Артыш Ооржактың чедиишкини
Узбекистанда Ангрен хоорайга октябрь 9-10 хүннеринде Россия, Узбекистан, Киргизия база Таджикистанның шыырак эр, херээжен 100 хире суможуларының аразынга “Ташкент сумо опен” деп делегей чергелиг маргылдаа солун байдалга болуп эрткен. Маргылдааның кол сорулгазы сумону эки сайзырадыры болгаш чурттар аразында эп-найыралды быжыглаары болур. Аңаа Россиядан 6 херээжен база 6 эр шилиттинген мөгелер маргылдаа мурнунда киргиз, узбек, таджик суможулар-биле кады 7 хонук иштинде сумо белеткелин эрткеннер.
Узбекистанда сумо хүрешти боттарының национал хүрежи кураш мөгелери улуг сонуургал-биле хүрежир болуп турарлар. Аңаа сумо хүрештиң дүрүмү-биле Россияның мөгелери шыырак белеткелин бадыткап 14 медальды чаалап алганнар. Оларның аразында 5 алдын, 5 мөңгүн, 4 хүлер медальдар. Херээжен сумоторийлерге алдын медальдарны 65 килге Екатерина Булатова база тулган хүреш мөгези Татьяна Борисова алган. Мөңгүн медальдарга 65 килге Анастасия Леонтьева база 80 килге, улаштыр тулган хүрешке Екатерина Алексеева (2 катап) төлептиг болганнар. Хүлер медальдарны 73 килге Марианна Чижмина база тулган хүреш мөгези Екатерина Булатова алганнар.
Эр мөгелер аразынга алдын медальдарны 85 килге Тимур Салахов база тулган хүреш мөгези Захар Майшев, мөңгүн медальдарны 100 килге Артыш Ооржак база тулган хүреш мөгези Алхаст Агнаев, хүлер медальдарны 115 килге Данил Моисеенко база тулган хүреш мөгези Нукри Кабисов алганнар.
Россияның Сумо чөвүлелиниң президентизи Роман Илиев мөгелерниң хүрежин эки деп түңнээн. Ол ышкаш амгы үеде Россияда сумо школазы делегейде шыырактарның бирээзи болуп турарын демдеглээн. Россияның мөгелери, тренерлери сумо хүрешти деткип чорууру дээш, Россияның Спорт яамызының база Спортчу белеткелдер төвүнүң удуртулгазынга улуу-биле четтиргенин илереткеннер.
Делегей чемпионадының түңнелдери
Баку хоорайда национал гимнастика төвүнге октябрь 4-11 хүннеринде дзюдога эр, херээжен база командалар аразынга делегей чемпионады бедик деңнелге болуп эрткен. Аңаа ниитизи-биле 93 чурттан 622 спортчу киришкен. Оларның аразынга Россиядан 23 мөге (12 эр база 11 херээжен) база 2024 чылдың Олимпий оюннарының 5 чемпионну, 10 делегей чемпиону, 12 эң бедик рейтингилиг мөгелер хүрешкен.
Чемпионаттың кол сорулгазы — 2026 чылдың июнь 15-тен 2028 чылдың июнь 12-ге чедир Лос-Анджелеске болур Олимпий оюннарынга киржири-биле рейтингилерни база квоталарны чаалап алыры.
Ук чемпионаттың түңнелинде бирги черге 8 алдын, 2 мөңгүн, 3 хүлер медальдарлыг Японияның командазы төлептиг болган. Ийи дугаар черни 2 алдын, 1 мөңгүн, 2 хүлер медальдарлыг Грузияның командазы алган. Үшкү черге 1 алдын, 2 мөңгүн, 4 хүлер медальдарлыг Азербайджанның командазы төлептиг болган. 4-5-ки черни 1 алдын, 2 мөңгүн, 5 хүлер медальдарлыг Испания биле Каттышкан Эмираттар командалары алганнар. Алдыгы черге 1 алдын, 1 мөңгүн, 4 хүлер медальдарлыг Россия командазы тергиидээн.
Алдын медальды 100 килден өрү килдиг мөгелер аразынга Инал Тасоев алгаш, делегейниң 3 дакпыр чемпиону болуп, Россияның тугун көдүрер аас-кежиктиг болган. Хүлер медальдарны 48 килге Сабина Гилязова, 70 килге Мадина Таймазова, 100 килге чедир Нияз Билалов база 78 кил чедир Мария Иванова алганнар.
Октябрь 11-де Кубок дээш 18 чурт аразынга командалар маргылдаазы болган. Аңаа бирги чер дээш Япония биле Россия командалары ужуражып хүрешкеннер. Аңаа Японияның командазы Россияны 4 биле 1 санга тиилээш, 1-ги черге төлептиг болган.
Бо көргүзүг дээрге Россияның командазынга төөгүлүг улуг чедиишкин болган. Россияның командазы дээш дараазында эр, херээжен мөгелер тергиидээн: 57 кил чедир Наталья Ёлкина биле Ирина Зуева, 70 кил чедир Тамара Лищенко биле Мадина Таймазова, 70 килден өрү Дарья Речкалова база 73 кил чедир Тюменьде өөренип турар бистиң мөгевис Буян-Херел Санаа, 90 кил чедир Мансур Лорсанов, 90 килден өрү Тамерлан Башаев биле Инал Тасоев чедиишкинниг хүрешкеннер.
Үшкү черлерни Узбекистан биле Грузияның командалары үлешкеннер.
Дараазында 2027 чылдың делегей чемпионады Казахстанның Астана хоорайга болуп эртер.
Чингиз Сарыгларның чайынналчак тиилелгези
Краснодар хоорайга октябрь 8-10 хүннеринде Россияның алдарлыг спорт мастери Бесик Кудуховка тураскааткан Бүгү-россия чергелиг хостуг хүреш маргылдаазы Спортчу хүреш федерациязының деткимчези-биле бедик деңнелге болуп эрткен. Аңаа Россияның 21 хар чедир 500 хире шыырак дээн мөгелери күжүн шенеп хүрешкеннер.
Маргылдааның кол сорулгазы — “Россияда спорт” деп төлевилелди боттандырары база спортчу хүрештерни девискээр бүрүзүнге сайзырадыры.
Ол маргылдаага бистиң республикадан аныяк тренер башкы Хүреш-оол Дондук-оолдуң удуртулгазы-биле шыырак дээн 12 мөге чедиишкинниг киришкен.
57 килге Ай-Чүрек Сундуй-оол, Чаян Сереш, Найыр Ооржак, Шаанак Ооржак, Ай-Херел Чымба (Санкт-Петербург), Айыраш Сарыглар (Красноярск), 61 килге Ай-Демир Попуу, 65 килге Чингиз Сарыглар, 74 килге Алан Ондар, Чамыян Кара-Сал (Красноярск), 86 килге Чимит-Доржу Бады, 125 килге Максим Ооржак — шупту эки хүрешкеннер.
Маргылдааның баштайгы хүнү октябрь 9-та 57, 65, 74, 86, 125 килдерге бистиң мөгелеривис чараш хүрешти көргүскеннер.
Түңнелинде Чадаанада Ч.А. Монгуш аттыг олимпийжи курлавырлар спорт школазында тренер башкы Меңги Монгуштуң өөреникчизи Чингиз Сарыглар бо удаа аар 65 килче шилчээн-даа болза, дендии чараш хүрешти көргүзүп, хамыкты кайгаткан. Аныяк мөге удурланыкчыларын шуптузун эрте, сан талазы-биле тиилээни, шупту талазы-биле бедик белеткелин бадыткааны улуг чоргаарал болган. Түңнел оюнда дуржулгалыг дагестан мөге Ахмад Магомедов-биле хүрешкеш, бичии-даа частырыг кылбайн, 8 биле 1 санга тиилеп, чемпион атка төлептиг болган.
Кызылда “Херел” спорт залында Олимпийжи курлавырлар спорт школазында тренер башкы Даваа Ондарның өөреникчизи Чимит-Доржу Бады 86 килдиг мөгелер аразынга ачыр-дачыр эки хүрешти көргүскеш, 3-кү шаңналдыг черге төлептиг болган. Аныяк мөгелерниң чедиишкини, тывада спортчу хүрештер школалары бедик деңнелдиг тиилекчи мөгелерни белеткеп шыдаарының демдээ болур.
Чингиз Сарыглар биле Чимит-Доржу Бадыга тыва чоннуң мурнундан изиг байырны чедирбишаан, ам-даа чонун өөртүп, чаштарга үлегерни көргүзүп, олимпий оюннарынга хүрежирин күзедивис.
Алдар Ооржактың мөңгүн медалы
Октябрь 5-те Москвада М.М. Ботвинник аттыг шыдыраа төвүнге Россияда дыңнаары кошкактар ниитилелиниң 100 чылдаан оюнга уткуштур Бүгү-россия чергелиг дүрген шыдыраа маргылдаазы бедик деңнелге болуп эрткен. Аңаа Россияның дыңнаары кошкак шыырак дээн 27 гроссмейстери, мастерлер киришкен. Маргылдааның кол сорулгазы — Россияга кадыы кошкак спортчуларны эки деткип сайзырадыры.
Байырлыг маргылдааның ажыдыышкынында Россияда дыңнаары кошкак шыдыраачылар федерациязының президентизи Дмитрий Соболев спортчуларга байырны чедирбишаан, спортчу чедиишкиннерни күзээн.
Улаштыр маргылдаа швейцар дүрүм ёзугаар 10 минута +5 секунда 9 оюнга уламчылаан. Шырын аргалыг оюннарның түңнелинде 1-ги черни Андрей Онищенко, 2 дугаарын бистиң республикадан Алдар Ооржак, 3-кү черни Кира Другова алганнар.
Эр хей, Алдар! Эки белеткелди база бедик спортчу чедиишкиннерни күзедивис.
Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.
Чуруктарны ТР-ниң Спорт яамызының соцчеткиде арнындан алган.
“Шын” №40 2026 чылдың октябрь 15
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn