга делегей чергелиг шуулган
Улан-Батор хоорайга сентябрь 14-те ЕАЭС дугуржулгазы ёзугаар Моол биле Россияның аразында дипломаттыг харылзааның 105 чылдаанында II делегей чергелиг шуулган болуп эрткен. Аңаа Россияның 14 регионундан 220 төлээ киришкен. Ол шуулганга 2 күрүнениң аразынга орук, аян-чорук, өөредилге, спорт талазы-биле ажылдарны хөгжүдери болган.
Шуулган үезинде Алтай крайның төлээзи Марина Танкова “Улуг Алтай” деп делегей чергелиг спортчу фестивальды арыг агаарга эрттирериниң төлевилелин илеткээн. Ол төлевилелди аян-чорук, спорт талазы-биле “Бистиң Улуг бажыңы- выс — Алтай” кылдыр, Россия, Кыдат, Моол, Казахстанның кызыгаарында 9 регион эрттирип турарын тайылбырлаан. Ында спорттуң, аян-чоруктуң 20 хевири: балыктаары, кадыр бедик үнери база спорттуң хөй национал хевирлери кирип турар. Алды дугаар фестиваль Кыдатка 2025 чылда болган. Дараазында 2027 чылда Казахстанга 7 дугаар фестиваль болуру көрдүнген.
Бистиң республикадан ол шуулганга ТР-ниң Спортчу белеткелдер төвүнүң удуртукчузу Буян Бурбучук биле Спорттуң национал хевирлерин сайзырадыр төвүнүң директору Ушпас Куулар киришкеннер. Олар күш-культура болгаш спорт талазы-биле Тыва–Моол харылзаа деп илеткелди кылганнар. База моол тала-биле студентилерниң, башкыларның билиин бедидер быжыг харылзааны тургузарын, кады белеткелдерни чорударынга керээни чарганнар. База спорттуң хөй кижи ойнаар: хол бөмбүү, бут бөмбүү, баскетболга арга-дуржулга солчур, өөредиглиг маргылдааларны чорудар болган.
11 чылдаан байырлыг маргылдаалар
Т"Сүбедей" спорт өргээзинге сертябрь 15-19 хүннеринде (каттышкан олимпийжи курлавырлар) ШТСК-Клуву 11 чылдаан байырлалында элээди оолдар аразынга дзюдо биле бокска республика чергелиг маргылдааларны эрттирген. Маргылдааның мурнунда Россияның алдарлыг спорт мастери, самбога делегейниң 3 дакпыр чемпиону, дзюдо хүрешке спорт мастери Саян Хертек мөгелерге, шииткекчилерге, көрүкчүлерге солун, көрүштүг мерген өөредигни чоруткан.
Дзюдо биле бокс маргылдааларының ажыдыышкынында ШТСК-Тываның удуртукчузу Буян Биче-оол чалыы спортчуларга, тренер башкыларга изиг байырны чедирип база спортчу чедиишкиннерни күзээннер. Бокска Россияның спорт мастери деп хүндүлүг атты дараазында спортчуларга тывыскан: Соян Монгуш ("Авырга" СШ), Батыр Салчак (ШТСК-Тыва), Станислав Хомушку (ШТСК-Тыва), Отчугаш Сумба («Олимп» ОКСШ).
Дзюдо маргылдаазынга ниитизи-биле 100 хире 2015-2017 чылдың оолдары хүрешкеннер. Түңнелинде боттарының килдеринге 1-ги черлерни ап, дараазында оолдар тиилекчи болганнар: 27 килге Тамерлан Чооду ("Олимп"), 30 килге Дагын Дандар (Чадаана), 33 килге Алангы Домбуу ("Олимп"), 36 килге Аака Күжүгет (Барыын-Хемчик), 39 килге Сайын-Белек Нарылков (Ак-Довурак), 42 килге Рамзан Монгуш ("Сүбедей"), 46 килге Байхаан Ооржак ("Сүбедей"), 50 килге Сүлдем Монгуш (Улуг-Хем), 55 килге Эчис Монгуш (Чадаана), 60 килге Күлдегин Байкара ("Сүбедей"), 66 килден өрү Чимит-Доржу Монгуш (Улуг-Хем).
Айдаш Нордуп-оолга тураскааткан бокс
Маргылдаага ниитизи-биле 2012-2013 чылдың 150 оолдар база 10 кожуундан, хоорайдан 3 команда киришкен.
ТШО-нуң киржикчизи Айдаш Алексеевич Нордуп-оол бокска хандыкшылдыг чораан. Ол 4 ажы-төлдүг. Ачазы Алексей Нордуп-оол – спорттуң национал хевиринге РСФСР-ниң спорт мастери, уруу Айдышаа Нордуп-оол – кик-бокска спорт мастеринге кандидат. Авазы Елизавета Нордуп-оол волейбол ойнаар чораан.
Дөрт хүн үргүлчүлээн маргылдааның түңнелинде дараазында боксёрлар 1-ги черге төлептиг болганнар: 34 килге Темуджин Бичекей (тренери Геннадий Наксыл, Каа-Хем), 36 килге Байыр-Белек Куулар (тренери Түмен Оюн, Тес-Хем), 38 килге Соян Сонам (тренери Түмен Оюн, Тес-Хем), 40 килге Байыр-Белек Чооду (тренери Түмен Оюн), 42 килге Ай-Хаан Даржаа (тренери Эрес-оол Саган-оол, Улуг-Хем), 44 килге Шагдыр Шалык (тренери Түмен Оюн), 46 килге Батыр Алдын-Херел (тренери Түмен Оюн, Тес-Хем), 48 килге Начын Ондар (тренери Чаян Соян (Кызыл кожуун), 50 килге Каң-Демир Бойду (тренери Мерген Монгуш, “Олимп” СШОР), 52 килге Илья Ермолаев (тренери Чаян Соян, Кызыл кожуун), 54 килге Чимит Чамбалдоо (тренери Начын Дакпа, Каа-Хем), 57 килге Азиат Монгуш (тренери Саян Санчат, ГТСК-Тыва), 60 килге Мөңгүн-оол Ондар (тренери Чаян Соян, Кызыл кожуун).
Деткикчи, спортчу өг-бүле Нордуп-оолдар шаңнал кирген бичии боксёрларга кубок, медаль, диплом база акша шаңналдарын тывыскан.
Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.
Чуруктарны Тыва спорт, Минспорт сайтыларындан алган.
“Шын” №37 2026 чылдың сентябрь 24
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn