Дээди Хуралдың депутаттары кожууннар кезип, “төгерик стол” эрттирерин уламчылап турар. Ооң кол сорулгазы – “Чаңгыс демниг Россия” партиязының “Улусчу программазынга 2.0” саналдар чыыры.
Улуг-Хем, Чаа-Хөл
Улуг-Хем болгаш Чаа-Хөл кожууннарга база ажык чугаалажыышкыннар эрткен. Аңаа депутаттар-биле кады ам болур Күрүне Думазының депутаттарының соңгулдаларынче “Чаңгыс демниг Россия” партиязының баш удур бадылаашкынының киржикчизи болур Россияның Маадыры Буян Куулар база киришкен.
Кожууннарның чурттакчылары чер-чуртун сайзырадыр талазы-биле үзел-бодалдары-биле үлежип, чугула шиитпирлээр ужурлуг берге айтырыгларын чугаалап бергеннер. Чондан кирген бүгү-ле айтырыгларны чурумчуткаш, “Улусчу программаны 2.0” тургузуп тургаш, киирер апаар.
Улуг-Хем кожуунда аныяк специалистерге, ооң иштинде башкыларга, чуртталга бажыңнары чедишпейн турары амгы үениң чугула айтырыгларының бирээзи. Бо программаның ачызында ук айтырыг боттанып, Шагаан-Арыг хоорайже чаа кадрларны хаара тударынга дузалаар деп идегеп турарын Шагаан-Арыг хоорайның 1 дугаар школазының директору Людмила Данжалова чугаалаан: “Бо ужуражылгага өөредилге адырында специалистерге чурттаар оран-сава айтырыын көдүрдүм. Бир эвес оларга чурттаар бажың бар болза, бистиң республикаже, ылаңгыя Шагаан-Арыг хоорайже, аныяк специалистер келир боор. Ынчалза-даа бис бо хүнде оларны, кижиге эң-не эргежок чугула чүүл – бажың-биле хандырып шыдавас-тыр бис. Ынчангаш партияның программазынче бистиң кожуунче аныяк специалистерни хаара тудары-биле, оларга бажыңнар тударының дугайында саналды киирдим”.
Амгы үеде чурттакчыларның саналын деткип турар дириг чижектер Шагаан-Арыг хоорайда бар. Чаңгыс эвес удаа чугаалап келген улуг-хемчилерниң үрде манааны уран чүүл школазының тудуу ам-на туттунуп турар. Ол удавас болу бээр. Шагаан-Арыг хоорайның хоочун чурттакчызы Людмила Стороженко өөрүшкүзүн илереткен: “Мен Шагаан-Арыг хоорайның уран чүүл школазының баштайгы доозукчузу-дур мен. Кызылдың уран чүүл училищезин дооскаш, бо уран чүүл школазында 52 чыл ажылдап турар мен. Күш-ажыл дептеримде чаңгыс-ла бижиктиг мен. Биске концерт залдыг, рояльдыг уран чүүл школазындан тудуп берген болза деп күзеп чораан мен. Чазак бистиң дилээвисти дыңнап каанынга дендии өөрүп тур мен. Бо республикада чаңгыс-ла мындыг хевирлиг уран чүүл школазы-дыр. Ындыг школа Кызылда безин чок”.
Улуг-Хем кожууннуң хөй-ниити чөвүлелиниң даргазы Ким Джоян Тываның аржаан сугларын республиканың санаторийлеринге ажыглаар кылдыр киирерин саналдаан. Ол регионга туризмни сайзырадырынга дуза болурун база демдеглээн. Ниитизи-биле Тываның экономиказынга ажыктыг болуп, ажылчын олуттарны-даа тургузар.
“Беш чылдың программазынче аржаан сугларны кудуп, савалаар бүдүрүлгелер кылырын саналдап тур мен. Бистиң минералдыг сугларывыс Есентуки, Боржоми дээн ышкаш билдингир суксуннар-биле дең турар ужурлуг. Улаштыр аңаа Тываның чурттакчыларының, а харын-даа аалчыларының кадыкшылын экижидер санаторий-курортар база херек” – деп, ол чугаалаан.
“Төгерик столдуң” киржикчилериниң бодалдары-биле алырга, бойдус курлавырларының сайзыралы өзүлдениң база бир адыры болур. Шак ындыг эгелээшкиннер экономиканы чүгле быжыглаар. Ол ышкаш туризмни сайзырадыр чаа аргаларны бээр.
Кызыл кожуун
Улусчу программаже ээлчеглиг саналдар чыылдазы Кызыл кожууннуң төвү Каа-Хем суурга база болуп эрткен.
Тываның Дээди Хуралының депутады Эрес Хуурак ук программа кончуг ажыктыг деп демдеглээн: “Бо программаны республиканың чурттакчылары боттары тургузуп турар болгаш, ол кончуг ажыктыг база херек кырында боттаныр ужурлуг. Кожууннарны кезип чорааш эскереривиске, чоннуң колдуунда көдүрүп турар айтырыглары оруктар болгаш школалар тудуглары болду. Бо кожууннуң чурттакчыларының берген саналдарының аразында Ээрбек, Черби суурларга школа база Каа-Хем суурга эзириктер сергедир оран-сава тудуглары бар.
Каа-Хем суурда “Звёздочка” уруглар садының директору Людмила Шулуу тыва дылды өөредир программаны сайзырадыр дугайында саналдаан. Чижээ, бодунуң ажылдап турары уруглар садында тыва дыл кырында эрттирип турар янзы-бүрү темалыг хемчеглер ада-иелерге-даа, уругларга-даа ажыктыг болгаш түңнелдиг болуп турар.
Каа-Хем суурнуң 1 дугаар школазының директору Элиза Саая спортчу шөлчүгештерни чаартырынче акша-хөреңги үндүрериниң дугайында айтырыгны көдүрген”.
Онза кичээнгейни өөредилге адырының айтырыгларынче угландырган. “Чаңгыс демниг Россия” партиязының кол угланыышкыннарының бирээзи өөредилге адырын сайзырадыры дээрзин Людмила Осмоловская демдеглээн. Ынчангаш ол талада көскү түңнелдер бар. “Тывада сөөлгү 5 чыл дургузунда 55 школаны септээн, 12 чаа школаны туткан. Өөредилге албан черлерин чаартыр, эде тургузар улуг ажылдар чоруп турар. Ук адырда бедик технологиялар суурларда ажы-төлге база чедимчелиг апарган. Кыдыг-кызыгаар черлерде школалар безин ёзулуг чаартылганың төптери апарган”– деп, ол чугаалаан.
Ол ышкаш ук партияның “Бодуңнуун шили” деп төлевилелдиң регионалдыг координатору Аяс Мөңге миграция талазы-биле политиканы өйлээринге хамаарышкан база тус черниң бүдүрүлгелерин болгаш биче сайгарлыкчы чорукту деткиир немелде хемчеглер дугайында саналдаан. Ол эгелээшкиннер регионнуң экономиказын быжыглаарынга болгаш сайгарлыкчы чорукту сайзырадыр таарымчалыг байдалдарны тургузар.
Каа-Хем кожуун
Ээлчеглиг саналдар чыылдазы Каа-Хем кожуунга база четкен. Чурттакчылар боттары тодаргай саналдарлыг келгеш, өөредилге, социал деткимче талазында болгаш суурларның келир үезинге хамаарышкан чидиг айтырыгларны дидими-биле көдүрген. Шак ындыг ужуражылгалар кижилерге, шынап-ла, чүү эң-не чугула херегин тодарадыр.
Каа-Хем кожуунга болган ужуражылгага “Чаңгыс демниг Россияның” депутаттары Начын Чамбалдоо, Эрес Хуурак база Россияның Маадыры, аныяктар ажыл-херектериниң талазы-биле сайыт, баш удур бадылаашкынның киржикчизи Буян Куулар киришкен. Чурттакчыларның салган айтырыг бүрүзүн кичээнгейге ап, харыыны берген.
Идепкейлиг чурттакчылар аразындан тускай шериг операциязының киржикчизи, “Тываның маадырлары” программаның киржикчизи Адыгжы Салчак, алдарлыг тренер Херел Шаңгыр-оолович база өскелер-даа киришкен.
Тес-Хем кожуун
Тес-Хем кожуунга база “Чаңгыс демниг Россия” партиязының депутаттары Людмила Осмоловская, Амир Соруктуг, Эрес Хуурак олар четкеннер. Аңаа онза кичээнгейни төөгүлүг сактыышкынны кадагалап арттырарынче угландырган. Ужуражылга үезинде Ада-чурттуң Улуг дайынының маадырларының салгалдары-биле чугаалашкан. Оларның аразында Совет Эвилелиниң Маадыры Чүргүй-оол Намгаевич Хомушкунуң уйнуу Олимпиан Иванович Чүргүй-оол база бар. Салгалдар аразында уламчылаашкынның, Ада-чурттуң камгалакчыларының маадырлыг чоруунга хүндүткелдиң болгаш чурттуң келир үези дээш харыысалганың чугулазын Россияның Маадыры, ТШО киржикчизи Буян Куулар демдеглээн.
«Чаңгыс демниг Россия» партиязының чоннуң саналдарындан тургустунган “Улусчу программазы” 2021 чылда соңгулдаларга тиилээн. Амгы үеде чаа “Улусчу программаны” тургузарынга санал-оналдарны чыып турар. Сагыш човангыр кижи бүрүзү саналдарын www.естьрезультат.рф деп сайтыже киирип болур.
Чыжыргана СААЯ.
Чуруктарны "Чаңгыс демниг Россия" партиязындан алган.
“Шын” №15 2026 чылдың апрель 23
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар https://max.ru/join/egenQjfuGzdL6mt0tSEaIo13rmlpMRQzzSnZQdqfHFY