Хураган кежи хеп – тыва чоннуң чоргааралы. Ол колдуунда-ла каасталгага хамааржыр. Хөй мал-маганныг хөреңгитен байлар хураган кежи идик-хепти албан-биле даарадып кедип чораан.
Хураган кежинден тонну-даа, чеңи-чокту-даа, чучакты-даа, бопукту-даа, бөрттү-даа даараар. Хураган кежин идик-хеп даараарынга чедир белеткээри хой азы өшкү кежин идээлеп, эттээри дег берге эвес.
Чаа сойган хураган кежиниң кыртыштарын кадыыр-биле азы бижек-биле сүвүрүп, сывыра соп каапкаш, порошоктуг чылбай сугже супкаш, ууштап кааптар. Ооң соонда арыг сугга ийи-даа катап чуур. Оон ак-демирден кылган азы чук савага 5 литр хире соок сугну куткаш, 5-6 омааш 70 хуулуг уксусту, чуура соктап каан даш дусту 6 улуг омааш иштин урупкаш, булгап-булгап, чуп алган кежиңерни хоюдуп белеткеп алган сууңарже суптуңар. Ийи хонганда уштааш, хөлегелиг черге кургадыр. Изиг хүн караанга кургадыр болза, кешти хүн «чиптер». Хүн «чипкен» кештен чүнү-даа кылыры болдунмас.
Бир эвес саар инектерлиг, хойтпактап турар улус болза, өл-ааржының сарыг-суунга суккаш, хөлегелиг черге 2-3 хонук дургузунда тургузар. Идээлээш кургадып каан хураган кештерин чаңгыстап шыгыткаш, хол-биле чымчадыр ууштаан соонда, хеп быжып даараарынга белен апаар.
Чурукту Тываның культурлуг өнчүзү деп сайтыдан алган.
“Шын” №23 2026 чылдың июнь 18
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...