Тываның В. Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрынга Тываның X Камбы-ламазы болур Геше Гелонг Лоден Шераб башкының дүжүлгезинге саадаан ыдыктыг ёзулалы болуп эрткен. Аңаа ТР-ниң Чазак Даргазы Владислав Ховалыгга баштаткан чазак кежигүннери, күүсекчи болгаш хоойлужудулга эрге-чагыргаларның удуртукчулары база Россияның сарыг шажын чүдүлгелиг регионнарындан Камбы-ламалары болгаш даштыкы чурттардан хөй санныг аалчылар дээш өске-даа чүдүкчү чон киришкен.
Тыва Республиканың Камбы-ламазының сөөлгү соңгулдалары 2025 чылдың октябрь 4-те болуп эрткен. Түңнелинде Гелонг Лоден Шераб (Долаан Уржанай) соңгуткан. Ол 1986 чылдың июль 24-те Кызыл хоорайга төрүттүнген. Сарыг шажынның философиязының долу он алды чыл өөредилгезин ол Индияның Дрепунг Гоманг хүрээзинге дооскан.
Бо чылдың октябрь 23-те Тываның В. Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрынга Россияның сарыг шажын университединиң байырлыг ажыдыышкыны болуп эрткен.
Байырлыг ёзулалга Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг, Калмык Республиканың Баштыңы Бату Хасиков, Тываның Камбы-ламазы Лоден Шераб хелиң, Күжүгет Шойгу аттыг культура фондузунуң даргазы Ирина Шойгу база Буддисчи шажын-чүдүлге төп эргелелиниң даргазы, РФ-тиң Хөй-ниити палатазының кежигүнү Сергей Киришов олар киришкен. Ба- йырлыг ажыдыышкын үезинде университеттиң баштайгы 20 сургуулунга студент билеттерни тывыскан.
Ноябрь 6 – Тываның энергетика адырынга төөгүлүг хүн кылдыр демдеглеттинип артар. Чүге дээрге ол хүн Тываның кол энергетика дээрбээнге хамааржыр Каа-Хем суурда Кызылская аттыг 220 кВт, Туранда 220 кВт, Хакасияның девискээринде Саян-Шушенск ГЭС-тен Тываже шөйген электри шугумунга хамааржыр Означенное аттыг 500 кВт күштүг подстанция – бо үш подстанцияны хары угда ажыглалче киирген байырлыг хемчег болган.
Апрель 3-те тыва дылды “Яндекс-очулдурукчу” сервизинче кииргенин албан ёзугаар таныштырар байырлыг ёзулал болган.
2015 чылда чонда билдингир программист Али Күжүгет “Яндекс” компаниязынга четкеш, тыва дылды Яндексче кииреринге чүү херегин айтырып, чугаалашкан турган. Боттарының ээлчээнде ооң ажылдакчылары орус дылче очулдурган 1 сая тыва домакты чыып эккээрин дилээн. 2015–2016 чылдарда баштайгы орус-тыва сөстүктү чурагайжыткан. 2017 чылдан эгелеп Яндекс-очулдурукчуже киирери-биле очулдурар домактарны чыып эгелээн. 2022 чылга чедир 200 муң хире домакты чыгган. Улаштыр ТГШИ-ниң эртем ажылдакчылары директору Вячеслав Март-оолдуң удуртулгазы-биле аңаа немей домактарны чыыр ажылды хүлээнип алган. Ол үеде институтка чаа ажылдап келген эртем ажылдакчызы Чойган Ондар ук төлевилелди уштап-баштап эгелээн. Идепкейжи аныяктарның демниг ажылының түңнели бо хүннерде көстүп келгени бо. Тыва дыл ынаар кирген 5 дугаар дыл кылдыр санаттынар.
Ноябрь 8-те Ада-чурттуң Улуг дайынының маадырлары Шумов алышкыларга тураскаалды Кызылдың «Мурнуу» микрорайонунга байырлыг байдалга ажыткан. Тываның Баштыңының саналы-биле ук төлевилелди 2023 чылда боттандырып эгелээн.
Ол-ла хүн тускай шериг операциязының дайынчыларынга тураскаалдың байырлыг ажыдыышкыны болган. Ада-чурт камгалакчызының чылының болгаш Улуг Тиилелгениң 80 чылының чугула болуушкуну дээрзин Владислав Ховалыг демдеглээн.
Апрельде “Тывага Делегейниң дириг эртинези” аттың эдилекчизи, Тываның улустуң чогаалчызы, тыва ёзу-чаңчылдар болгаш хамнаашкынны чон аразынга нептередиринге кол рольду ойнаан кадагалакчызы Монгуш Кенин-Лопсанның 100 чылынга тураскааткан хөй хемчеглер республика девискээринге эрткен. Оларның аразында делегей чергелиг хамнар фестивалы, “Человек века. Чүс чылдың кижизи” деп делгелге хөйнү сонуургаткан.
Декабрь 20-де Победа (Тиилелге) аттыг спорт болгаш культура-массалыг хемчеглер эрттирер 4500 олуттуг төп ажыттынган.
Эртип турар 2025 чыл ниитизи-биле республикага юбилейлер-биле байлак чыл болган:
- Тыва энергетика 100 чыл оюн демдеглээн;
- Тывага бир дугаар Тывабанкының тургустунганындан бээр 100 чылы болгаш Национал банкының Тывада салбырының 80 чылы;
- Тываның суд системазының 95 чыл ою;
- Тываның прокуратуразы 90 харлаан;
- Ниитилел-политиктиг "Шын" солуннуң 100 чылы;
- Тывага почта болгаш харылзаа албанының тургустунганындан бээр 100 чылы.
- Ю.Ш. Күнзегеш аттыг Тываның ном үндүрер чериниң 95 чыл ою;
- РФ-тиң ИХЯ-ның системазында назы четпээннер-биле ажыл чорудар кезектиң назы четпээннерни түр када тудар төптериниң тургустунганындан бээр 90 чылы;
- Барыын-Хемчик кожууннуң 100 чылы;
- Мөңгүн-Тайганың Каргы сумузунуң 100 чыл ою дээш өске-даа.
Арынны К. МОНГУШ белеткээн.
Чуруктарны “Шын” солуннуң архивинден алган.
“Шын” №50 2025 чылдың декабрь 25