Бо чылдың июль айның эгезинде Таңды кожууннуң Бай-Хаак школазын 1973 чылда дооскан, кады өөренип чораан эштеримге кайгамчык өөрүшкүлүг хүннер болган.
Баштай күш-ажылдың хоочуну, Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы, «Шылгараңгай күш-ажыл дээш» медальдың эдилекчизи, Каа-Хем кожууннуң хүндүлүг хамаатызы Галина Агбан-ооловна Кууларның 70 харлаан байырлалынга кириштим.
Дараазында «Чылдың өг-бүлези» Бүгү-россия чергелиг мөөрейниң регионалдыг чадазынга идепкейлиг киришкен бистиң чаңгыс классчыларывыс Валерий Шойгарович биле Любовь Байыр-Белековна Дамдыннарның өг-бүлезин онзалап демдеглеп болур. Олар мөөрейниң «Өг-бүле – чаңчылдарның кадагалакчылары» деп номинациязынга тиилээн. Өг-бүле тыва культурага, ыры-хөгжүмге, национал ужур-чаңчылдарга камныг хамаарылгазы-биле сурагжаан.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг «Чылдың өг-бүлези» мөөрейниң тиилекчилери-биле ужуражып, байырын чедирген. Ол хемчегни Өг-бүле, ынакшыл болгаш шынчы чорук хүнүнге тураскаадып эрттирген. Олар ам Москвага «Чылдың өг-бүлези» Бүгү-россия чергелиг мөөрейге Тываны төлээлээр.
Үш дугаарында, «Ынакшыл болгаш шынчы чорук» деп медальга чаңгыс классчым Сергей Доржатович Куулар өөнүң ишти Инесса Даваевна-биле төлептиг болганнар.
2008 чылдың июль 8-тен тура тыпсып эгелээн бо медальды 25 чылдан хөй кады чурттаан өг-бүлелерге тыпсып турар. Ол дээрге өг-бүлениң үнелиг чүүлдерин кадагалап чоруур, бот-боттарынга ынакшылын болгаш шынчы чоруун көргүскен, ажы-төлүн ниитилелдиң төлептиг кежигүннери кылдыр кижизиткен өг-бүлелер-дир. Сергей Доржатович биле Инесса Даваевна база ындыгларга хамааржыр төлептиг, үлегерлиг өг-бүле-дир.
1975-1976 чылдар үезинде Кызыл хоорайга Сергейге ужуражы берген мен. Ынчан шеригден халажып келгеним ол. Чаңгыс классчылар дыка үр ужурашпаан болгаш элээн хөөрештивис. Сергейден «Кызылга чүнү качап чор сен?» — деп айтырарымга, «Шеригден халажып келдим, хоорайда Бии-Хем чурттуг уруг-биле таныжып алган мен, ынчангаш аңаа ужуражып бар чыдарым ол» — деп харыылады.
Оон ам бодап орарымга, 50 ажыг чылдар иштинде Сергей кады чурттаан эжинге шынчы болуп, Таңды кожууннуң «Коммунизмниң херели» совхозка чолаачылап, совхозтуң хөгжүлдезинге улуг үлүг-хуузун киирип, эки ажылдап чорааш, ажы-төлүн эки кижизидип, эртем-билигге чедирип, өглеп-баштап каан хүндүлүг ада-ие, кырган-ача, кырган-ава болганнар.
Үстүнде чүүлдерге даянып алгаш, чаңгыс классчы эштеримге чоргаарланып, өг-бүлезинге бурунгаар чүткүп, аас-кежикти, кадыкшылды, ажы-төлүнүң аразынга ам-даа бараан болуп чоруурун күзеп каар-дыр мен. Эр хей силер!
/ Сергей ОЮН,
ТР-ниң алдарлыг ажылдакчызы, Таңды кожууннуң хүндүлүг хамаатызы.
Чурукту авторнуң архивинден алган.
“Шын” №29 2026 чылдың июль 30
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn