Ээрбек суурнуң Көдээ культура бажыңынга Тыва Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы, Тываның улустуң артизи В.В. Мартый-оол төрээн суурунга бодунуң концертин көргүзүп, чаңгыс чер чурттуглары-биле ужуражылга кежээзин эрттирген. Ээрбек суурнуң Культура бажыңының ажылдакчылары келген аалчыларга чылыг, чымчак сөстери-биле байырын чедиргеннер.
Ужуражылгага 85 харлыг, күш-ажылдың, совет, партия албаннарының хоочуну, Виктор Васильевичиниң кады төрээн акызы Б.В. Мартый-оол база кады төрээн акыларының ажы-төлү, ТР-ниң культуразының алдарлыг ажылдакчызы, композитор К.М. Данзын, Тываның Композиторлар болгаш Журналистер эвилелдериниң кежигүнү А.Б. Ооржак, ТР-ниң культуразының алдарлыг ажылдакчызы, композитор, хөөмейжи Ч.Д. Хертек дээш өскелер-даа келген.
Виктор Васильевичини сцена кырынче чалаптарга, бодунуң кыска төөгүзүн, 60 чылдар бурунгаар төрээн суурунуң клувунга ажылдап эгелээнин, сезен хар чоокшулааже чедир культурага, чонунга бараан болуп чоруурун чугаалады. Улаштыр композитор эштери Данзын Кертик-оолдуң, Дугул-оол Херековичиниң, Александр Бойдуевичиниң «Ээрбек» дугайында бижээн ырларын, композиторлар боттары баянга үдээрге, көрүкчүлерге ырлап күүсеткен. Төрээн чуртунуң дугайында ырлай бээрге, көрүкчүлер аажок сонуургап, өскен-төрээн черинге ынакшылын үргүлчүлелдиг адыш часкаашкыннары-биле илереттилер.
85 харлыг Багай-оол Васильевич база дуңмазының соондан чонунга ырларын бараалгаткан. Чеже-даа улуг назылаан-даа болза, ырлаары ам-даа хевээр, тускай үннүг хоочун болду. Чон ооң ырлаарын аажок сонуургадылар.
Виктор Мартый-оолдуң «Оюн Күрседи — тыва чоннуң алдарлыг оглу» деп номун «Таңды-Уула» чечен чогаал каттыжыышкынының мурнундан С.Т. Оюн таныштырган.
Ээрбек суур турбаанда-ла, ол чер шаанда оюннар кожууннуң Суг-Бажы (Кочетов) суурнуң 1944 чылга чедир девискээри турган. Оюн уктуг араттар мал ажыл-агыйлыг болгаш малдарын күзегледир, кыштагладыр, чазагладыр, чайлагладыр черлери Межегей, Элегес, Ээрбек девискээрлеринге азырап өстүрүп чорааннар. Тыва чоннуң алдарлыг араттары: Күрседи Оюн, Данчай Оюн база Тывада эң-не хөй мал-маганныг, баштайгы тыва сайгарлыкчы, ТАР-ны тургузарынга база бир эң-не улуг үлүг-хуузун киирген, бейсе ноян Ажыкай Оюн сугларның мал-маганнарының одарладыр турлаа турган болгай. Күрседи Оюн кыска назынында байларга хораннаткаш, аарып чыткаш, Ээрбек суурнуң чоогунда аалынга 1925 чылда чок болган.
Номну чырыкче парлап үндүреринге Ээрбек суурнуң чурттакчылары: Б.Д. Дондуп, мал эмчизи чораан, кады төрээн 80 харлыг угбазы К.Д. Хүрең-оол, хоочун башкы С.К. Монгуш, хоочун эмчи О.С. Ондар, «Малышок» уруглар садының ажылдакчызы М.Б. Хертек, С.В. Хүрең-оол, А.А. Юрге база чаңгысклассчылары С.К. Монгуш биле С.Д. Ондар олар Тываның төөгүзүнде чок материалдарны номга парлаарынга дузалашканнары ол.
1966 чылдың сентябрь айда чаңгысклассчылар Роза Монгуш, Лариса Лакпа, Олег Амыртаа, Маадыр-оол Араптан элээди оолдар-уруглар тургаш, Оюн Күрседини ажааган черинге барып чорааннар. Ол черни меңээ көргүскеннер. Оларга өөрүп четтиргенимни илеретпес аргам чок.
«Күрседи Оюн — Тыва чоннуң алдарлыг оглу» деп номну суурнуң база школаның ном саңнарынга белекке берген. Номда чедер-четпес материалдар бар, ынчалза-даа Тывада чаңгыс-ла парлаттынган ном болуп турар. Тыва чоннуң алдарлыг оглунуң чырык адын мөңгежиткени ол.
Ужуражылга үезинде Ээрбектиң чурттакчылары шаанда ада-иелери Межегей, Элегес хемнерниң девискээрлеринге мал-маганын чайлагладып чурттап чораанын сактып чугаалаштылар. Чамдык төрелдери Кочетов суурга чурттап чораанын база сагындылар.
Ээрбек суурнуң хүндүлүг чурттакчызы Бичен Даржааевна Виктор Васильевичиге база кады келген композитор эштеринге солун концерттиг келгенинге өөрүп четтиргенин илередип, кадактарны, суй белектерин сунду.
Виктор Васильевичиниң дуңмалары база акызынга байырлалын эрттиреринге улуг дузаны чедиргенин демдеглевес аргам чок. Ол ышкаш Көдээ культура бажыңының ажылдакчыларынга база эки белеткенип, ужуражылганы солун кылдыр эрттиргенинге четтиргенивисти илередир-дир бис.
/ Сергей ОЮН,
ТР-ниң алдарлыг ажылдакчызы, ТР-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.
Чуруктарны авторнуң архивинден алган.
“Шын” №18 2026 чылдың май 14
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...