Даай ава кижиниң талазындан эң-не хүндүткелдиг, чээннериниң дөзевилеп дөзексээр эр хиндиктиг кижизи боор.
Тыва чон шаандан бээр-ле амыдырал-чуртталгазында даай кижиниң овур-хевирин бедик тудуп, аал-аймааның дуңмаларынга үлегер-чижектиг кижизи кылдыр санап чоруур.
Дөргүл-төрел харылзааларының аразында даайының бичии дуңмалары-биле хамаарылгазын эскерип көөр болза, ол бодунда көзүлбес быжыг доңну, бижиттинмээн дүрүмнерни, онзагай ыдыктыг харылзааны сиңирген.
«Даг улуг бе азы даай улуг бе? — Дагдан даай улуг»
Шинчилелдерге даянып, «даай» деп терминниң укталган дөзүн алгаш көөрге, ук сөс бурунгу түрк «тагай» деп сөстен укталган, а ол сөс «таг» деп база-ла бурунгу түрк сөстен үлегерлеттинип тывылган деп санап турар.
Ынчангаш ие кижиниң талазындан келген төрел харылзааның бир онзагай кижизи — даай даг дег бедик, ыдыктыг, күчүлүг күштүг кижи кылдыр өске төрел кижилерден ылгалып, хүндүткелдиг болган чылдагааны ол деп болур.
Үстүнде айытканывыс даай кижи бодунуң талазындан чээннеринге хамаарылгазы база-ла онзагай. Ол оол, кыс чээннеринге, оларның амыдыралынга ада-иезиниң соондан база бир кол идепкейлиг кижизи болуп, оларның амыдырал-чуртталгазының оруун айтып, уштап-баштап эдертир кол кижилериниң бирээзи болур. Чүгле амыдырал айтыкчызы эвес, а кол камгалакчы, дагдыныкчызы болур ужурлуг.
Ынчангаш түңнеп чугаалап тура, тыва кижиниң амыдырал-чуртталгазында даай дээрге чээнинге анаа чүгле төрел эвес, а ыдыктыг, хүндүткелдиг, дагдыныкчы чөленгиижи болгаш камгалакчызы, амыдыралдың орук айтыкчызы болур кол кижилериниң бирээзи деп аныяк-өскенге, ажы-төлге чагып чугаалаары чугула.
Тыва үндезин культура төвүнүң соцчеткиде арнындан алган.
“Шын” №43 2026 чылдың ноябрь 5
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn