Эр хей, Уяраш!
Москвага май 2-де Первомайск аттыг стадионга 24 шак иштинде хондур халыыр Россияның 35 дугаар чемпионады болуп эрткен. Аңаа Россияның 61 шыдамыктары, шыырактары киришкеннер. Ол хондур маңнаар марафон чемпионатка бистиң республикадан Уяраш Монгуш шыдамык байдалын бадыткап, чедиишкинниг киришкен.
Баштайгы 6 шак иштинде Уяраш мурнап чораан, сөөлгү 5 шак артканда, күжү төнүп, буттары маңнавастап, чүгле шыдамык чоруу тиилээш, 9 дугаарында маңнап кээп, 10 шыырактың санынче кирген.
Ол чемпионатка Якутияның спортчузу Александр Моедо 1-ги черге төлептиг болган. Ол Россияның чаа рекордун тургускан. Моедо 24 шак иштинде 285 км 211 метр база стадионну 713 долгангаш, 2006 чылда Денис Жалыбинниң 282 км 282 метр көргүзүүн ажып, чаа рекордту тургускан.
Уяраш Монгуш бодунуң көргүзүглери-биле Россияның спорт мастерин күүсеткен болуп турары улуг чедиишкин база бүгү тыва спортка алдар.
70 боксёр күжүн шенээн
"Сүбедей" спорт өргээзинге апрель 28–май 2 хүннеринде 19-22 харлыг аныяктар аразынга Сибирь девискээриниң бирги чери дээш бокс маргылдаазы бедик деңнелге болуп эрткен. Аңаа Омск, Новосибирск, Кемерово, Иркутск, Томск областарындан, Алтай, Красноярск крайлардан база Хакас, Тыва республикалардан шыырак дээн 70 боксёр күжүн шенеп киришкеннер. Маргылдааның кол сорулгазы – июнь айда Краснодар крайга болур Россияның бирги чери дээш маргылдаага киржир эң шыырак боксёрларны шилиири.
Сибирьниң бирги чери дээш маргылдааның ажыдыышкынынга Россияның Бокс чөвүлелиниң төлээзи, бүгү Россия чергелиг шииткекчи О.В. Кеквеев, маргылдааның кол шииткекчизи, бүгү Россия чергелиг шииткекчи Р.С. Малеев, республиканың спорт сайыдының хүлээлгезин күүседип турар В.Х. Түлүш, Тываның Бокс федерациязының президентизи М.В. Сенгин-оол, маргылдааның кол деткикчизи “Эльбрусметалл-Литий” КХН-ниң төлээзи шупту боксёрларга база тренерлеринге байырны чедирип, спортчу тиилелгени күзээннер.
Маргылдааның сөөлгү хүнү май 2-де 48, 51, 54, 57, 60, 63,5, 67, 71, 75, 80, 86, 92-ден өрү килдерге тиилекчилерни илередири-биле харыысалгалыг оюннарны түңнээн. Бистиң 4 боксёр түңнел оюнга чедиишкинниг киришкен. Эң чиик 48 килге спорт мастеринге кандидат Дмитрий Айдышаа (тренери Россияның спорт мастери Р.А. Монгуш, ЦСКА-Тыва), 60 килге спорт мастеринге кандидат Каң-Демир Синдинмаа (тренери Тыва Республиканың алдарлыг тренери С.Ш. Лопсанай, УОР), 63,5 килге спорт мастери Батыр Салчак (тренери Р.А. Монгуш, ЦСКА-Тыва) үжелээ бүзүрелдии-биле 1-ги черге төлептиг болганнар.
51 килге спорт мастеринге кандидат Эрес Каржал 2 дугаар черни алган (тренери С.Ш. Лопсанай, УОР), 54 килге спорт мастеринге кандидат Сайын Сымчаан-оол 3-кү черже кирген (тренери Р.А. Монгуш, ЦСКА-Тыва).
“Тергиин боксер” деп тускай шаңналга Батыр Салчак төлептиг болган.
Бистиң боксёрларывыс база тренерлеривис бо маргылдаага улуг харыысалгалыг белеткелин көргүзүп, көрүкчүлерниң, аалчыларның, деткикчилерниң бүзүрелин чаалап алганы улуг өөрүшкү болган.
ТР-ниң бокска алдарлыг тренери Б.М. Донгак база Олимп аттыг спорт школаның бокс тренери, кикбокска Россияның алдарлыг спорт мастери М.Н. Монгуш-биле маргылдаа үезинде бокстуң сайзыралының дугайында чугаалаштывыс. Бокстуң белеткелин көдүрери-биле ТывКУ-га теория-методика кафедразын ажыдарын база улуг шыырак спортчулар белеткээри-биле “Азияның төвү” деп Бүгү-россия чергелиг маргылдааны эгелээри чугула деп дыңнатканнар.
Май 1-ниң хүрежи
Кызылда В.С. Биче-оол аттыг хүреш стадионунга Частың болгаш күш-ажылдың байырлалы — Май 1 байырлалы таварыштыр тыва хүреш маргылдаазы деңзи аайы-биле солун байдалга болуп эрткен. Бүдүн хүн үргүлчүлээн маргылдаа кежээкиниң 22.00 шак ашкыжеге чедир болган.
Хүрештиң чуруму-биле 65, 75, 85, 95 база 95-тен өрү килдерге ниитизи-биле 256 мөге хүрешкеннер. Маргылдааның ажыдыышкынынга Тыва Республиканың Дээди Хуралының Даргазы Каң-оол Даваа, спорт сайыдының бирги оралакчызы Саян Монгуш, Национал спорт сайзырадыр төптүң удуртукчузу Ушпас Куулар шупту байырлал-биле мөгелерге, көрүкчүлерге, деткикчилерге изиг байырны чедиргеннер. Маргылдаа үезинде Национал спорт сайзырадыр төптүң удуртукчузу Ушпас Куулар деңзи аайы-биле хүрештиң сорулгазын чонга тайылбырлаан. ССРЭ үезинде спорттуң национал хевирлерин сайзырадыры-биле республика, Сибирь болгаш Ыраккы Чөөн чүк чоннарының, РСФСР-ниң чоннарының спартакиадаларын эрттирип, тиилекчилерге РСФСР-ниң спорт мастерлери деп аттарны тыпсып турганы дег шак-ла ындыг маргылдааларны эгелээрин дыңнаткан.
Деңзи аайы-биле ачыр-дачыр хүрештерниң түңнелинде дараазында мөгелер тергиидээн:
65 кил чедир мөгелер хүрежинге Айыраш Данзын (Эрзин) шүүлген, Начын Айыр-Санаа (Өвүр) үжүүрлешкен, шаңналдыг 3-4 дугаар черлерже Шоваа Докан-оол (Чеди-Хөл), Ачыты Кунзук (Бай-Тайга) киргеннер; 75 кил чедир мөгелер хүрежинге Ай-Хаан Монгуш (Өвүр) шүүлген, Чаян Монгуш (Кызыл кожуун) үжүүрлешкен, 3-4-кү черлерже Айыс Куулар (Чөөн-Хемчик), Алдын-Херел Ооржак (Сүт-Хөл) киргеннер; 85 кил чедир мөгелер аразынга Баазаң-Доржу Сандак (Эрзин) шүүлген, Алдын-Херел Серээ (Кызыл) үжүүрлешкен, 3-4 дугаар черлерже Аян Сат (Чөөн-Хемчик), Сайын-Белек Дүвендей (Өвүр) киргеннер; 95 килге чедир мөгелерге Чимит Күжүгет (Барыын-Хемчик) шүүлген, Хүлер Түлүш (Улуг-Хем) үжүүрлешкен, 3-4-кү черлерже Субудай Куулар (Өвүр), Онзагай Ооржак (Сүт-Хөл) киргеннер; 95 килден өрү 38 шыырак мөге аразынга суму Начыны Буянды Болат (Бай-Тайга) шүүлген, ТР-ниң Начын мөгези Александр Доржу (Улуг-Хем) үжүүрлешкен, 3-4 дугаар шаңналдыг черлерже кожуун Начыны Тайлун Оюн (Таңды), ТР-ниң Хартыга мөгези Начын Монгуш (Чөөн-Хемчик) киргеннер.
Маргылдааның көрүкчүлериниң аразынга белектиг сертификаттарны “Папарацци” кафе биле “G2” АЗС деткикчилээш, көрүкчүлерниң хей-аъдын көдүргеннер.
Хүрештиң 1-4 дугаар черже кирген мөгелер шаңналынга медальдар, дипломнарны алганнар. Бир дугаар чер алган мөгелер үрдүрген улуг шарга эш-өөрү, өг-бүлези-биле Май 9-та, Тиилелге хүнүнде, Кызылдан “Чедер” курорт аразынга ужударлар. Ийи дугаар чер алган мөгелер доскаар иштинге чууктаан бүдүн хой эъдин күзээн үезинде алыр болган. Үш, дөрт дугаар шаңнал кирген мөгелер хайындырган куйганы алыр болганнар.
8 медальды чаалап бергени
Томск хоорайга май 2-3 хүннеринде спорттуң эштир хевиринге 3 дугаар Сибирь чемпионады болуп эрткен. Аңаа Сибирьниң 32 хоорайындан 280 спортчу база бистиң республикадан 8 спортчу чедиишкинниг киришкеннер.
Чемпионаттың түңнелинде Республикада спорттуң эштир хевиринге федерация президентизи, тренери Арина Моисеева 100 метрге ооргалап эштиринге 1-ги, 100 метрге хостуг эштиринге 2 дугаар база 50 метрге баттерфляй биле хостуг эштиринге 3-кү черни алган. Арина Моисееваның өөреникчизи Владимир Потылицын 100 метрге хостуг эштиринге база брасска 1-ги черни, 200 метрге каттышкан хевиринге 2-ги черни, 50 метрге брасс хевиринге 3-кү черни алган.
Башкызы биле өөреникчизи бир дугаар улуг маргылдаага киришкеш, республиканың командазынга 8 медальды чаалап эккелгени улуг чедиишкин база чоргаарал.
Уруглар аразынга 50 метрге хостуг база каттышкан хевирлеринге Тываның командазы 5-ки черни алган. Республикада спорттуң эштир хевиринге федерацияга, ТР-ниң Спорт яамызынга база Спортчу хемчеглер баштаар черинге чемпионатка киржири-биле улуг дузаны катканы дээш өөрүп четтиргенин илереткеннер.
/ Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.
Чуруктарны социал четкиде “Тыва спорт” каналдан база ТР-ниң Спорт яамызының арнындан алган.
“Шын” №17 2026 чылдың май 7
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...