«Шын» 12+

Дыштаныр хүннерни канчаар эрттирип болурул?

10 января 2026
16

Чаа чылдың дыштаныр хүннери чылыг болуп турары-биле бажыңнарындан үндүр агаарлап, дыштаныр чоруктар колдап турары көскү. Ынчалза-даа кижи бүрүзү үнеринге ынак эвес. Чылыг, аянныг бажыңынга олурарынга ынактар эвээш эвес болдур ийин. Ынчангаш артып калган бир-ийи хүннү ажыктыг кылдыр эрттирип болур аргаларны сүмелээр-дир бис.

Арыг агаарга ажы-төл-биле оюннар
Суур чоогу тейжигештен азы хоорай иштинде кылымал чуңгуларга ойнаары. Шанак сөөрткен кижи көзүлбестээн үе-дир. Сайзыралдың аайы-биле чылгыр чуктар, ватрушка деп адаарывыс чуңгулаар эдилелдер өг-бүле бүрүзүнде бар болгай. Оларны туткулапкаш, чылыг кылдыр кеттинипкеш, чуңгулап үнгени дээре. Чаштарның чылыг, кургаг идиктерин, хол-хаптарын, моюн-ораарын кичээнгейге алыры чугула.

Аргыттынып азы даараныры
Ийе, ол база узун дыштаныр хүннерни ажыктыг кылдыр кыскаладыр бир арга-дыр. Шагда-ла садып эккеп алгаш, дээп чадап турган чүңнер, хендирлериңерни, пөс-таавы, хачыңарны сегирип алыңар. Чаа чылдың бир дугаар ажыл хүнүнде коллегаларыңарны магададыптар чараш хепти алдын холдарыңар илбилепсин, кежээпейлер.

Өг-бүлениң чаагай чемин кылыры
Шупту киржип тургаш, кандыг-ла-бир чаагай чемни кылып чиирге, кайы хире аянныг ийик? Сактып келиңер даан. Авазы, ачазы картап, доорап, хээп бээрге, ажы-төлү холуй былгаар азы тудар. Бети дизе манчы-бууза кылып чип олургаш, чаптанчыг сактыышкыннарны чугаалажып азы келир үеже бодалдарыңар-биле үлежир силер.

Кышкы аргаже, сесерликче агаарлаашкын
Хөртүк харда истер көрүп, кайы куштуң, кайы аңның деп танып, доңмас кара сугнуң дүвүн топтап, төжектерде чымчак харны чылгап, аңдаштанып, кактанып, чараш чуруктар тырттырып чорууру дег сеткил ханыышкын кайда боорул аан. Будуктарда харны боттуң кырынче тө силгипкеш, арын-башты эчиңейндир шаптаныптары кандыг ийик? Сактып келген боор силер.

Кышкы узун кежээлерде оюннар
Шашки, шыдыраа, даалы, кажык, лото дээш-ле чыглып келгеш, шупту ойнаар оюн-на хөй. Алдылаар, чүс бирлээр дээш-ле көзер-биле ойнаарының чажыттары-ла хөй. Кым мурнаарыл, кым тиилээрил, уттурган кижи от салыр, аштырган кижи аъттарны чемгерип, суггарар деп негелделер салып алгаш ойнаары база-ла солун. Өг-бүле кежигүннери шупту киржип турар изиг-изиг маргылдаа болуру чугаажок.

Малчыннарже аалдаашкын
Чүгле силерге эки эвес, а кода-хоорайдан озалааш черде чымыштыг ижи-биле ажаанзыраан чоок кижилериңерниң сеткилин өөрткениңер ол болур. Силерниң аппарып берген чигир-чимизиңер-даа эвес, а чугаа-соодуңар, "сөөлгү медээлериңер" оларга онза белек болур. Хоюн-даа бир хүн доскай силер, өдек ажылын-даа кылчы каапкай силер. Эът-кеш, ак чем-биле аймааңарны хандырып чоруур буянныг кижилериңерни утпайн чоруңар.

Номчуттунары
Кургаг ыяштың дызырадыр кыварын дыңнап олургаш, чылыг, чырык бажыңынга номчуттунуп олурарга, кайы хире аянныг ийик. Соңгадан кышкы хүннүң херелдери чырыдып кээр, чаагай шайның азы кофениң чыды өрээл иштин дола бээр. А силер бодуңар тоол оранында силер.
Чаа чылдың көвей дыштаныр хүннери адакталып тур. Ажыктыг болгаш солун кылдыр эрттирип тур боор силер. Уттупкан азы бодалыңарга-даа кирбээн хемчег бар болза, күүседиптер үе бар-дыр. Кайгамчык чараш хүннерни эки эрттирериңерни күзедивис.

Бистиң корр.
Чуруктарны интернеттен хоолгалаан.

ШЫН Редакция