Үнүүшкүннүг ФГ-шинчилел
Чылдың-на туберкулёзка удур хемчеглерни чон аразынга калбаа-биле эрттирип, ТР-ниң Кадык камгалал яамызы кожууннарже ФГ-шинчилел кылыр машиналарны чорудуп турар. Бөдүүн чоннуң дылы-биле ону «рентген» деп адаар. Тываның бюджединге чылдың-на 15 хардан өрү назылыг чурттакчы чонну шинчип көөрүнге эвээш эвес акшаны аңгылап турар. Кол кичээнгей – 2 чыл болгаш оон хөй үе дургузунда ФГ-шинчилел эртпээн улусту хаара тудуп, оларның санын кызырары. Чүге дизе Тыва туберкулёзтан аараан кижилер саны-биле берге байдалда хевээр артпышаан. Чылдың-на 200-300 ажыг аарыг кижилерни илередип, фтизиатрның учёдунче тургузуп, эмнээшкинни чорудуп турар. Бо хүннерде Тываның кожууннарында ФГ-шинчилел уламчылавышаан.
Стол теннизинге маргылдаа
Улуг-Хем кожуунда «Оргаадай» көдээ ажыл-агый хереглекчилериниң кооперативи бодунуң 20 чыл болган оюнга тураскаадып, стол теннизинге республика чергелиг маргылдааны Шагаан-Арыг хоорайга эрттирген. Спортчу хемчегге ТР-ниң спорт сайыды Владимир Түлүш, Улуг-Хем кожууннуң чагырга даргазы Эрес Мандан-оол, ТР-де стол теннизиниң федерация даргазы Орлан Адар-оол киришкен. Кожууннуң культурлуг амыдыралында көскү черни ээлеп турар «Он-Кум» мода болгаш костюм театры, кожууннуң ат-сураглыг артистери киржип турар улуг хемчегге Улуг-Хем кожуунга болгаш республикага стол теннизин сайзырадырынга улуг үлүг-хуузун киириштирген хоочун спортчуларны яамы мурнундан шаңнап-мактаан. Назы-хар аайы-биле аңгы-аңгы бөлүктерлиг эр-херээжен командалар аразынга чидиг демиселдиң түңнелинде Барыын-Хемчик командазы тиилеп үнген. Ийиги, үшкү черлерни Чаа-Хөл болгаш Кызылдың 1 дугаар командалары үлешкен.
Сүт-Хөлде аалчылар бажыңы
Суг-Аксы суурда Арзылаң, Долгар Монгуштар изиг-соок суглуг, амгы үениң негелделеринге дүгжүп турар делгем, чырык, чылыг болгаш бүгү эптиг байдалдарны тургускан чаа аалчылар бажыңын ажыткан. Арзылаң Монгуш 2018 чылдан тура хууда сайгарлыкчы бооп ажылдап турар. Ийи-ийи кижи чурттаар үш өрээлдиг аалчылар бажыңының ээлери кожуунда чонунуң хереглелдериниң аайы-биле сайгарлыкчы ажыл-чорудулгазын кылып чоруур. Бажың эт-севи кылыр цехти ажыткан соонда, чүгле Сүт-Хөл кожуунда эвес, республиканың өске-даа булуңнарындан чагыглар кээп турар. Хереглекчиниң күзелиниң аайы-биле эт-септи хуу чонга, уруглар албан черлеринге чагыг ёзугаар кылып турар. Кожуун төвүнге чорук кылып келген чонга, сургакчылап чоруур ажылдакчыларга таарымчалыг байдалды тургузары-биле ажыттынган аалчылар бажыңы кажан-даа ээнзиревес деп шевер болгаш эрес-кежээ монгуштар санап турар.
«Он муң базым» шимчээшкини
Бүгү-делегейниң кадыкшыл хүнүнге тураскааткан Россияның «10 000 базым» шимчээшкининге Таңды кожуун база каттышкан. «Үргүлчүлелдиг болгаш идепкейлиг амыдырал» национал төлевилелдиң шугуму-биле чылдың-на эртип турар бо шимчээшкинге Тываның бүгү чурттакчылыг черлеринде албан черлери идепкейлиг киржип турар. Хөй кылаштап, шимчеп чоруур кижиниң кадыы быжыг болур: кижиниң мага-боду белен кырывас, хан-дамыр системазы, имуннуг система быжыгар, чүрек аарыгларын болгаш чигир аарыын баш бурунгаар болдурбас хемчеглер алдынар.
Мөөрейге белеткел
Каа-Хем кожууннуң В.Г. Иванов аттыг уран чүүл школазы регионнар аразының «Уран чүүлдүң челээжи» мөөрейинге белеткенип турар. Татьяна Лемешонокка удурткан театр салбыры Россия чоннарының чаңгыс эп-сеткилиниң чылынга тураскааткан Тываның, Хакасияның, Бурятияның болгаш Красноярск крайның уран чүүл школаларының аразынга болур мөөрейге «Көк күзелче орук ара» деп шиини белеткеп турар. Бо найырал дугайында тоолда дагестан эзир, башкир дырбактыг, калмык теве болгаш өске-даа маадырлар бичии дагаа оглунга бодунуң күзелин чедип алырынга дузалажып турар. Чалыы артистер бот-боттарынга дуза кадары кайы хире экил деп чүүлдү көрүкчүге билиндирбишаан, төрээн чуртунуң хөй янзы культуразын сеткилиниң ханызындан ойнап турарлар.
Социал хөлезилел бажыңы
Мөңгүн-Тайга кожуун чагыргазы кадыкшылы кызыгаарлыг чаңгыс чер чурттуу Мөңгүн-кыс Каң-оолга социал хөлезилел бажыңының дүлгүүрүн тывыскан. Социал байдалы чедимче чок хамаатыларны бажың-биле хандырар сорулга-биле муниципалдыг өнчү-хөреңгиге хамааржыр бажыңның капитал септелгезин кылып, амгы үеге дүүштүр чаартып берген. Чурттаар оран-сава-биле чонун хандырар айтырыгларны шиитпирлээри-биле кожуун чагыргазы кызып ажылдап турар.
/ Медээлерни Надежда КУУЛАР белеткээн.
Чуруктарны кожууннарның чагыргаларының социал четкиде арыннарындан хоолгалаан.
“Шын” №13 2026 чылдың апрель 9