Мөген-Бүренге байырлал
Мөңгүн-Тайга кожууннуң Мөген-Бүрен сумузунуң 90 чылынга, “Мөген-Бүрен” совхоз биле “Алёнушка” бичии уруглар садының 60 чылынга тураскааткан улуг байырлал Мөген-Бүрен суурга эрткен дыштанылга хүннеринде болуп эрткен. Тус черге улуг ужур-дузалыг, төөгүлүг бо болуушкуннарның байырлалынга барыын кожууннарның төлээлери барып киржип, мөген-бүренчилерниң өөрүшкүзүн үлешкен. Россияның маадыры Чалым Чүлдүм-оол байырлалга киржип, тус черниң чонунга байырны чедирип, моон соңгаар-даа шудургу ажылдап чурттаарын болгаш бүгүдеге чедиишкиннерни күзээн.
Мөген-Бүренниң хөгжүлдезинге көскү үлүүн киирген кижилерни шаңнап-мактаан. Сарлык байырлалын, тыва хүреш маргылдаазын эрттирип, байырлал концертин көргүскен.
Байырлалдың база бир солун чүүлү тыва хүреш маргылдаазы болган. Чидиг-чидиг сегиржип алыышкыннарның түңнелинде Чөөн-Хемчик кожуундан Арзылаң мөге Мөңге-Эртине Куулар шүүлген. Улуг-Хемден Хартыга мөге Демир-Хая Самдан үжүүрлешкен.
Субурганны чаартып будаан
Делегей чергелиг IV буддийжи шуулганга уткуштур Бии-Хем кожууннуң болгаш Туран хоорайның чагыргаларының ажылдакчылары Туран хоорайда субурганны чаартып будаан. Субурганның чанынга чаа кадактарны аскаш, девискээрин аштап-арыглаан.
Бии-Хем кожуунну Тываның Россия талазындан хаалгазы деп чугаа база бар. Буддийжи шажын-чүдүлге уткалыг баннерлерни Абакан – Туран – Кызыл орукта тургускан.
Демниг чорукче кыйгырыг
Чаа-Хөл кожуун сарыг шажынның төөгүлүг тураскаалдары бар чер. Будда Амитабхан бурганның Сүме дагның ужунда хаяда оюп сиилбээн овур-хевири бүгү делегейге билдингир. Бо бурганның ол овур-хевириниң хоолгазын Сүме дагның бедиинде хаяда оюп сиилбээн. Оларны сонуургаан, мөгейип чалбарыыр кижилерниң болгаш туристерниң саны чылдан чылче көвүдеп турар.
Тыва Республикага 2026 чылдың август 17-ден 20-ге чедир Делегей чергелиг IV буддийжи шуулган болуп эртер. Ол хүннерде Будда Амитабхан бурганның овур-хевиринге мөгеер күзелдиг аалчылар Чаа-Хөлге хөйү-биле кээри чугаажок. Улуг шуулганга уткуштур чаартылга ажылдарынга идепкейлиг киржиринче чонну Чаа-Хөл кожууннуң удуртулгазы болгаш тус черниң волонтёрлары кыйгырганнар. Сарыг шажынның кол өңнери кызыл, сарыг, көк, ногаан болгаш ак өңнерлиг дозулар болгаш пөстер кончуг херек бооп турар.
“Чодураа” лагерьде чаа бажыңнар
Улуг-Хем кожууннуң чараш агаар-бойдустуг булуңу Чодураада бичии уругларның чайгы дыштанылгазының “Чодураа” лагериниң үшкү сезону уруглар, оолдар чурттаар чаа бажыңнарның байырлыг ажыдыышкыны-биле эгелээн.
Байырлыг хемчегге Улуг-Хем кожууннуң Төлээлекчилер хуралының даргазы Артыш Кара-Сал, Улуг-Хем кожуун чагыргазының даргазы Эрес Мандан-оол болгаш өске-даа чалатканнар киржип, чаа бажыңнарга дыштанылга хүннерин хөглүг эрттирерин уругларга күзээннер.
Улуг-Хем кожуунга келир өөредилге чылында база бир өөредилге чериниң чаа бажыңы ажыглалга кирер. Шагаан-Арыг хоорайда бичии уругларның уран чүүл школазының тудуу адакталган, ында тудуг ажылдарының 70 хуузу кылдынган. Амгы үеде школаның тудуунда 18 тудугжу ажылдап турар. Улуг-Хем кожуун чагыргазының даргазы Эрес Мандан-оол уран чүүл школазының тудуу кандыг чоруп турарын барып көрген. Прораб Арсен Кимович-биле тудуг ажылдарын шапкынчыдарының дугайында сайгарып чугаалашкан. Тудуг материалдары-биле хандырылганы дүргедедир, бо объектиге ажылчыннарның санын көвүдедир деп шиитпирлээннер.
Берт-Дагның чаарттынган библиотеказы
“Өг-бүле” национал төлевилелдиң акшаландырыышкыны-биле чаарттынган, амгы үеде модельдиг хевирлиг апарган Берт-Дагның библиотеказының байырлыг ажыдыышкыны болган. Аңаа Тес-Хем чурттуг чогаалчылар, Тываның улустуң чогаалчызы Кара-Күске Чооду, Россияның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү Александр Шоюн, республиканың культура сайыдының оралакчызы Вера Кошкар-оол, А.С. Пушкин аттыг библиотеканың директору Ирина Эртине болгаш Тес-Хем кожууннуң төпчүткен библиотека системазының директору Амира Даажынба болгаш кожууннуң удуртукчулары киришкен.
“Шын” №31 2026 чылдың август 13
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn