| Дүжүт ажаалдазы |
Картофель болгаш ногаа аймаан хөй чылдар дургузунда тарып өстүрүп келген Геннадий Ким – республикада ат-сураа эки билдингир фермер. Эрткен чазын фермерниң ажыл-агыйының ажылчыннары 20 гектарга картофельди, 6 гектарга капустаны, 4 гектарга арбузту, 4 гектарга помидор, огурец дээш өске-даа ногаа аймаан тарааннар.
Картофельдиң болгаш ногааларның дүжүдү бо күзүн база элбек болган. Ооң кол чылдагаа- ны – шөлдеринге дамдыладып суггарар системаны чорудуп, картофель болгаш ногаа аймаан дамдыладып суггарып турары. Чогум-на ындыг технологияны ажыглааны кончуг кааңдаашкынныг чылдарда безин багай эвес дүжүттү ажап өстүрер арганы фермерге берген. Дамдыладып суггарар системаны шөлге шөйүп чорударынга, аңаа херек сугну сордурар чер адаанче хандыр хап киирген кудукту кылырынга Геннадий Анатольевич эвээш эвес акша-төгерикти, күштү үндүргенин база демдеглээр апаар. Ооң түңнелинде ногаа тарып өстүреринге хөй эвес ажылчыннарны фермер хаара тудар апарган. Ооң ажыл-агыйында доктаамал 10 хире кижи ажылдап турар. Чайгы үеде харын немелде ажылчыннар херек апаар.
Геннадий Кимниң фермер ажыл-агыйы Кызыл хоорайның эмнелгелери, бичии уруглар садтары дээш өске-даа социал албан черлерин эки шынарлыг картофель болгаш ногаа аймаа-биле хөй чылдар дургузунда хандырып келген.
Амгы үеде фермерниң шөлдеринде ногаа аймааның ажаалдазы чоруп турар. Күзелдиг болгаш корум-чурумнуг кижилер ооң шөлдеринден эки шынарлыг, четчип бышкан ногааны боттары шилип, ажаап ап болурлар.
Чартык кезиин курлавырлаан
Улуг-Хем кожуунда мал чеминиң белеткели кидин түлүк чоруп турар. Коллективтиг ажыл-агыйларның кежигүннери болгаш хууда ажыл-агыйлыглар аяс хүннерде дыка кызымаккай ажылдап, келир кыжын малга бээр сиген-ширбиишти хөйнү белеткеп алыр дээш, бүгү аргаларны ажыглап турар. Улуг-Хем кожууннуң девискээринге бо чылын оът-сигенниң үнгени суггаттыг черлерде бедии 40-60 сантиметр, суггат чок черлерде 25-35 сантиметр.
Мал чеминиң белеткелинде 22 бригада сигенни дүргектеп кезер кожуг дериг-херекселдери-биле чорудуп турар. Ындыг механизастаттынган арга мал чемин белеткелин дүрген чорудар байдалды тургускан. Сигенни механизастаттынган арга-биле кезип алыр арга чок, дең-дески эвес азы кожуг дериг-херекселдиг тракторлар ажылдап шыдавас черлерде хол кадыыры-биле сиген кезер бригадалар ажылдап турар.
Улуг-Хем кожуун чагыргазының көдээ ажыл-агый эргелелиниң медээлери ёзугаар алырга, кожуунда мал чеми белеткелиниң планы августуң сөөлгү хүннеринге чедир 50 хуу күүсеттинген азы мал чеминиң чартык кезиин курлавырлаан. Ниитизи-биле 5900 тонна сигенни мал чеминге белеткээн: фермер ажыл-агыйлар 2900 тоннаны, хууда дузалал ажыл-агыйлар 2000 тоннаны, көдээ ажыл-агыйлар 1000 тоннаны. Чижээлээрге, Торгалыг сумуда Айдыс Домбаа бирээзи-ле 350 килограмм хире деңзилиг муң ажыг дүрүг сигенни мал чеминге белеткээн.
7336 тонна – планның чартыы
Бии-Хем кожууннуң шөлдеринде мал чеминиң белеткели шалыпкын чоруп турар. Август 26-да байдал-биле алырга, 7336 тонна сигенни мал чеминге белеткээн. Ол дээрге планның 50 хуу хирези.
Дараазында ажыл-агыйлар бо хүннерге чедир эң хөй мал чемин белеткеп алганнар: хууда сайгарлыкчы В.С. Сандак-Доржу – 300 тоннаны, хууда сайгарлыкчы В.К. Нурсат — 158 тоннаны, КХН «Аян- Агро» — 147 тоннаны, хууда сайгарлыкчы В.В. Сандыев— 157 тоннаны. Олар мал чеминиң белеткелин уламчылап турар.
Сумулар аайы-биле дараазында сумуларда эң хөй мал чеми бо хүннерге чедир белеткеттинген: Сесерлиг — 1475 тонна, Өөк — 1080 тонна, Аржаан — 950 тонна, Туран хоорай — 460 тонна.
Ш. МОҢГУШ.
Чуруктарны ТР-ниң Көдээ ажыл-агый яамызындан алган.
“Шын” №34 2026 чылдың сентябрь 3
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn