Ырак-узак, чедери берге кыдыг-кызыгаар черде турар Мөңгүн-Тайга кожууннуң Кызыл-Хая суурунуң көдээ ном саңының эргелекчизи Арина Дадар-ооловна Иргит Россияның библиотека адырының 89 тергиин дээн ажылдакчызының санынче кирген.
Ол 89 тиилекчиге шаңналдарны Москвага Пашков Бажыңынга “Чоннарның деми – Россияның күжү!” деп кыйгырыг адаа-биле эрткен Бүгү-россияның библиотека хүнүнге тураскааткан байырлыг хемчегге тывыскан. Тываны төлээлеп барган Арина Иргит “Өгбелерниң өнчүзү: Культурлуг ёзу-чаңчылдарны катап тургузары болгаш ону хөгжүдери, мөзү-шынар үнелелдерин кадагалап арттырганы дээш” деп номинацияның тиилекчизи болган.
Ол өскен-төрээн сууру Кызыл-Хаяга ук-төөгүден бээр өгбелерниң азырап өстүрүп чорааны ыдыктыг малы – сарлыктың онзагайының дугайында, ону салгалдар ам-даа кадагалап өстүрүп чоруур болзун дээш, сарлык дугайында бүгү айтырыгларже чоннуң кичээнгейин хаара тудар сорулгалыг баштай суму, оон кожуун чергелиг Сарлык фестивалын ТР-ниң Чазак Даргазының Грант деткимчезиниң ачызында эрттирген.
2022 чылда бо бүгү ажылды эгелээр мурнунда, хөйге билдингир Өшкү-Саар Ооржактың деткимчези, арга-сүмезин эдерип бо ажылды эгелээнин Арина Иргит чугаалаан. 2024 чылда ТР-ниң Чазак Даргазының Грант деткимчезин (1 сая 300 муң рубль) алгаш, “Сарлык байырлалын” кожуунга эрттирерге, Моолдан, Бурятиядан, Алтай Республикадан аалчылар чыглып киришкени байырлалды Бүгү-делегей чергелиг деңнел чедир көдүрген.
Кажан көдээден аныяктар көжүп, ада-өгбелериниң кылып чораан ажыл-ижин, чаңчылчаан культуразын кадагалап, ону уламчылаар улус эвээжеп турар үеде, шак ындыг фестивальдар кончуг ажыктыг болуп турар дээрзин катап база федералдыг деңнелге болган байырлыг хемчег үезинде демдеглээн.
Шынап-ла, Сарлык фестивалының үезинде бедик даглар теп оъттаар сарлык малдың онзагайы, ооң амгы үеде байдалының дугайында эртем-практиктиг конференцияга сарлыкчыларның келир үезиниң дугайында эртемденнер сайгарып чугаалашканы артык эвес болган. Ол-ла фестиваль үезинде сарлыкты саарындан эгелээш, ооң сүдүнден ак чемни канчаар кылырын көргүскен мастер-класстар, сарлык дүгүнден аргаан идик-хеп аймааның садыг-делгелгези, сарлык чарыжы дээш өске-даа хөй янзы болгулаан хемчеглер аныяктарга, сарлыкчыларга-даа ажыктыг болганын сагындыраал.
1958 чылда “Мөген-Бүрен” сарлык ажыл-агыйлыг колхоз тургустунуп турда, малчыннарга номнарны библиотека ажылдакчылары аъттанып алгаш, чедирип берип турган болза, бо хүнде Арина Иргиттиң төлевилели өгбелериниң кылып чорааны сарлык ажыл-агыйын, ёзу-чаңчылдарынче катап хая көрнүп, ону кадагалап арттырарынга үлүг-хуузун киириштиргенин Москвага бедии-биле демдеглээн.
“Библиотека ажылдакчыларын улус таныыр, билир, оларга ынак болурун күзеп турар бис. Силер бо шаңналдарга төлептиг силер. Шуптуңарга чоргаарланып тур бис. Силер биске дыка үнеленчиг силер” – деп, Россияның культура сайыдының оралакчызы Жанна Алексеева чугаалаан.
/ Бистиң корр.
Медээни болгаш чурукту ТР-ниң Культура яамызындан алган.
“Шын” №21 2026 чылдың июнь 4
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...