Тускай шериг операциязының киржикчизи Эзир-оол Хүрең-оол 2004 чылда чайның адак айында изиг оъттуг Ээрбекке Андрей Васильевич биле Саяна Сергеевна Хүрең-оолдарның өг-бүлезинге төрүттүнген. Хөй ажы-төлдүг өг-бүлениң чаңгыс эр хиндиктиг төлү болгаш, бичиизинден-не эрес-шоваа, хөй-ниитижи болуп өзүп келген. Школачы чылдарында клазының ажылынга бердинип, чаа-чаа ажыл-херектерниң эгелекчизи болбушаан, сорулгазын эчизинге чедиреринге кызымак чораан. Ада-иезиниң мал-маган ажылынга дузалажып, кадыг ажыл-чымышка чаңчыккан болгаш күш-культура, спортка ынак оол болган.
Ээрбек сумузунуң Оюн Оолак аттыг ортумак школазын 2020 чылда чедиишкинниг дооскан. Школа соонда Тываның Агроүлетпүр техникумунче өөренип кирип алган. Үш чыл техникумга өөренгеш, “Арга-арыгның мастери” деп эртемниң дипломун холга алган. Эртемге сонуургалдыг, бурунгаар көрүштүг, тура-соруктуг аныяк кижи, мээң келир үеде амыдыралым оон хамааржыр деп чүвени медереп билип чораан. Ынчангаш улаштыр эртем-билиин бедидери-биле Тываның күрүне университединиң “Зоотехнология” салбырынче дужаап кирип алган. 2023 чылдың декабрьда, бирги курска өөренип турда, шериг албанынче Хабаровск крайже кыйгырты берген.
Бичиизинде-ле патриотчу, бергелерни белен-селен тоор хире эвес, мөге-шыырак, бедик чаагай Эзир-оол шериг херээн эртип тургаш-ла, 2024 чылдың февраль айда тускай шериг операциязынга киржир керээни 45505 дугаарлыг шериг кезээ-биле чарып алган. Ийи чыл иштинде Белгород облазының Головчино суурунга эш-өөрү-биле мурнуку шугумче хайгыыл кылып, дайынчы даалгазын күүседип эрттирген. Дайынчы эш-өөрүнүң Эзир-оолга тывыскан кыйгы ады “Тувик” дээр. Ол үеде маадырывыстың турган шериг кезээ Донецк облазының Великоновосёлковск районунга турумчуп, ону неофашистерден хостажып турганы ол.
Эрткен 2025 чылдың төнчүзүнде каттышкан Европа чурттары Украинаның чепсектиг куштерин шыырак-ла ок-чепсек биле хандырган. Ылаңгыя боттары ужар куштарны (БПЛА) муң-муңу-биле хандырып турганнар. Дүшкүүрлүг-ле үелер эгелеп турган. Украин нацистер-биле месилдежиишкин аажок каржы-дошкун турган. Февраль айның 27 хүнүнде Великоновосёлковск районнуң Камышеваха суурун хостаары-биле Эзир-оолдуң турган взводу даалга алган турганнар. Ол хүн взвод командириниң даалгазы-биле Эзир-оол Андреевич бир якут солдат эжи-биле мурнуку одуругда дайылдажып турар эш-өөрүнге ок-чепсек эккел чорааннар. Мурнуку позицияга, 500 метр хире черге, чоокшулап келгеннер. Агаарда ужуп турар өлүмнүг куштарның намдаарын манап алыр дээш, өрттенген бир-ле бажыңның иштинге ийи дайынчы кирип келгеннер. Ол бажыңның иштинче кирип кел чорда, оларны кандыг айыыл-халап манап турганын якут дайынчы Эзир-оолдуң ада-иезинге соталыг харылзаа таварыштыр мынча деп дыңнаткан:
“Турган бажыңның иштинче Эзир-биле мурнады кирип келдивис, аравыс үш-дөрт-ле метр хире чер. Бажыңның мурнуку өрээлинге чаштынып турган украин солдат, Эзир-оолдуң автомадын былаап алыры-биле эжимниң кырынче шурап-ла кел чор. “Автомадың окта, холуң көдүр!” — деп арыг орус дылга хөректенди. Ол-ла дораан эжим автомадындан украин солдатче хөме боолапты. Дайзын база-ла анаа эвес, Эзир-оолга ооң аткан өлүмнүг огу каш черге дээпкен болду. Эгин кожа өлүмнүг дайынга киржип чораан дайынчы эжим, Тываның база бир оглу Эзир-оол Андреевич, мээң амы-тынымны мынчаар маадырлыы-биле камгалап кагды. Силерге, ада-иезин- ге — Андрей Васильевич, Саяна Сергеевнага курлак чедир мөгейдим!
Дайын-чаа төне бээрге, дайынчы эжимниң Тывазынга чедип, Эзир-оол Андреевичиниң чевээнге чечектерден барып салыр мен” – дээш, байырлашты.
Ам чаа мен “Авай” депкен ышкаш болдум,
Азы анаа сагыжым бе, билбейн бардым.
Хараалымда катап база өске шырай.
Харда хан бе, мээңии бе, өскении бе?
Ю. Куулар.
Кижи амытан дириг өртемчейге бодарап төрүттүнүп келгеш, ынак эжинге дужуп, опан-чикпен ажы-төлүн азырап, аас-кежиктиг, омак-хөглүг чуртталганы чурттап эртер.
Маадырывыс Эзир-оол Андреевич көңгүс чаш аныяк назынында, чаа-ла 22 харлап чорааш, төрээн чуртунуң, төрел чонунуң хамаарышпас чоруу, тайбың амыдырал дээш, хары черге бажын салган. Чер-чуртунуң маадыр эрес-дидим, коргуш чок оглу чоок кижилериниң чүректеринге кезээ мөңгеде артар болзун.
Эзир-оол Андреевичиниң маадырлыг чоруу дээш РФ-тиң Президентизиниң ат салганы “Эрес-дидим маадырлыг чорук дээш” ордени-биле шаңнаткан. Оон ангыда беш аңгы медальдар-биле база шаңнаткан турган.
Бо чылдың август 13-те Ээрбек суму чагыргазы маадырның ада-иези-биле демнежип алгаш, Эзир-оол Андреевич Хүрең-оолдуң чырык адын мөңгежидип, Хая-Баары деп черге республика чергелиг аът чарыжын организастап эрттиргеннер.
Ада-иези Андрей биле Саяна Хүрең-оолдар келген спортчуларга, чаңгыс чер чурттугларынга деткип чедип келгени дээш, өөрүп четтиргенин илереткеннер.
/ Тамба ХҮРЕҢ-ООЛ.
Туран хоорай.
Чурукту авторнуң архивинден алган.
“Шын” № 39 2026 чылдың октябрь 8
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn