Каш-ла хонгаш Тывага Делегей чергелиг IV буддийжи шуулган болурун билир бис. Улуг шуулганның хемчеглери-биле чергелештир найысылалга «Ак алаң-тостуң тоолчургу чугаалары» деп ёзу-чаңчылдар болгаш төөгүлүг чугаалар фестивалы база болур. Культурлуг хемчегниң дугайында төлевилелдиң удуртукчузу, Республиканың улусчу чогаадылга болгаш дыштанылга төвүнүң директорунуң оралакчызы Чойган Дадар тайылбырны берген.
Культурлуг болгаш чырыдыышкынныг улуг төлевилел — «Ак алаң-тостуң тоолчургу чугаалары» деп ёзу-чаңчылдар болгаш төөгүлүг чугаалар фестивалы Кызылдың Арат шөлүнге август 18-19 хүннеринде болур. Ооң кол сорулгазы — Россияның сарыг шажын регионнарының (Тыва, Бурятия болгаш Калмыкия) культуразының, ёзу-чаңчылдарының байлаан көргүзери база культураларның аразында харылзаазын илередири. Алаң-тостуң символу мында хөй янзы чоннарның чаңгыс демин чеченчиткен аян-биле илередип турар.
Чүге тоолчургу чугааларны шилип алган дээр болза, тоолчургу чугаалар чаңчылчаан шажын болгаш мөзү-шынарның үнелиг чүүлдерин камныы-биле дамчыдар аргалыг база амгы үениң аудиториязынга аас чогаалы чоок болгаш билдингир. Мультимедийлиг шоуда «Байкал, Ангара болгаш Енисей дугайында тоолчургу чугаа» (бурят аас чогаал аяны-биле) база «Өскүс-оол дугайында тоолчургу чугаа» (тыва тоолчургу чугаа) кирип турар. Көрүкчүлер ону видео, чырык эффектилери, этниктиг хөгжүм болгаш фонтанның агымының чаңгыс аай шимчээшкинин таварыштыр көөр аргалыг.
Хары угда үш буддийжи регионнуң ёзу-чаңчылдарынга болгаш маадырлыг салгалдарынга тураскааткан улуг төлевилелди Тыва бир дугаар боттандырып турары бо. Кайгамчык шоуда тыва улустуң тоолчургу чугааларынга үндезилээн 8 театржыткан көргүзүг, национал костюмнарлыг улуг ойнаар-кыстар күүселдези, ол ышкаш интерактивтиг көргүзүглер кирип турар. Шоуну 11 тыва өгге, тожуларның чадырынга база орус чоннуң оран-савазынга көргүзер. Көрүкчүлер чараш шоуну чүгле көөр эвес, а ооң киржикчилери болуп, ёзу-чаңчылдарны практика кырынга шенеп көөр.
Фестивальды Президент фондузунуң культурлуг бот-идепкейлер грантызының деткимчези-биле база Тыва Республиканың Культура яамызының акшаландырыышкыны-биле боттандырып турар. Организакчылары — «Онза» культура адырында регионалдыг хөй-ниити организациязы база Республиканың улусчу чогаадылга болгаш дыштанылга төвү.
Тоолчургу чугаалар каракка көзүлдүр-ле дирлип кээр: маадырларның аян-чоруун шимчээшкинниг видеопроекциялар, хуулгаазын чырык эффектилери-биле онзалап көргүзер. Амгы үениң аранжировказы-биле тургускан этниктиг хөгжүм көрүкчүлерниң сагыш-сеткилин доюлдурар. Сугнуң шимчээшкини Өскүс оол дугайында тоолчургу чугаада хөгжүмнүң төрүттүнүп келгенин чеченчидип көргүзер. Бодаарга, игилдиң ыяңгылыг аялгазын суг күүседип турар ышкаш онзагай.
Көрүкчүлерни интерактивтиг көргүзүглер болгаш аңгы-аңгы угланыышкынныг чаңчылчаан культураларны таныштырар мастер-класстар база манап турар. Чижээлээрге, эр кижиниң үш адаан-мөөрейи — баг адарын, аът чарыштырарын база тыва хүрешти көрүп, киржип болур. Хөөмейниң сыгыт, каргыраа дээн ышкаш аргаларын өөренир, тыва хөгжүм херекселдерин, чонар-даш чазаарын база кидис салырын шенеп кылыр. Ол ышкаш тыва өгнүң, тожу чадырының эт-херекселдери-биле таныжып база кажык, панчык, буга-шыдыраа дээн ышкаш чаңчылчаан оюннарга киржип болур.
Фестиваль 4 муңдан эвээш эвес кижилерни хаара тудар дээрзин организакчылар санап турар. А фестивальга кээп шыдавас кижилер «Вконтакте» социал четкиге дорт дамчыдылганы көөр аргалыг.
/ Бистиң корр.
Чуруктарны маадырның архивинден алган.
“Шын” №31 2026 чылдың август 13
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn