Тываның Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының хуралдаар залынга Тыва Республиканың ветеринария албанының удуртулгазы-биле хоорай иштинде болгаш кожуун, сумуларда ээзи чок тояанчы ыттарга хамаарыштыр кандыг хемчеглер чорутканының дугайында хурал болуп эрткен. Аңаа кожууннарның чагырга черлеринде көдээ ажыл-агый эргелелиниң болгаш мал эмчилериниң төлээлери кээп киришкен.
Сөөлгү ийи-үш чылда Кызыл хоорайның девискээринге калчаа аараан ыттар илерээниниң түңнелинде республика девискээринге онза байдалды каш-даа катап чарлап турган дээрзин билир бис. А эрткен 2025 чылда онза байдалды кудумчуда ээзи чок тояанчы ыттар санының көвүдээни-биле чарлаан. Ниитизи-биле чыл дургузунда 600 ажыг тояанчы ытты туткан.
ТР-ниң мал эмнелге албанының килдис эргелекчизи Анай-Хаак Күжүгеттиң чугаалааны-биле алырга, ээзи чок тояанчы ыттарның хемчээн алыр талазы-биле «Бүгү амытаннар» деп төлевилел республика девискээринде ажылдап эгелээн. Ук төлевилелдиң дузазы-биле ниитизи-биле каш тояанчы ыт барын илередир.
Тояанчы ыттар тудар ажыл тускай схема езугаар ажылдап турар дээрзин сагындыраал. Туткаш, приютка аппаргаш, өзүп көвүдевес кылдыр чазааш, халдавырлыг аарыглардан аарывазын дээш тарааш, ооң мурнунда турган черинче дедир эгидер. Чаңгыс ытты туткаш, бүгү процедураны эрттирериниң өртээ 7 муң хире рубль болур. ТР-ниң Ветеринария албанының удуртукчузу Ай-кыс Ооржактың медеглээни-биле алырга, 2024 чылда тус черниң бюджединден 20 сая рубльди тояанчы ыттар приюдун эде тударынга база септелгезинге аңгылаан. Амгы үеде приют ажылдап турар. Приютта тояанчы ыттарны түр када тудар чер база бар.
Тояанчы ыттарның хүнден хүнче өзүп көвүдеп турар чылдагааны – кижилерниң харыысалга чок чоруунда дээрзин сагындыраал. Мал эмчилериниң дыңнатканы-биле алырга, бо хүннерде Тывада ниитизи-биле 2 муң ажыг ээзи чок тояанчы ыттар бар.
Тояанчы ыттарны тудуп-ла турар, ынчалза-даа оларның өзүп көвүдээри соксаал чок. Чидиг айтырыг ажык болуп артпышаан. Ук айтырыгны шиитпирлээри чоннуң харыысалгалыг чоруундан база хамааржыр дээрзи чугула. Бирээде, ыт азырап шыдавас болза, шуут азыравааны дээре. Ийиде, ытты азырап алган болза, хостуг салбайн, хериминиң иштинге багга тудары чугула. Үште, кыс ыттарын оон ыңай өзүп көвүдевес кылдыр мал эмчилеринге барып, чогуур процедураларны эрттирер.
Айдың ОНДАР.
Олча ОНДАРНЫҢ тырттырган чуруу.
“Шын” №11 2026 чылдың март 26