Улуг-Хем кожууннуң Чодураа суурунда школа чанында уругларның хүндүскү дыштанылга лагериниң бирги сезону июнь 2-де ажыттынган. Ында бо хүнде ийи отрядта 1-ден 6 класска чедир 25 өөреникчи дыштанып турар.
Лагерьде уругларның чайгы дыштанылгазы кончуг эки эртип турар дээрзин ында ажылдап турар башкыларның-даа, өөреникчилерниң-даа арын-шырайындан-на илдең болду. Олар шупту бир демниг өг-бүле дег чайгы хүнге өөрүп, ойнап, чаа чүүлдерни шиңгээдип, төрээн суурун долганган чараш бойдусче үнүүшкүннерни кылып турарын чугааладылар.
“Бистиң бо “Непоседы” школа чанында уругларның хүндүскү лагеринде 2 кижизидикчи башкы, бир психолог башкы болгаш күш-культура башкызы ажылдап турар. Лагерьже уруглар эртенгиниң 08.00 шактан 14.00 шакка чедир шупту күзелдии-биле келгеш, дыштангаш, өөрүшкүлүг чанып турар. Эртенги чем, дүъштеки чем болгаш полдникти уруглар лагерьге чип турар. Уругларга солун болзун дээш, лагерьде ажылдап турар башкылар хүннүң-не темалыг викториналарны, Чааты хемниң эриин аштаар экологтуг акцияларны, экскурсияларны, шимченгир оюннарны эрттирип турар.
Бо дыштанып турар уруглар аразында школавыстың чоргааралы – республика чергелиг бут бөмбүүнге чемпионнарывыс, 5-ки класстың уруглар командазының чартыы дыштанып турар. Олар дыштанмышаан, сентябрь айда Москвага болур маргылдаага белеткенип турар. Школавыстың чамдык сургуулдары “Чодураа” стационарлыг чайгы уругларның дыштанылга лагеринде дыштанып турар. Ол лагерьниң бирги сезону июнь 9-та эгелээн. Ында шупту 90 ажыг өөреникчи хаара туттунган. Ниитизи-биле бистиң школавыстың өөреникчилериниң чайгы дыштанылгазы ажыктыг болгаш солун болзун дээш, башкылар кызып ажылдап турар бис” – деп, лагерьниң психолог башкызы Байлак Ондар-ооловна Тоорук чугаалады.
Бут бөмбүүнге школаның уруглар командазының кежигүнү 5-ки классчы Уран-Дарый Монгуш лагерьде дыштанмышаан, удавас Москвага болур улуг маргылдаага Тываны төлээлеп киржиринге белеткенип турарын чугаалады:
– Меңээ бо лагерьге дыштанырга эки-дир. Бичиимден тура бут бөмбүүнге ынак мен. Мен ышкаш эштерим база бар. Командавыста 8 кижи бис. Чоокта чаа Кызылга болган маргылдаага чемпион болдувус. Ам күзүн Москвага маргылдаага киржир бис. Аңаа белеткенип тур бис. Командавыс чартыы “Чодураа” лагеринде дыштанып турар. Олар база ында белеткенип турлар боор.
Лагерьде дыштанып турарынга таарзынганын 6-гы класстың өөреникчизи Ачыты Монгуш чугаалады:
– Мен лагерьде “Молния” деп отрядтың капитаны мен. Отрядывыста 11 кижи бар. Лагерьге дыштанырга эки-дир. 08.00 шакта келгеш, сула шимчээшкиннер кылыр бис. Ооң соонда эртенги чем чигеш, 15 минута ижин сиңирип алгаш, янзы-бүрү оюннар ойнаар бис. Хем кыдыын арыглаар акция база дыка солун болду. Бөгүн “Төрээн чурт” деп темага викторина болган. Аңаа Тывада эң бедик даг – Мөңгүн-Тайга база республикада 5 хоорай бар деп билип алдым. “Чемпионнар” биле “Молния” деп отрядтар аразынга маргылдаалар болур. Чамдыкта бис удуп алыр бис, өске хүнде “Чемпионнар”. Мен өзүп келгеш, артист болур күзелдиг мен. Амдыызында хөөмейлеп өөренип алыр деп бодап тур мен.
“Бис бо чаа школавысче 2025 чылдың сентябрь 1-де өөренип кирген бис. Бо өөредилге чылында 120 өөреникчи чаа оран-савага өөрүп, хей-аът бедик көдүрлүүшкүннүг өөренген. Ол ышкаш школада ажылдап турар 27 башкының-даа сагыш-сеткили бедик көдүрлүүшкүннүг ажылдап кыштадывыс. Чаартылгалар уругларның өөредилгеже сундугарынга болгаш өске-даа чедиишкиннер чедип алырынга дыка улуг салдарлыг болганы эки, дүжүткүр чыл эрткен деп санап турар бис. Спорт талазы-биле өөреникчилеривис республика чергелиг маргылдааларга тиилеп, шаңналдыг черлерни удаа-дараа ээлеп турдулар. Бут бөмбүүнден аңгыда, республика чергелиг чалыы армейжилер аразынга ниитиниң ыры мөөрейге база бистиң өөреникчилеривис тиилээн, кожуун чергелиг шыдыраа маргылдаазынга 3-кү черни ээлээн, “Зарницага” школаның бичии бөлүү тиилекчи болган. Ынчангаш амгы үеде уругларның чайгы дыштанылгазынче улуг кичээнгей салып, олар чай дургузунда эки күш кирип, келир чаа өөредилге чылында чараш, чылыг-чырык школазынга өөрүшкүлүг өөренип эгелээрин манаар бис” – деп, Байлак Тоорук чугаалады.
Чаатының чаштарының чайгы дыштанылгазы кончуг солун эртип турарынга ада-иелери өөрүп, уруг-дарыының шак мындыг идепкейжи, сайзыраңгай өзүп олурарынга суурунда болуп турар чаартылгалар улуг салдарлыг деп санап турарлар.
/ Сорунза МОНГУШ.
Авторнуң тырттырган чуруктары.
“Шын” №23 2026 чылдың июнь 18
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...