| ЧУРТТАЛГА-КОММУНАЛ АЖЫЛ-АГЫЙы |
Эрткен неделяда Тывага Россияның тудуг, чуртталга-коммунал ажыл-агый сайыды Ирек Файзуллин ажылчын сургакчылаашкын-биле кээп чораан. Сургакчылаашкын Тудугжу хүнүн байырлаарынга чедир каш-ла хонук артканда таварышканы-биле Тываның тудугжуларынга күрүне шаңналдарын тыпсыр ёзулалдан эгелээн.
Июль 31-де Чазак бажыңының хуралдаар залынга республиканың социал-экономиктиг сайзыралының кол черин ээлеп турар тудуг адырының шылгараңгай ажылдакчыларын шаңнаан.
Бүдүрүлгеге улуг чедиишкиннери болгаш үре-түңнелдиг ажылы дээш, Россия Федерациязының Тудуг, чуртталга-коммунал ажыл-агый яамызының өөрүп четтириишкин бижиктерин дараазында ажылдакчыларга тывыскан:
«Суугу» КХН-ниң механизатору Алексей Алексеевич Даваа;
«Өлчей» тускайлаттынган тудугжу» КХН-ниң капиталдыг тудуг талазы-биле чиңгине директорунуң оралакчызы Любовь Комбуевна Даргат;
«Суугу» КХН-ниң экскаватор-машинизи Сайдаш Эрес-оолович Куулар;
«Суугу» КХН-ниң кран башкарыкчызы Шолбан Оскал-оолович Монгуш;
«Кызылстрой» тускайлаттынган тудугжу» КХН-ниң кол инженери Эрес Биче-оолович Ооржак;
«Суугу» КХН-ниң бүдүрүлге-техниктиг килдизиниң инженери Айлаана Шолбан-ооловна Хертек.
Ак сеткилдиг ажылы, күш-ажылчы чедиишкиннери болгаш тудуг адырынга киирген улуг үлүг-хуузу дээш РФ-тиң Тудуг, чуртталга-коммунал ажыл-агый яамызының Хүндүлел бижии-биле «Тыва Республиканың хоорай, суурларын планнап тудар болгаш хамааты тудуунуң төлевилел институду» ААН-ниң техниктиг килдизиниң начальниги Анатолий Лакпаевич Оюнну шаңнаан.
Архитектураның сайзыралынга шылгараңгай ачы-хавыяазы дээш «Россияның хүндүлүг архитектору» хөрек демдээн Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы Михаил Ким-оолович Кууларга тывыскан.
Тываның Баштыңының Өөрүп четтириишкини-биле «Тыва Республиканың хоорай, суурларын планнап тудар болгаш хамааты тудуунуң төлевилел институду» ААН-ниң архитектору Начын Бежендеевич Монгушту шаңнаан. Күш-ажылчы хүлээлгелерин ак сеткилдиг күүседип чорууру дээш Тываның Баштыңының Хүндүлел бижии-биле «Кызылстрой» тускайлаттынган тудугжу» КХН-ниң кол бухгалтери Надежда Анатольевна Дегтянникова шаңнаткан. Тудуг адырынга ачы-хавыяазы болгаш хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш «ТР-ниң алдарлыг тудугжузу» хүндүлүг атты «НИК» тускайлаттынган тудугжу» КХН-ниң чиңгине директору Норайр Хачикович Игитханянга болгаш «Трансстрой» башкарыкчы компания тускайлаттынган тудугжу» КХН-ниң чиңгине директору Владислав Анатольевич Андрияновка тывыскан.
Байырлыг хуралга Ирек Файзуллин: «Республиканың удуртулгазы-биле сырый, доктаамал харылзаалыг ажылдап турар бис. Сөөлгү беш чылда кады ажылдаанывыс түңнелинде тудугнуң хемчээли бир миллион дөрбелчин метрден ажа берген. Ол дээрге-ле инфраструктура хөгжүлдезинге ажыглаан инфраструктура болгаш казначейство чээлилери-дир. Президентиниң шиитпири-биле Тывага киирген 2 хуулуг чиигелделиг ипотека программазының күүселдезин Россияның Чазаа хандырган»– деп демдеглээн.
Байырлыг хурал соонда шаңнал алган төлептиглер-биле төөгүлүг чурукка тырттыргаш, улаштыр тудуг объектилери-биле таныжып чорупкан.
Тываның Чазааның Даргазының оралакчызы – регионнуң тудуг сайыды Артыш Кыргыс-биле кады Ирек Файзуллин чаа чуртталга микрорайоннарын, коммунал, социал, спортчу инфраструктура объектилерин, чаагайжыткан хөй-ниити шөлдерин кезээн.
Федералдыг деткимче-биле республикада боттанып турар девискээрлерниң ком- плекстиг хөгжүлде төлевилелдериниң бирээзи– Кызылдың «Иркутский» микрорайонунче кичээнгей угланган. Тыва 2025 чылда чурттаар оран-сава тудуунга 466,9 муң дөрбелчин метр рекордтуг бедик көргүзүгнү чедип алган. Россияның Президентизиниң даалгазы-биле республикага 2 хуу чиигелделиг ипотека программазын боттандырганы чуртталга тудуунга улуг өскерлиишкиннерни болдурган.
2029 чылдың төнчүзүнге чедир «Иркутский» микрорайонга 54 муң дөрбелчин метр ниити шөлдүг, хөй квартиралыг 12 бажыңны тудары планнаттынган. Ооң-биле чергелештир инфраструктураже бюджет чээлилерин ажыглап тургаш, Кызылда чаа дөрт микрорайонче инженер четкилерин тудуп турар. 2031 чылдың төнчүзүнге чедир 130 муң дөрбелчин метр чуртталга шөлүн тудуп, 1900 хире чаа ажылчын олуттарны тургузары планнаттынган.
Сайыт чаа микрорайоннарда туттунуп турар социал инфраструктура объектилерин база сонуургап көрген. Инженерлиг инфраструктураны хөгжүткенинден кайызы-даа 825 өөреникчи олуттуг ийи школа, 280 олуттуг уруглар сады, 200 олуттуг культура төвү туттунган. Бо чыл төнчүзүнге чедир 70 муң дөрбелчин метр ажыг ниити шөлдүг, хөй квартиралыг 23 бажыңны тудуп доозары планнаттынган.
Федералдыг сайыт сургакчылаашкын үезинде чаагайжыдылга объектилеринче онза кичээнгейни салган. Чаагайжыдар объектилер дээш бүгү чуртка эрткен бадылаашкын түңнели-биле туттунган Кызылдың эрик чоогунда тускай шериг операциязының киржикчилеринге мемориалдыг комплексти, ол ышкаш Южный микрорайонда «Маадырлар парыгы» деп мемориалдыг паркты, Ада-чурттуң Улуг дайынының үезинде маадырлыг чоруун көргүскен Тываның үндезин чурттакчылары Шумов алышкыларның тураскаалынга аалчылар барган.
Ирек Файзуллин «Таарымчалыг хоорай хүрээлеңин хевирлээри» федералдыг төлевилелдиң күүселдези шапкын чоруп турарын демдеглээн. Программа эгелээнден бээр республикада 205 хөй-ниити шөлдери чаагайжыттынган. 2026 чылда немелде 31 объектини доозары планнаттынган, оларның 13-үн ажыглалче киирген.
Сайыт регионнуң кол коммунал инфраструктура объектилери-биле база танышкан. Оларның аразында 160 муң ажыг чурттакчы чонну чырык-биле хандырып турар чаарттынган подстанция база «Преображенский» микрорайоннуң чурттакчыларын бедик шынарлыг суг-биле хандырар болгаш моон-даа соңгаар хөгжүлдезинге чогуур байдалдарны тургузар Каа-Хем суурда суг алыр чаа комплексти барып көрген.
Россияның Тудуг яамызының удуртукчузу бодунуң ажылчын программазы ёзугаар республикада хөй ажыглалдыг эң улуг объект – «Победа» спорт-культура төвүнге чедип, ында хайнып турар ажыл-агый-биле танышкан. Улаштыр чорупкаш, амгы үениң тускай эмнелге төвү апаар 150 оруннуг республиканың уруглар эмнелгезиниң тудуун хынаан.
Федералдыг чазак биле регион Чазааның сырый харылзаазының болгаш кады ажылдажылгазының түңнелинде Тывада национал төлевилелдер болгаш күрүне программалары үре-түңнелдиг боттанып турар дээрзин Ирек Файзуллинниң ажылчын сургакчылаашкыны бадыткап турар. Москваның талазындан бүгү талалыг деткимче регионга чуртталга тудуун доктаамал хөгжүдеринге, коммуналдыг инфраструктураны чаартырынга, амгы үениң социал объектилерин тударынга, чурттакчы чоннуң амыдырал-чуртталгазының шынарын бедидеринге идигни берип турар.
Сөөлгү 5 чылда Тывада чуртталга тудуунуң көскүзү-биле бедээнин Ирек Файзуллин мактаан. «Восток» КХН-ниң 2021 чылда ажытканы демир-бетон кылыглар бүдүрер заводу республиканың тудуг объектилерин шынарлыг материал-биле хандырып турар дээрзин база көрген. Бүгү-ле төлевилелдер, программалар ачызында Тыва Республика Россияның дүрген сайзырап олурар регионнарының бирээзи деп Федералдыг яамы демдеглеп турар.
Надежда КУУЛАР белеткээн.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруктары.
Шын №30 2026 чылдың август 5
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn