Дайынчыга Тиилелгениң шаңналы
Чадаана хоорайның хоочун чурттакчылары Александр Оңгайович биле Сайлык Дозулдааевна Дамбаларның оолдары Давид, Дугар, Дмитрий – шериг албан-хүлээлгезиниң аайы-биле тускай шериг операциязының киржикчилери. Улуг акызы Давид Ульяновскуда шериг кезээнге барган, тускай шериг транспортунуң инженери Дугар Александрович Курск хоорайда. Алышкыларның хеймери Дмитрий Рязаньның алдарлыг 137 дугаар парашют-десант полугунуң дайынчызы, шериг албан-хүлээлгезин тускай шериг операцияның Запорожье угланыышкынында күүседип турар.
Лейтенант Дугар Дамба кыска шөлээзиниң үезинде төрээн Тывазынга, төрээн сууру Чадаанага чанып келген. Март 16-да Чөөн-Хемчик кожууннуң чагыргазының хуралдаар залынга Аппарат хуралының үезинде Чөөн-Хемчик кожууннуң баштыңы Инна Монгуш, кожууннуң чагырга даргазы Айдыс Куулар, Чадаана хоорайның чагырга даргазы Артыш Монгуш олар дайынчы офицер Дугар Дамба-биле ужурашкаш, «Ада-чурттуң Улуг дайынынга Тиилелгениң 80 чылы» юбилейлиг медальды тывыскаш, эрес-дидим Давид, Дугар, Дмитрий алышкыларга тускай шериг операциядан тиилелгелиг, каң кадык чанып келирин күзээннер.
2,5 муң өзүмнү тараан
“Аъш-чемниң айыыл чок чоруунуң технологтуг хандырылгазы” федералдыг төлевилел ёзугаар көдээ ажыл-агый специалистерин белеткээри-биле Россия Федерациязының школаларында агротехника угланыышкынныг программаны өөредилге программазынче киирген.
Тыва Республикадан ол төлевилелде ийи школа киржип турар – Балгазын суур биле Чадаана хоорайда школалар. Агротехника угланыышкынныг класстарның өөреникчилери 2,5 муң өзүмнү тараан. Школаларның теплицаларында перец, томаттар дээш өске-даа ногаа аймааның өзүмнери болгаш янзы-бүрү чечектерни өөреникчилер камныг ажаап өстүрүп турар. Агаар-бойдус чылып, ногаа аймаан тарып өстүреринге таарымчалыг байдал тургустунарга, оларны огородтарга аппарып олуртур.
Агротехника угланыышкынныг өөредилгелиг класстарның өөреникчилери ногаа аймаан чүгле тарып өстүрер эвес, оларның Тываның агаар-бойдузунга бедик дүжүттүг боорунуң талазы-биле шенелде шинчилел ажылдарын база башкыларның болгаш тус черлерде көдээ ажыл-агый специалистерниң удуртулгазы-биле чорудар.
Аржаан школазының президентизиниң кубогу
Бии-Хем кожууннуң Аржаан ортумак ниити билиг школазының президентизи Дарья Күскежиктиң кубогу дээш кожууннуң школаларының волейбол командаларының аразынга маргылдаа школага болуп эрткен. Бо маргылдаага Аржаан, Өөк, Сөөш, Туран хоорайның дугаары бир база дугаары ийи школаларның командалары киришкен. Долгандырыг хевирге эрткен оюннар дыка чидиг болгаш чараш болган. Тиилекчи болгаш шаңналдыг черлерни ээлээн командаларга шаңналдарны тывыскан. Бо маргылдаага кол чүүл – спорттуң чараш хевири волейболга хандыкшыл, спортчу чидиг демисел болгаш найырал болган.
Дарья Күскежик Аржаан школазының президентизинде ийи чыл дургузунда ажылдап, солун хемчеглерни школада билдилиг организастап, оолдар, уругларны хаара тудуп келген. Дарьяның эң ынак болгаш тергиин ойнаар спорт хевири хол бөмбүү (волейбол). Ынчангаш школаның президентизиниң хол бөмбүүнге маргылдаазын Бии-Хем кожууннуң школаларының командаларының аразынга эрттиргени ол. Бо маргылдаа Бии-Хемниң школаларының президентилериниң шаңналы дээш маргылдааларның эгезин салган деп болур.
Маргылдааны организастап эрттиреринге Дарьяның ада-иези база деткимчени көргүскен.
“Суг-Бажы” ажыл-агыйда
Тес-Хем кожуунда “Суг-Бажы” кызыгаарлаттынган харыысалгалыг ниитилел Тыва Республиканың 2025-2030 чылдарда социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң хууда программазының акша-хөреңги деткимчезин алган ажыл-агый. Ол дузаламчының акшазы-биле эъттиг уксааның бода малын азырап өстүрер, ооң продукциязын болбаазырадып бүдүрер угланыышкында “Суг-Бажы” КХН ажылдап турар. Ооң ажылының алыс сорулгазы – мал продукциязының долу болбаазырадылгазын чедип ап, аъш-чем бүдүрүлгезин сайзырадыры. Ажыл-агыйның материал-техниктиг баазазын тургузар талазы-биле ажыл амгы үеде чоруп турар. Манчы болгаш бууза бүдүрериниң биче цеги бодунуң продукциязын үндүрүп эгелээн. Чоокку үеде ооң аъш-чеми Тес-Хем кожууннуң болгаш Кызыл хоорайның садыгларынга көстүп кээр.
Чаа-Хөлдүң спортчу элитазы
2025 чылда бедик спортчу тиилелгелерни чедип алган Чаа-Хөлдүң спортчуларын байырлап, шаңнап-мактаарының “Спортчу элита” ёзулалы болуп эрткен. Чаа-Хөл кожууннуң чагырыкчызы А.В. Өдегей, кожууннуң Төлээлекчилер хуралының даргазы А.М. Чамбал 2025 чылда Чаа-Хөлдүң спортчуларының бедик чедиишкиннерин демдеглеп, байырны чедирип, моон-даа соңгаар чайыннанчак чедиишкиннерни күзээннер.
Чаа-Хөлге спорту хөгжүдеринге боттарының улуг үлүүн киирген хоочун спортчулар Анчыкай Чадамбаевич Маады, Мария Романовна Хомушку, Дмитрий Даспай-оолович Ыдамчап, 2025 чылда Чаа-Хөлдүң эң тергиин спортчулары Арслан Кимович Куулар, Сандан Дмитриевич Очур-оол, эң эки спортчу тренерлер Алла Доржуевна Кенден, Буян Николаевич Ооржак, эң эки күш-культура башкылары Вячеслав Владимирович Сундуй, Роланда Радиевна Дамчай оларга кожууннуң “Спортчу элитазы” шаңналдарын тывыскан.
/ Ш. МОҢГУШ
белеткээн.
Чуруктарны кожууннарның чагыргаларының социал четкиде арыннарындан алган.
“Шын” №10 2026 чылдың март 19