Бо төөгүлүг чурукту 1980 чылда тырттырган боор. Кочетов ортумак школазынга күш-культура кичээлин башкылап эгелээним-дир. 1977 чылда Минусинск хоорайның башкы училищезиниң күш-культура салбырын дооскан турган мен. Кызылдың күрүнениң башкы институдунуң физика-математика факультединге өөренип тургаш, 3 харлыг оглумну азыраары-биле бот-өөредилгеже шилчидип алгаш, төрээн школамга башкылап эгелээн мен. Ам оон бээр 46 чыл эрткенин бо чурукта өөреникчилерим-биле кады тырттырган чурук бадыткап турар.
Ол чылын таптыг-ла 26 харлыг турган мен. Бо чурукту менче чаңгысклассчыларым чоруткан болду. 5 «а» класстың өөреникчилериниң класс башкызы турдум. Мен бодаарымга, бо чурукта чамдык өөреникчилер чок ышкаш. Өөреникчилеримниң чамдыктарының аттарын уттупкан-дыр мен, чүгле 7-зиниң аттарын сактып олур мен. Оларның аразында билирим болза, башкылар, культура ажылдакчылары, эмчи мергежилдиглер болгаш ИХЯ ажылдакчызы (подполковник эргелиг, полковник-даа чеде берген чадавас боор). Артканнарының хөй кезиин чүнү дооскаш, кандыг эртем чедип алганын, кайда ажылдап чоруурун билбес-тир мен.
Кончуг идепкейлиг класс, школаның хөй-ниити ажылынга мен чогумда боттары-ла демниг киржи бээрлер. Школачылар ынчан чүнү кылбас дээрил:
- макулатура чыыр (эрги солуннар, номнар, картоннар дээш эрги саазыннарны чыггаш дужаар турган). Школалар, албан черлери ындыг акцияларны хөйү-биле организастаар турган. Саазыннарны коробкаларга азы хаптарга суп алгаш, чыыр черже аппарып каар;
- металлолом азы өскээр чугаалаарга, эргижирээн демир-дес чыыр. Бо ажылга бистиң класстың өөреникчилери идепкейлиг киржип чорааннар;
- культура хемчеглеринге, спортчу маргылдааларга дээш класстар аразынга школага болгулаан өске-даа мөөрейлерге база идепкейлиг киржирлер.
Күш-күльтура кичээлинден аңгыда, кежээки школага 9-10 класс дооспаан суурнуң аныяктарынга математика база башкылап, хостуг, самбо хүрештериниң бөлгүмүн база эрттирип турган мен. Ажылдааш, турупкан турумда безин, клазымның өөреникчилери хостуг үелеринде бажыңымга чедип келгеш: «Башкы, класстар аразынга макулатура, металлолом чыыр деп турар, класстар ону эгелевээнде, 1 дугаар черни чедип алыры-биле чыып алгаш, дүрген дужааптар деп тур бис» — дээш, чаптанчыглары аажок четкилеп кээрлер болгай. Оларның-биле кады суурну долгандыр демир-дести, саазыннарны чыып алгаш, дужаапкаш, шынап-ла, шаңналдыг черни алгаш, клазым өөреникчилери школаның баштаар черинден мактадып-даа турар чүве. Школаның хамык хөй-ниити ажылдарынга боттары-ла идепкейлиг киржип чораан өөреникчилерим.
Хар-назыным улгаткан-даа болза, бо чурукту көргеш, чаптанчыг, чараш өөреникчилеримни сактып кээр-дир мен. Чамдыктары-биле ужуражып келгенимде, олар мени ам-даа «Башкы» деп буянныг сөстү адаарга, иштимде өөрүп, чоргаарланып-даа чоруур мен. Ол чылдарда совет-партия үези болгаш, аныяк партия кежигүнү боорумга, бир-ле ажылдарже чалап алгаш баарлар. Ынчангаш бо клазымның өөреникчилери-биле чаңгыс чыл иштинде клазының башкызы болганым ол. Ол-ла хевээр башкылап чораан болзумза, та кандыг башкы болуп, чеже өөреникчилерни школа доостуруп, эртем-билигге чедирип каар турган мен.
Кочетов школазының коллективинге, эрте берген-даа болза, башкыларның профессионал байырлалы — Башкы хүнүн таварыштыр байырымны чедирип олур мен.
Сергей ОЮН, Таңды кожууннуң улусчу депутады.
Чурукту авторнуң архивинден алган.
«Шын» №42 2026 чылдың октябрь 29
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn