Тываның онзагай чараш бойдустуг Чедер хөлүнүң эриинде эм-таң шынары-биле ат-сураглыг «Чедер» курортунга солун болуушкун эрткен – шүлүкчү, Тываның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү, Тываның күрүне университединиң даштыкы дыл башкызы, доцент, журналист Тайгана Назынчап-Очур-биле ужуражылгага дыштанып келген чон киришкен.
«Черивистиң бойдус чаяаган эртинези
Чедер хөлге дыштанырга, магалыг-дыр!
Чоргааранчыг, ишчи, эргим, чазык чаңныг
Чонум-биле ужуражырга, өөрүнчүг-дүр!»
деп одуруглар-биле кежээни эгелеп, автор чыылганнарга бодунуң чогаадыкчы ажыл-чорудулгазын кысказы-биле таныштырган. Шүлүк бижип эгелээнин, чогаадыкчы оруунуң үндезин дөстерин онзалап демдеглээн – улустуң аас чогаалы, номчуттунарынга ынаа база төрээн чер-чуртунуң ыдык бойдузу улуг дазылдар болуп чоруурун чугаалаан. Боду кырган-авазының бирги уйнуу болгаш, кады чайлаглап, дузалажып, солун тоолчургу чугаа, тоолдарны дыңнап өскен. База орус дыл, чогаал башкызы авазы Мария Очур делегей чоннарының тоолдарын кежээниң-не очулдуруп, номчуп берип чорааны солун.
Тайгана Назынчап-Очур школачы турда, шүлүктериниң ному парлаттынып үнген. Авторнуң чугаалап турары-биле школага эртип турган чечен чогаал бөлгүмү «Көсчүгештиң» кичээлдери, «Сылдысчыгаш» уруглар солуну база А. Шоюн, Ч. Кара-Күске чогаалчыларның үлүү улуг болган.
Черле сонуургалының аайы-биле тыва дыл, чогаал мергежилинге өөренгенин, аспирантураны доосканын, дараазында чылдарда англи дыл башкызы болур мергежилди база кызыл диплом-биле доосканын чыылганнар сонуургап дыңнаан.
Кежээниң бир онзагай талазы – шүлүктерниң аянныг номчулгазы болган. Автор школага өөренип тургаш бижээни баштайгы шүлүктеринден эгелээш, чаа бижээн шүлүктеринге чедир номчаан. «Чүрээмде сен, авай» деп шүлүктүң номчулгазында дыңнакчылар карааның чаштарын тудуп шыдаваан, шүлүктүң идеязы, дээштии ындыг күштүг болган.
База ол ышкаш төрээн чер, бойдус, өг-бүле темазынга бижиттинген шүлүктерин автор аянныг номчуп күүсеткен. Даайы, делегейде билдингир цирк артизи Дмитрий Очурга тураскааткан чогаалын база таныштырган.
Чогаадыкчы кежээ барык 2 шак ишти үргүлчүлээн. Дыңнакчылар улуг сонуургалдыг киржип, айтырыгларны база сонуургап салганнар. База бир солун чүүл – дыңнакчыларның, кежээниң киржикчилериниң аразында база Тываның ат-сураглыг, салым-чаяанныг кижилери хөй болган – Тываның улустуң чогаалчызы Черлиг-оол Чашкынмаевич Куулар, тыва журналистиканың база очулганың хоочуну Галина Шырвановна Монгуш, педагогика эртемнериниң доктору, профессор Херел-оол Дажы-Намчалович Ооржак, Кызылдың президентиниң кадет училищезиниң начальниги Уран-кыс Сергеевна Ондар, филология эртемнериниң кандидады Азияна Витальевна Байыр-оол, социология эртемнериниң кандидады Анна Демир-Баадыровна Самба, педагогика эртемнериниң кандидады Светлана Янчаповна Ооржак болгаш өскелер-даа.
Ужуражылгага келген эмчи Ольга Сереновна Монгуш бодунуң чогааткан шүлүүн база номчуп таныштырган. «Чедер» курорттуң удуртулгазы, чыглып келген дыңнакчылар шупту Тайгана Назынчап-Очурга солун ужуражылга дээш өөрүп четтиргенин илереткеннер. Сөс ап турган аалчыларның чугаалап турганы ышкаш, кежээге шупту дыка эки дыштанып, тыва дыл, чогаал делегейинче кирип, шүлүктерни магадап дыңнааннар. Тайгана чугаалап турда, дыңнаарга, «дамырак» кыңгырткайндыр агып турган ышкаш, дыка-ла аянныг, солун ужуражылга болганын үнелээннер.
Шынап-ла, чогаадыкчы ужуражылганы организастап эрттирген «Чедер» курортка дыштанып келген чон чүгле мага-бот кадыкшылын экиртип, күш кирип алырындан аңгыда, сагыш-сеткили-биле база дыштанып алганнар.
/ Ч. ООРЖАК.
Авторнуң тырттырган чуруктары.
“Шын” №34 2026 чылдың сентябрь 3
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn