Мөңгүн-Тайга кожуунда 3 волонтёр пунктузу ажылдап турар. Оларга “Буян”, “Тиилелгеже”, “Угулза” хамааржыр. Үш дугаары кожууннуң бөлүк шеверлериниң “Угулза” бөлгүмү чоокта чаа волонтёрлар пунктузу кылдыр бүрүткеттинген.
Бүрүнү-биле волонтёр апарган
“Буян” волонтёрлар ротазын 2024 чылдан эгелээш Мөңгүн-Тайга кожууннуң Ада-чурт камгалакчыларының өг-бүлелериниң комитединиң удуртукчузу Алимаа Бадыма удуртуп турар. Волонтёрлар пунктузу чогум-на ТШО эгезинден тура ажылдап эгелээн. ТШО киржикчизи Аңчы Бадыманың авазы ынчан-на удаа-дараа дузазын көргүзүп турган. Кажан иениң оглу дайын шөлүнге маадырлыы-биле бажын салган соонда, ол волонтёржу ажылче бүрүнү-биле кире берген. “2024 чылдың январь айда Кызылга Улусчу фронтуга камгаланыр четки аргып өөренип алгаш, Мугур-Аксынга кээп, бо пунктуга ажылдай бердим. Камгаланыр четкилерни, панцирьлерни, камгалал чоорганнарны кылып, чеңи-чоктарны даарап, уктарны доктаамал аргып турар бис” – деп, Алимаа Бадыма чугаалаан. Аңаа херек материалдарны чоннуң дузаламчы кылдыр чыып турар акша-хөреңгизи-биле садып ап турар. Бир удаа ол Донецкиже гуманитарлыг чүък чедирип база чорааш келген. Олар бо удаа эътти, 4 камгаланыр четкини, 8 панцирьни, 5 камгалал чоорганны, 3 генераторну, 2 чылыдар пушкаларны, хирээлерни, 4 адрестиг посылкаларны дайынчыларже чоруткан. “Бистиң кожууннуң чагырыкчызы дайынчыларга эът чыылдазын кончуг эки чорудуп турар. Ол дуза чедириксээн малчыннарның аалдарын эргий кезипкеш, оларның берген малын суурга эккелгеш, чагырганың ажылдакчылары-биле эътти белеткээш чорудуп турарлар. Малчын кижиниң чымыштыг ажылын кылып чоруур улуска ону аайлап, аай-дедир суур аразынга чоруурга, үеге-даа, саң-хөө талазы-биле-даа чарыгдал болур. Ынчангаш чагырыкчының кылып чорудуп турар ажылын чүүлдүгзүнер-дир мен” – деп, Алимаа Бадыма чугаалаан.
Мөңгүн-Тайга кожууннуң чагыргазы база ында бүгү-ле албан черлери, сагыш човангыр чурттакчы чон гуманитарлыг дуза чыылдазынга идепкейлиг киржип турарлар.
“Бистиң камгалакчыларывыска бүгү талалыг дузазын чедирип турар волонтёрларывыска болгаш сагыш човангыр чурттакчы чонувуска чоргаарланып, өөрүп четтиргеним илередир-дир мен”– деп, кожуун чагырыкчызы Эртине Успун чугаалаан.
“Россияның иелери” шимчээшкинниң салбыры
Мөңгүн-Тайга кожууннуң 2 дугаар волонтёрлар пунктузу “Тиилелгеже” деп ат-биле ажылдап турар. Ону “Россияның иелери” шимчээшкининиң Мөңгүн-Тайга кожуунда салбырының удуртукчузу Урана Салчак удуртуп чоруур. Ооң оглу тускай шериг операциязында эгезинден тура тулчуп турар. Олар база-ла “Буян” пунктузу-биле дөмей ТШО эгезинден тура дайынчыларга эргежок чугула чүүлдерни кылып келгеннер. Урана Салчак кожуунда волонтёрларны эвилелдевишаан, “Россияның иелери” шимчээшкининиң найысылал Кызылда салбыры-биле сырый харылзаалыг ажылдап, арга-дуржулгазын солчуп турарлар. Ол ышкаш өөнүң ээзи Ачыты Салчак-биле кады эгезинден тура дайынчыларга сарлык эъдин доктаамал чорудуп келген.
Волонтёрлар пунктузу бо удаа “Дайынчыга чылыг чеңи-чок” деп акцияны чарлаан. Ооң кежигүннери дайынчыларга чылыгны сөңнеп, чеңи-чоктарны даарап чорутканнар.
“Ачы-дуза чедирилгезинге киржип турар чонувуска өөрүп четтиргеним илередир-дир мен. Ылаңгыя мурнуку одуругда чоруп турар дайынчының авазы Хеймер Иргитке, Чодураа Дамбаага, Кулча Успунга база өске-даа волонтёрларга оларның могаг-шылаг чок кызымак ажылы, буянныг сеткили, деткимчези дээш чоргаарланмас арга чок. Оларның сагыш човаашкынын, кээргээчел сеткилин үнелеп четпес” – деп, Урана Салчак чугаалаан.
Шагаага уткуштур олар дайынчыларже камгаланыр четкилерни, чылыг чеңи-чоктарны, бөрттерни, аргаан уктарны, шай, кофе, ааржы-курут база өске-даа чигирзиг аъш-чемни чоруткан.
Бөлгүмден волонтёрларже шилчээн “угулзажылар”
Кожууннуң төп ном саңының библиотекары Айлаңмаа Шойдан база Мугур-Аксы суурнуң идепкейжи шевер чурттакчызы Минчимаа Сааяның эгелээшкини-биле 2021 чылдың январь 22-де “Угулза” бөлгүмү тургустунган. Баштай-ла ооң кол сорулгазы болза тыва бөрт аргып өөренир күзелдиг кижилерни ном саңынга чыггаш, өөредири турган. Бирги кичээлден эгелеп суурнуң чону ном саңын сыңмас кылдыр чыглып келген. Ынчалза-даа аргыкчы аңаа келген кижи бүрүзүн төлевир чокка өөредип эгелээн. Чоорту чүгле тыва бөртке доктаавайн, өске-даа идик-хепти, ойнаарактарны, ине-шанчар, туткууш дээш оон-даа өске чараш херекселдерни аргып, кожууннуң аргыкчылары улам-на сорук кире бергеннер.
Кажан тускай шериг операциязы эгелей бээрге, “Угулза” бөлгүмүнүң удуртукчузу Минчимаа Саая кожууннуң шеверлери-биле демнежип алгаш, дайынчыларга уктарны, шлем иштинге кедер бөрттерни, камгаланыр четкилерни аргып эгелээннер. Оларның дузаламчы кылдыр чоруткан бөрттери, уктары чүс оранчок ашкан. Амдыгаа чедир олар чер-чуртунуң оолдары дээш, тура дүшпейн ажылдап турарлар. “ТШО-да киржип турар оолдарга аргаан чылыг уктар, бөрттер кончуг херек болду. Чоокта чаа шөлээлеп келген дуңмамга аргаан уктар бээримге, аажок амыраан. Дендии херек эт-тир деп чугаалаар болду. Ынчангаш дайынчыларга аргаан идик-хеп-биле дузалаар күзеливис улам күштелген. Оларның онча-менди чанып келирин манап турар бис” – деп, Минчимаа Саая демдеглээн.
Ниитизи-биле 2025 чылга чедир угулзажылар 148 бөрт, 6 камгаланыр четки, 4 панцирь аргаан. Каргы сумузунуң 100 чылдаанында делгелгеге киришкеш, 10 муң акша-биле шаңнаткаш, ол акша-биле чугула херек материалдар саткаш, четкилерни, уктарны, бөрттерни аргааннар. “Бөрт-даа, уктар-даа, четки-даа аргыырынга Минчимаа Сааяга чедер дүрген болгаш нарын кылдыр аргыыр кижи чок. Ол ышкаш хоочун Любовь Намчыл, кижизидикчи башкылар Чечек Хертек, Оюмаа Седип, уран чүүл школазының башкызы Анай-Хаак Иргит, хоочун аргыкчылар Кара-кыс Донгак, М.Э. Айыылугей олар идепкейлиг аргып турарлар”– деп, бөлгүмнүң база бир эгелекчизи, библиотекарь Айлаңмаа Шойдан чугаалаан. Бо удаа олар 30 ажыг шлем иштинге кедер бөрттү аргааш чорутканнар.
Чоокта чаа ук бөлгүмнүң гуманитарлыг дуза чыылдазынга идепкейлиг киржилгезин үнелээш, оларны Кожууннуң волонтёрлар клуву кылдыр эде адаан.
Чыжыргана СААЯ.
Чуруктарны волонтёрларның архивинден алган.
“Шын” №5 2026 чылдың февраль 12