Ивижилер чурту Адыр-Кежигниң эрес-кежээ херээжен чонунуң аразында Марина Четпеевна Ак шудургузу-биле онзаланып, хууда дузалал ажыл-агыйында мыйыстыг бода малды азырап чоруур.
Адыр-Кежигден 3 километр черде аалында инектерин саап, ак чемин кылып, Тожу кожууннуң школалар, уруглар садтарын эът-биле хандырып чоруур. Кыштаанда бажыңында хүн херели-биле ажылдаар чырыкты ажыглап турар, хем унунда чурттап чорууру-биле суг хандырылгазы эки. Төрүмелинден харык-шинээ кызыгаарлыг оглун чааскаан азыравышаан, ынча көвей инекти тудуп, ак чемин, эъдин садып амыдырап, «инектиг кижи тодуг» деп мерген чугааны бадыткап чоруур.
Үлегерлиг хууда дузалал ажыл-агый ээзи Марина Четпеевнаның чымыштыг ижин бедии-биле үнелеп, Тываның Баштыңының Хүндүлел бижии-биле шаңнаан.
Марина Актың авазы Хараал Сандыковна болгаш кырган-авазы ивижилер чораан. Иезин азырап каан кырган-авазы ат-сураглыг улуг хам чораан. Ол чүгле Тыва иштинге эвес, Моол болгаш Кыдаттан бээр чалаттырып, ачы-буянын көргүзүп, 101 харлыынга чедир чурттаан.
«Инектерни туда кадарбас бис. Боттары-ла оъттап чоруур. Саггаш, хостуг үндүрүптер бис. Бисте оор чок. Чүгле харын чымчак-буттуг-ла ийи-чаңгыс көстүп келгилээр чүве. Чогум ону хорадатпас болза анаа. Бакка боолап, балыгландырыптар болза, айыылдыг: мал-маганче халдап болур»– деп, аныяк үелеринде найысылалдың тудугларынга штукатур-малярлап ажылдап чораан, амгы үеде савазыраан ак чем-биле ажаанзыраан Марина Ак чугаалады.
Азырап чоруур малын аартыктавайн, баш санын кудулатпайн, кызып амыдырап чоруур, төрээн черинге бердинген авашкыларның кадыкшылы быжыг болзун, чемгерикчи инек малы кышты хүр ажып, баш саны ам-даа немешсин.
Надежда КУУЛАР.
Маадырның хууда архивинден алган чуруктар.
“Шын” № 39 2026 чылдың октябрь 8
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn