Июнь 8-те «Чаңгыс демниг Россия» партияның эге болгаш тус чер салбырларының секретарьлары-биле дээди албан-дужаалче кандидаттарның ужуражылгазы болуп эрткен. Аңаа регионалдыг салбырның кылып чоруткан ажылдарының түңнелдерин ТР-ниң Дээди Хуралының (парламентизиниң) Даргазы Каң-оол Даваа илеткээн. Ооң соонда кандидаттарның программазы-биле танышкан.
Аңаа республиканың тус чер салбырларының төлээлери, партияның идепкейжилери, депутаттар, партияның талалакчылары шупту киришкен. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг база Каа-Хем суур чагыргазының даргазы Николай Ашанин ужуражылга үезинде баштайгы бадылаашкынче кандидатуразын киирген болгаш боттарының база ажыл-агыйының дугайында илеткээн.
Партияның күүсекчи комитединиң даргазы Аяс Мөңгениң чугаалааны-биле алырга, баш бурунгаар бадылаашкын дээрге 2007 чылдан бээр чоруп турар «Чаңгыс демниг Россия» партиязының боттарының иштинде чуруму болуп турар. Дээди албан-дужаалче кандидаттарны шилиири партияның уставы ёзугаар албан дээрзин ол онзалап демдеглээн.
Дээди Хуралдың Даргазы Каң-оол Даваа ужуражылганы ажыдып тура, партияның регионалдыг салбыры республиканың чурттакчыларын каттыштырып, өөредилге, кадык камгалалы, чонга чурттаарынга таарымчалыг байдалдар, өг-бүле деткимчези, төөгүлүг сактыышкыннарны кадагалап арттырар талазы-биле төлевилелдерни боттандырып турарын демдеглээн.
Ооң соонда Тыва Республиканың Баштыңының албан-дужаалынче кандидаттар — Тыва Республиканың амгы Баштыңы Владислав Ховалыг биле ийи дугаар кандидат Каа-Хем суму чагыргазының даргазы Николай Ашанин сөс алганнар.
«Беш чыл бурунгаар улуг ажылды кады хүлээнип алдывыс. Улусчу программаны кады бижидивис. Чон дээш харыысалганы кады хүлээнип алган бис. Ам бүзүрелдии-биле «Түңнелдер бар» деп чугаалап болур бис. Бөгүн мында чүнү кылганывысты, амгы үеде кайда турарывысты, дараазында кайнаар баарывысты чугаалажыр дээш чыглып келдивис. Беш чыл дургузунда кады кылган ажылывыс хөй болду. Ам база чаа «Улусчу программаны» тургузуп, ажылдаар бис. Чуртталга чаңгыс черге турбас. Тускай шериг операциязының киржикчилеринге болгаш оларның өг-бүлелеринге деткимче, экономика, экология, айыыл чок чорук дээш шиитпирлээр айтырыглар хөй. Муң-муң чагыгларны хүлээп апкан бис. «Төгерик столдарда» чурттакчылар-биле кады келир беш чылда кожуун, хоорай бүрүзүнге «5 чугула ажыл-агыйны» тодарадыр бис. Саазынга артып каар 50 аазаашкынче үе чидирбейн, беш эң чугула хемчегже кичээнгейни угландырып, оларны боттандырар бис. Бо дээрге бистиң оруувустуң картазы болур ужурлуг. «Чагыгларны партияже, партиядан национал төлевилелче» деп механизм-биле улаштыр ажылдаар бис. Чүгле «Чаңгыс демниг Россия» партиязы шак ындыг системажыткан ажылды кылып шыдаар.
Республика Баштыңының хүлээлгезин күүседир хуусаам бо чылын дооступ турар. Кремльге болган хуралга чорааш бистиң командавыс ажылын уламчылаарынга беленин Президентиге дыңнаткан мен. Владимир Владимирович бистиң ажылывысты деткээш, ынчалза-даа сөөлгү шиитпирни Тываның чону хүлээп алыр дээрзин онзалап демдегледи.
Ажыл-херектер болгаш тодаргай түңнелдер-биле ажылывысты бадыткаан бис. Удурланыкчыларывыс шыдаар шаанче биске удур чүүлдерни кылып эгелей берди. Ынчалза-даа бисте аңаа удур харыылаптар ажыл-херектеривис бар»– деп, Владислав Ховалыг бүзүрелдии-биле чугаалаан.
Николай Ашанин күш-ажылчы оруун бөдүүн башкыдан эгелээш школа директорунга, ооң соонда Каа-Хем кожуун чагыргазынга чедир ажылдаанын таныштырды. Ажы-төлдүң эртем-билиинче кичээнгейни угландырарын чагырга даргазы онзагайлап демдеглээн. Республикада уруг бүрүзү шынарлыг өөредилгени, билигни алыр аргалыг болур ужурлуг дээрзинге бүзүрелин илереткен.
«Мээң күзелим болза, уруг бүрүзү кандыг-даа дээди өөредилге черин доозуп, төрээн черинче, культуразынче эглип, ону экижидер аргалыг болур ужурлуг. Чонувустуң амыдыралы экижиирин күзээр мен. Кижилерниң амыдыралы экижиир болза, ынчан экономика болгаш бүгү-ле чүүлдер хөгжүүр» — деп, ол демдеглээн.
Кандидаттарның кыйгырыгларының түңнелинде, соңгулда хүнүн тодарадыр дугайында шиитпирни июнь 16-да Дээди Хуралдың сессиязынга хүлээп алырын Каң-оол Даваа дыңнаткан. Республика Баштыңының албан-дужаалынче кандидаттарны киирери чүгле ол шиитпирни албан ёзузу-биле чарлаан соонда эгелээр дээрзин ол онзалап демдеглээн.
Чаа партия кежигүннеринге партия билеттерин тывыскан албан-ёзузу-биле хемчег доозулган.
А. ОНДАР.
Чуруктарны ТМГ-ниң медээлеринден алган.
“Шын” №22 2026 чылдың июнь 11
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...