Апрель 28 – Тываның “Тубтен Шедруб Линг” сарыг шажын хүрээзиниң төрүттүнген хүнү. Ол хүн Россияда эң-не улуг дирткен чараш хүрээвистиң “Хылбык дою” болуп эрткен. Байырланчыг хүннүң кол киржикчилери – 2023 чылдың апрель 28-те төрүттүнген Кызыл хоорайның чурттакчылары 3 харлап турар чаптанчыг чаштар болган.
Байырлал сарыг шажын чүдүкчүлериниң ыдык ыры-биле эгелээн соонда, Тыва Республиканың Камбы-ламазы Гелонг Лоден Шераб чыылганнарга байыр чедирип, сөс алгаш, тыва чоннуң чаагай чаңчылын сагып, бо байырлалче чаш ажы-төлдү чалап, оларның “Хылбык доюн” катай эрттирер дээнин дыңнаткаш, “Хылбык доюнуң” кол утказын тайылбырлаан.
“Чаш уруг төрүттүнген соонда, 3 харлыынга чедир ол дүвүрээзин чок азы хилинчек чок чаш үеден чүвени билип турар апарган үезинче шилчилге кылдыр санадыр “хылбык дойну” – тыва чоннуң ханы утка сиңген байырлалын сагып, ада-иелери эрттирер болгай. Хүрээниң бо байырлалында ооң үе-чергези болган чаштарны чалааш, шак ындыг ёзулалды чорудуп, оларның келир үезин актап турарывыс бо. Ооң кол-ла утказы – үш харлыынга чедир хачы бажы дээп көрбээн чаштың тейинден үнелиг каш дүктү кескеш, ооң келир үеде кадык-шыырак, топтуг-томаанныг эки мөзү-бүдүштүг кижи кылдыр доругуп өзерин күзеп, дээди оранда бурганнарга өргүүрү болур” – деп, Тываның Камбы-ламазы чугаалааш, судур номну номчааш, эки сөстү йөрээгеш, байырлалда киржип келген чаштың тейин саржаг-биле чаап, ёзулалды чоруткан.
Ол хүн Субелияна Шаңгыр-оол, Али Манчыы, Тамерлан Сарыг-Донгак болгаш Түмэн Саая — бо үш харлаан дөрт чаш ажы-төл барып-барып Тываның Камбы-ламазының йөрээлин ап, улуг хүрээге чажын хылбыктадыр аас-кежиктиг болганнар. Саая Түмэнниң ада-иези Альберт, Айзана Сааяларга ол хүн кажан-даа уттундурбас болуп артып каар дээрзин чугааладылар:
“Дыка-ла онза, уттундурбас эки хүннерниң бирээзи мынчаар эртип турарынга дыка өөрүп тур бис. Анастасия, Дүгер, Түмен деп үш ажы-төлүвүстүң хеймери апрель 28-те хүрээвистиң ажыдыышкыны болуп турда төрүттүнген. Ол хүннү дыка сактыр мен. Шак мындыг чараш байырлалга киржир бис деп бодавайн-даа турдувус. Эрткен хүннерде хеймер оглумнуң амгы үеде барып турары уруглар садының эргелекчизи долгап келгеш, мындыг байырлал болур деп турарын чугаалааш, киржир силер бе дээрге, дораан чөпшээрештивис. Мындыг улуг чараш хүрээге, улуг башкывыс Камбы-ламага чажын хылбыктадыры дээрге дыка улуг аас-кежик, буян-дыр деп канчаар-даа аажок өөрүп хүлээп ап, четтиргенивисти илередип турар улус-тур бис”– деп, Айзана Акша-ооловна чугаалады.
Бичии чаштарның чажын хылбыктаар ёзулал аразында ол чаштарның барып турары уруглар садтарының кижизиттирикчилери боттарының киржилгези-биле чараш танцы-самын көргүзүп, ёзулуг байырланчыг шинчи киирген. Чыылганнар оларны чаптап мага ханмаан.
Үш харлап турар хүрээниң бо байырлалынга чаладып келген өске-даа хөй аалчылар эки күзээшкиннерлиг байыр чедириишкиннерин улай-улай кылганнар. Оларның аразында ТР-ниң Юстиция яамызының ХБАБ органының мурнундан ооң удуртукчузу Аялга Ондар байыр чедиргеш, хүрээ-биле бо чылдың эгезинден тура, бир дугаар бадыланышкан өг-бүлениң байырлалын, бо удаада “Хылбык дойну” база Тубтен Шедруб Линг хүрээзинде эрттирип, демниг кады ажылдажылганы чорудуп турарынга өөрүп турарын илереткен.
Байырлал киржикчилери чажын хылбыктаткан чаштарга, үш харлаан чараш хүрээниң бүгү ажыл-херээн чогудуп турар лама башкылар болгаш өске-даа ажылдакчыларынга экини күзеп тарааннар.
Бистиң корр.
Буян Ооржактың тырттырган чуруктары.
“Шын” №17 2026 чылдың май 7
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...