Сагыш-сеткил сайзыралы, чүдүлге-сүзүк-биле чергелештир амгы үениң аныяктарының аразында нептерээн кудумчу культураларын база Тывага сайзырадып, Делегей чергелиг IV буддийжи шуулганның хемчеглериниң аразынче кииргени чалыы салгалче онза кичээнгейни угландырып турарын херечилеп турар. Август 17, 18, 19 хүннеринде Тываның найысылалынга «Эне-Сай фест» деп ат-биле кудумчу культураларының фестивалы болуп, дыка хөй көрүкчүлерни хаара туткан.
Кудумчу культуралары дээрге хоорай черде аныяктарның чаңчылчаан хевирлерден дашкаар боттарының бот-тускайлаңын онзалап, чаа-чаа хевирлерни дилеп тургаш, чогаадыкчы, спортчу угланыышкыннар-биле сайзыраар хемчеглер болур. Аңаа хөй кезиинде кудумчу танцылары: хип-хоп, брейк-данс, кей-поп..; кудумчу спорту: скейтборд, воркаутер, чадаг-терге спорту..; кудумчу уран чүүлү (стрит-арт): граффити (ханаларда чуруктар)..; кудумчу хөгжүмү: ыраажылар, гитаристер, үрер, соктаар хөгжүм херекселдеринге ойнаар улус, хөөмейлээр салым-чаяанныгларның... кудумчуга бараан болуру болгаш диджеинг биле битбокс хамааржыр. Ол дээрге кайы-бир өске аялганы бодунуң үнү-биле ойнап тургаш, хөгжүмнү тургузары-дыр.
Хемчегни ТР-ниң Аныяктар херектериниң талазы-биле яамызы Аныяктар херектериниң талазы-биле федералдыг агентилелдиң (Росмолодежь) деткимчези-биле эрттирген. Фестивальдың бирги хүнүнде «Азия төвү» скульптурлуг комплексте «Хаан аңнаашкынының» баарында шөлге кудумчу танцыларын көргүскен. Аңаа ниитизи-биле 15 команда киришкен. Оларның ат-сураа чүгле Тыва-биле кызыгаарланмайн, Россияның өске-даа регионнарында боттарын көргүзүп чоруурлар. Дуржулгалыг самчылардан аңгыда, бир дугаар киржип кээп турар сонуургактар база бар. Эрттирикчилерниң демдеглеп турары-биле алырга, фестивальдың кол сорулгазы аразында чижип, мөөрейлежири эвес, а чонга культураның мындыг хевири база бар деп сонуургадыры болуру. Кызылда «K-pop time» танцы школазының үндезилекчизи болгаш удуртукчузу Белекмаа Куулар хемчегни башкарып, киржикчилер биле көрүкчүлер аразында харылзааны билдилиг тургускан.
Бирги хүнүнде кудумчу культуразынга хамааржыр танцылар көрүлдези дыка хөй көрүкчүнү чыып, эңдерик айтырыгларга харыыны берген. Бети дизе рандом хевиринге танцылаарының утказын билбээн көрүкчүлер диджейге шугулдап шаг болду. Херек кырында черле ындыг чүве ышкажыл: душкан-на хөгжүмнү салыптарга, аңаа хамааржыр танцызын кым эң чараш кылдыр теверин көргүзер. Үр болбаанда ол хөгжүм үстүп, өске аялга эгелей бээр – өске танцыны тевер.
Улаштыр флешмоб эгелээн. Аныяктар аразындан «Салчак» чогаадыкчы лабораторияның ырлаар, танцылаар аныяк артизи Херел Конгар өскелерден ылгалып, көрүкчүлерниң кичээнгейин хензиг када хаара тудупкан. Чырык сылдыстар одуруунче бүзүрелдиг бар чыдар Херелдиң мөгейикчилери база хөй болду. Чүге дээрге ол бодунуң блогун сайзырадып эгелээн болгаш бижидикчилери хүнден хүнче немежип турар. Херел Конгар Кызылдың 15 дугаар лицейин дооскаш, А.Б. Чыргал-оол аттыг уран чүүл колледжизинче дужаап кирип турар болду. Ол бөлүү-биле кады чүгле регион иштинде эвес, регионнар аразының хемчеглеринде, делегей чергелиг хемчеглерде киржип турар. Чоокта чаа болган «Алаш-фест» фестивалынга база киришкен. Игорь Крутойнуң Москвага болган «Бурунгаар базым» деп төлевилелинге киржип, «Голос. Дети», «Синяя птица» мөөрейлериниң шилилге чадаларынга киржип турган. Уругларның «Чаа агым» мөөрейиниң чартык финалынче кирген Херел Конгар ырлаар, танцылаарындан аңгыда, барабанга болгаш гитарага ойнап өөренип турар.
Кудумчу культураларының фестивалының ийи дугаар хүнүнде брейк-данс болгаш хип-хопка баттлды организастаан. Англи дылдан очулдурарга, «тулчуушкун» деп бо хевир сөөлгү үеде аныяктар аразында кончуг нептерээн. Үш дугаар хүнүн спортка тураскаадып, скейтборд, чадаг-тергелерге көргүзер көрүштүг болгаш айыылдыг аргаларны чонга сонуургаткан.
Мерген угаанныглар, чүдүлге-сүзүктүг улус сарыг шажынның амгы үеде сайзыралын сайгарып турда, ниитилелде база бир көскү черни ээлеп турар аныяктар боттарының туружун шын тып алыры-биле чогаадыкчы дилээшкиннерни кылып, хостуг үезин чөптүг ажыглап турарын көргүскен.
Надежда КУУЛАР.
Авторнуң тырттырган чуруу.
«Шын» №32 2026 чылдың август 20
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn