Бистиң ававыс Чылбак Чанган-ооловна Монгуш 1942 чылда Ак-Даш суурга 10 ажы-төлдүг өг-бүлеге ортун уруу болуп төрүттүнген. Ак-Даш суурнуң эге школазынга бирги класска кирген. Өөренип турган үезинде шудургу кызымак, эки өөренир, ажылгыр, эртемче чүткүлдүүн көргүзүп чораан. Сески классты Бора-Тайга школазынга, 9-11 класстарны Суг-Аксы школазынга эки өөредилгелиг, чурумнуг дооскан. Школачы үезинде хөй-ниити ажылынга идепкейлиг киржип турган. Класс даргалап, редколлегия удуртуп, башкыларның бүзүрелдиг дагдыныкчызы чораан.
Школа соонда фермага комсоргтап, кызыл-булуң эргелекчилеп ажылдаан. Улуг назылыг улусту үжүк-бижикке өөреткен. Оон комсомолчу путевка-биле Алдан-Маадыр сес чыл школазынче улуг пионервожатый кылдыр томуйлаткан. Алдан-Маадыр сес чыл школазынга хөй-хөй чылдарда эге класстарга башкылап ажылдаан. Төрээн школазынга ажылдавышаан, Кызылдың башкы училищезин дооскан. Доостурган өөреникчилериниң аразында эмчи, башкы, дарга кандыг-даа мергежилдиг улус бар. Школага ажылындан ангыда, Алдан-Маадыр суурнуң Херээженнер чөвүлелин даргалап база турган. Шудургу удуртукчу ажыл-ижи дээш Россияның Херээженнер эвилели медаль-биле шаңнаан.
Ч.Ч. Монгуш – аныяк башкыларның дагдыныкчызы, күш-ажылдың хоочуну, Сүт-Хөл кожууннуң хүндүлүг чурттакчызы. Аныяк-өскенниң кижизидилгезинге киирген ачы-хавыяазы дээш «Россияның хүндүлүг башкызы» медаль-биле, хөй-хөй санныг хүндүлел бижиктер-биле шаңнаткан. Шаңналдарының аразында «Шын» солуннуң 100 чылдаанының юбилейлиг медалы онзагай черни ээлеп турар.
Ажылдың чымыштыг бергезинге торулбайн, ачавыс Орлан-оол Кежегелигович-биле 10 ажы-төлүн азырап, кижизидип, эртем-билигге чедирип алганнар. Маадыр ие ававыстың ажы-төлүнүң аразында 4 ийис уруглары база бар. Эриг баарлыг, уян чүректиг эргим ававыс хөй санныг уйнуктарының ынак энези. Ада-иевис «Ынакшыл болгаш шынчы чорук» деп медальдың эдилекчилери.
Ачавыс Орлан-оол Кежегелигович – дээди эртемниг физика башкызы, Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы деп медальдыг, уран-шевер алдын холдуг, ус-дарган каңнакчы, топтуг томаанныг, бурунгаар көрүштүг. Сүт-Хөл кожууннуң Кара-Чыраа чурттуг Алдынчы Кара-Монгуштарның артынчызы – 86 харлыг. Оолдары ачазын дөзээн – шупту шевер.
Ававыс бойдустан чаяаттынган уран-талантылыг, ырлаар, танцылаар, спортка, хөгжүмге ынак, Кызыл хоорайның хоочуннар ансамблиниң идепкейжизи. Ол — башкы, ава, эне. Буянныг аас-кежиктиг ие. Кады чурттаан эжинге, ажы-төлү биске үлегерлиг Ава.
/ Орляна СОЯН, хеймер уруу.
Чурукту өг-бүле архивинден алган.
“Шын” №10 2026 чылдың март 19