Херээжен улустарның аразында ажыл-ижинге кызымак, салым-чаяанныг кижилер хөй. Оларның бирээзинге Таңды кожууннуң чурттакчызы, эрес-кежээ Чинчи Намдакты адап болур. Ол–эр, херээжен улустуң, бичии уругларның бажының дүгүн таарар болгаш янзы-бүрү хевирге чашты кааставышаан, эмнээшкиннер чорудар тускай мергежилдиг специалист, хуу сайгарлыкчы.
Ооң өскен-төрээн сууру — Дүрген. 1997 чылда Сосновка суурнуң ортумак школазын дооскан. Эртем-билигге чүткүлдүг болгаш, Кызылдың уран чүүл училищезиниң «Чурулга уран чүүл» салбырынче кирип алгаш, 2001 чылда «Черчение болгаш чурулга башкызы» деп мергежилди чедип алган.
Амыдыралынга херек апаарын билгеш, 2003 чылда Кызылдың тускай өөредилге төвүнге «Парикмахер» деп мергежилдиң курузун дооскан. 2011 чылда автотранспорт башкарар курстарга өөренгеш, машина башкарар документини холга алган. Өөредилгеге кызымак, бурунгаар көрүштүг болгаш, Тываның күрүне университединге 2015 чылда тудуг мергежилинге дээди эртемни чедип алган.
Чинчи школага-ла уран чүүлдү дыка сонуургаар турган. Студент чылдарында үргүлчү-ле чараштаныр салоннарже барып, көрүп, шиңгээдип алырын күзеп чораан. Ынчангаш парикмахер мергежилди чедип алгаш, өөнүң ээзи-биле Дүрген суурда бажыңының бир талазын ажылдаарынга таарымчалыг кылдыр дерип алганнар.
Чинчи Борисовна чылдың-на билиин бедидип, арга-дуржулгалыг специалистерден практиктиг дузаны ап турар. Ол ышкаш амгы үениң технологияларынга дүүштүр кылган парикмахерскаялар, салоннарны сонуургап, оларның арга-дуржулгазын өөренип көрүп алгаш, бодунуң ажылдап орар оран-савазын чараштыр кылып алган.
Парикмахерге келгеш, кижи бүрүзү бодунуң овур-хевиринге таарыштыр чажын кылдырып, таартып алырын күзээр. Бичии суурларда безин чон чажын чараш кылдыр таартып, боттарын дыка алдынар апарганын кижи эскерер. Парикмахер кижиниң мергежили амгы үеде эң-не чугула мергежил апарган. Дуржулгалыг парикмахер чашты ажаап-карактаарының болгаш каастаарының талазы-биле янзы-бүрү хевирниң ачы-дузазын чонунга көргүзүп чоруур.
Чинчи Борисовна өг-бүлелиг, оолдуг, кыстыг, уйнуктарлыг. Өөнүң ээзи: Ай-оол Байырович Намдак «Нера» деп бүдүрүлге черинде чүък машиназы мунуп турар. Оглу Субудай Сибирьниң күрүнениң харылзаа болгаш информатика университединиң колледжизиниң 3-кү курузунуң сургуулу. Уруу Ариана Новосибирскиниң далай академиязының 4-кү курсчузу. Уйнуу Аделина 5 харлыг, Новосибирск хоорайның «Капитошка» уруглар садында барып турар. Оон бичии уйнуу Амелина чаа-ла 1 харлыг.
Чинчи, Ай-оол Намчактар ажы-төлүн эртем-билигге чедирип чоруур үлегерлиг ада-ие, уйнуктарының ынак кырган-ава, кырган-ачазы, салгалдарынга кызымак ажыл-ижи-биле үлегерин көргүзүп чоруурлар.
Чинчи Борисовна кол ажылындан аңгыда, кожууннуң хөй-ниити амыдыралының идепкейлиг киржикчизи. Таңды кожуунда «Эрес-кежээ огородчулар» деп бөлүктү тургускан. Ооң эгелээшкини-биле бо хүнде 300 ажыг ногаа тарыкчыларын каттыштырып турар бөлүк. Бөлүктүң кежигүннери аңаа харылзажып, сүмележип, арга-дуржулгазын үлежип, бот-боттарынга дузалажып турарлар. Чаңгыс эгелээшкин хөй санныг кижилерни каттыштырып шыдаарының улуг чижээ бо-дур. Бо бөлүк кижилерге чүгле эки дүжүттү эвес, а найыралды, харылзааны быжыглап турары кончуг ужур-уткалыг.
Бо үлегерлиг аваны кожуунга сайгарлыкчы ажыл-чорудулганы хөгжүдер талазы-биле чедип алган бедик чедиишкиннери дээш база «Преображение» социал төлевилелди хөгжүдеринге үнелеп четпес дузазы дээш Таңды кожууннуң баштыңының база кожуун чагыргазының хүндүлел бижиктери-биле шаңнаан.
«Чаңгыс демниг Россия» партиязының херээженнер шимчээшкининиң Тывада федералдыг төлевилелиниң координатору С.С. Осмоловская «Чаңгыс демниг Россияның херээженнер шимчээшкини» деп федералдыг партия төлевилелин боттандырарынга идепкейлиг киржилгези дээш, ол ышкаш огород ажылының үлегерин көргүскени база кызымаккай ажыл-ижи дээш Чинчи Борисовнаны Өөрүп четтириишкин бижии-биле шаңнаан.
Ч.Б. Намдактың чонунга буян чедирип, аныяк-өскенге үлегер-чижээн көргүзүп чорууру өөрүнчүг-дүр.
Сергей ОЮН, РФ-тиң Журналистер эвилелиниң кежигүнү.
Чуруктарны Ч.Б. Намдактың архивинден алган.
“Шын” №44 2026 чылдың ноябрь 12
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn