Шыырактарны шилээн
Кызылда Аныяктар өргээзинге февраль 23-тен март 2-ге чедир шыдырааның узун салыынга, дүрген база кыска оюннарынга 2026 чылдың чемпионаттары бедик деңнелге болуп эрткен. Аңаа ниитизи-биле 100 ажыг эр-херээжен шыырак дээн ойнакчылар киришкен.
Шырыын бодалдыг узун оюнга республиканың 3 дакпыр чемпиону база “Тергиин шыдыраачы” деп аттың эдилекчизи Долаан Салчак биле Гроссмейстер аттыг клубтуң тренер башкызы Адыгжы Куулар 9 оюндан 7,5 саннарны ап, деңнешкеннер. Шыдырааның чуруму-биле Бухгольц санаашкыны-биле Долаан Салчак мурнап, 1-ги черни ап, чемпион атка төлептиг болган. Түңнелинде Бай-Тайга кожууннуң Шуй салчактарының оглу Долаан Салчак шыдырааның шырыын оюнунга 4 дакпыр чемпиону болган. Үжүүрүнде 2 дугаар черже Адыгжы Куулар кирген, 3-кү черни Тимур Иргит алган.
Херээжен шыдыраачылар аразынга кымга-даа уттурбайн, 9 оюндан 9 санны алгаш, 1-ги черни Арина Иргит ап, чемпион атка төлептиг болган. 2-3-кү черлерни 7 санныг Анастасия Ооржак биле Полина Иргит үлешкеннер. Дараазында эр улус аразынга дүрген оюн (блицке) Адыгжы Кууларның өөреникчизи Евгений Мөңге 11 салыгдан 9 санны алгаш, 1-ги черге төлептиг болган. Бо дээрге бичии шыдыраачының баштайгы чедиишкини-дир. Дараазында 2-3-кү черлерни 8,5 саннарлыг Эдик Ховалыг биле бичии шыдыраачы Мөңгүн Сарыг-Лама үлешкеннер.
Херээжен шыдыраачылар аразынга дүрген оюнга (блицке) 11 салыгдан 11 тиилелгелиг Арина Иргит 1-ги черже үнүп, чемпион атка төлептиг болган. Дараазында 2-ги черни 9,5 санныг Анастасия Ооржак алган, 3-кү черже 8,5 санныг Ананда Донгак кирген.
Владимир Монгуштуң адын тывыскан
Февраль 27-де Чадаана хоорайга хостуг хүрешке 2012-2014 чылдарда төрүттүнген оолдар аразынга республика чергелиг “Хана-хана” хүреш маргылдаазы бедик деңнелге болуп эрткен. Аңаа республикадан 15 команда киришкен.
Маргылдааның байырлыг ажыдыышкынында ТР-ниң Чазак Даргазының оралакчызы Шолбан Сендаш, Чөөн-Хемчик кожууннуң чагырыкчызы Айдыс Куулар, Олимпий оюннарының хүлер медалының эдилекчизи Артас Санаа, республиканың алдарлыг артизи Айдың Монгуш дээш өске-даа спорт адырының ажылдакчылары киришкен. Олар Чаңгыс аай спортчу демиселдер төвүн, ону эгелеп, тудуп база ажыглалче киирген ТР-ниң алдарлыг ажылдакчызы, Россияның база Тываның күш-культуразының болгаш спорттуң тергиини Владимир Комбуй-оолович Монгуштуң ады-биле адаарын деткээннер.
Ачыр-дачыр солун маргылдааларның түңнелинде 1-ги черге Чөөн-Хемчик кожууннуң демниг командазы төлептиг болган. Шаңналдыг 2-3 дугаар черлерни Кызыл хоорай биле Кызыл кожууннуң командалары алганнар. Тулган тиилекчи база 2-3-кү черже кирген командалар Владимир Монгуштуң холундан шаңналдарны алганнар.
Россияның маадыры Буян Кууларның шаңналы
Февраль 28-те Чадаанага Россияның Маадыры Буян Кууларның шаңналы дээш тыва хүреш маргылдаазы бедик деңнелге болуп эрткен. Аңаа республиканың шыырак дээн мөгелери шупту хүрешкеннер. Ачыр-дачыр мөөрейлиг хүрештиң түңнелинде Кызыл кожуундан Начын мөге Начын Хомушку шүүлген, Таңды кожууннуң Чаан мөгези Мерген Монгуш үжүүрлешкен. 3-4-кү черлерни Радомир Куулар биле Шолбан Куулар үлешкеннер, 5-8-ки черлерже Айслан Монгуш (Чөөн-Хемчик), Демир-Хая Самдан (Улуг-Хем), Чимит Дүвендей (Чаа-Хөл), Эртине Хомушку (Мөңгүн-Тайга) киргеннер.
Чараш арга дээш Шолбан Куулар, тиилелгеже чүткүл дээш Орлан Монгуш тускай шаңналдарны алганнар.
Университеттерниң спортчу фестивальдары
Красноярскының “Спорттэкс” деп билиг төвүнге февраль 27-ден март 2-ге чедир университеттер аразынга Бүгү-россия чергелиг “УниверЛига” деп студентилерниң спортчу маргылдаалары болуп эрткен. Аңаа 500 университеттен спорттуң 29 хевиринге 3000 студент киришкен.
Фестивальга ТывКУ-дан 8 ойнакчылыг биче бут-бөмбүүнге эр-херээжен командалар, 3 кижи ойнаар баскетболга, хар кырынга 5 эр, 5 херээжен спортчуларлыг регби маргылдаазы, мас-рестлинг командазы (2 эр, 2 херээжен ойнакчылыг), хостуг хүрешке 6 мөге, ниитизи-биле 40 студент чедиишкинниг киришкеннер. Мурнунда чылдарга деңнээрге, бо чылын эң хөй спортчулар киришкен.
Февраль 27-де 75 килден өрү эр улус аразынга мас-рестлинг маргылдаазынга Ай-Хаан Монгуш (күш-культура факультеди) 1-ги черге база 3-кү черге Ай-Хаан Монгуш (юрфак) төлептиг болганнар. Уруглар аразынга 60 килден өрү 2-3-кү черлерни Меңги Севекпит биле Айрана Хертек (күш-культура факультеди) алганнар.
Регби маргылдаазынга ТывКУ-нуң “Тываның хартыгалары” деп спортчу клувунуң командазы чүгле түңнел оюнга Красноярскының “Ирбис” командазынга аштырып, 2-ги черге төлептиг болганнар.
Бут-бөмбүүнге “Тываның хартыгалары” деп уруглар командазы түңнел оюнга Красноярскыдан “Сибирьниң дииңнери” деп командазы-биле ойнаарлар.
Хостуг хүреш маргылдаазының түңнелдери: 57 килге 1-ги черни Айслан Монгуш, 2-ги черни Салгал Оюн (Красноярск), 61 килге 1-ги черни Дидим-оол Даржаа, 3-кү черлерни Салим Ооржак база Отдаш Дирчинчап (Чуваш Республика), 65 килге 2-ги черни Кежик Ондар, 70 килге 2-ги черде Буян Иргит (Красноярск), 125 килге 1-ги черни Эртине Түлүш алганнар.
Күрүне лицейи 2 дакпыр чемпион
Февраль 22-де Кызылдың күрүне лицейиниң өөреникчилери СФО-нуң компьютер спортунга школачыларның шыырак дээн командалар аразынга шылгарааш, бирги черни ап, чемпион атка төлептиг болганнар. Бо дээрге лицей өөреникчилериниң 2 дугаар чедиишкини-дир.
Киберспорт маргылдаазы 5 аңгы нарын хевирге эртсе-даа, лицейжилер бүгү талазы-биле дескизин көргүскеннер. Түңнелинде хевирлер аайы-биле: 1-ги черни Матвей Гармашов (Tetris), 1-ги черни Доржу Сувакпит (шыдыраа), 2-ги черни Мерген Ховалыг (дилээринге), 2-ги черни команда (Dota 2), 5-ки черни Ринчен Ондар (Танкылар делегейи).
Лицейниң командазы 355 санны ап, тулган тиилекчи болган. Россияның бирги чери дээш түңнел оюннар март 28-29 хүннеринде Москвага болур. Аңаа 8 команда 1 миллион 500 муң акша дээш ойнаарлар.
Улуг фестивальдың тиилекчизи
Санкт-Петербург хоорайда «Домино Пульково» өргээзинге февраль 22-23 хүннеринде Вэйци Гога17 дугаар кыдат элчин чериниң Кубогу дээш фестиваль болуп эрткен. Аңаа Россияның 20 девискээринден 310 ойнакчы киришкен.
Фестиваль назы-хар аайы-биле 5 аңгы хевирге болган. Маргылдаа үезинде кыдат культураның: чуруур, шайлаар, өрүүр-баглаар хевирлери-биле солун өөредигни кылган.
Фестивальдың ажыдыышкынынга база шаңналдыг кезээнге кол элчин Ло Чжаньхуэй, оралакчызы Ли Юаньюаань, культураның элчини Сун Чжэньөзя, Hya-Ren компаниязының даргазы Ван Линань база Россияның Го чөвүлелиниң удуртукчузу Максим Волков, Санкт-Петербургтан Максим Подоляк киришкеннер.
17 дугаар Кубок дээш маргылдаага бистиң республикадан Ачыты-Сандан Норбу биле Саглаш Монгуш чедиишкинниг киришкеннер. Түңнелинде Ачыты-Сандан кыска оюн рапидке 6 оюндан 5 санны ап, бирги черни алган. Тулган тиилекчи дээш 6 оюнга 6 санны алгаш, чемпион атка төлептиг болган.
/ Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.
Чуруктарны ТР-ниң Спорт яамызының, ТР-ниң Уругларның шыдыраа федерациязының арыннарындан, “Тыва спорт” бөлүктен алган.
“Шын” №8 2026 чылдың март 5