| Фотоэскериг |
Аъш-чем продуктуларын бүдүрүлгелер кезээде чурттакчы чоннуң оларны хереглээринден хөйнү бүдүрүп үндүрүп, садыгларга болгаш хөй-ниитиниң чемненилге черлеринге шуптузун садып шыдавазы, санитарлыг негелделер ёзугаар ажыглаар хуусаазы эрткен азы шынары баксыраан аъш-чемни үндүр октап турар.
Россияда чылдың-на 17 миллион тонна хире, багай эвес шынарлыг, аъш-чемге ажыглап болур продукцияны үндүр октап турарын тускай шинчилелдер илереткен. Ол аъш-чем аймаа-биле 18–20 миллион кижини чемгерип болур деп түңнелди шинчилекчилер үндүрген. Тывада чүү хире аъш-чем продуктуларын үндүр октап турарының дугайында ажык медээлер чок, ону санап түңнээр шинчилелдер чорутпаан болгаш ындыг боор.
Кызыл хоорайда маңнажып турар тояанчы ыттарның семис-шыыраан кижилер кайгап турар. Ооң чылдагааны Тываның найысылалында чемненилге черлериниң, садыг-наймааларның болгаш чурттакчыларның үндүр октап турары аъш-чем продуктуларының хөйү, кудумчуларда тояанчы ыттарга четчири. Хоорайның ыттары хлеб чивезин, кургаг, кадыг хлеб артыы бок контейнерлериниң чанында чыдарын кызылчылар эскерип турар. Кызылдың тояанчы ыттарынга чем четчир болгаш артар, ынчангаш олар семис-семис болганы аңаа херечи.
Кандыг-даа дириг амытаннарга аъш-чем четчир боорга, оларның кадыының байдалы эки, төрүп көвүдээри аажок боор. Эң ылаңгыя ыттарга ол дорт хамааржыр, күш-шыдалы эки кыс ыт чылда ийи катап төрүп, эвээш-ле дизе, 2-3 эниктиг бооп болур.
Кызылда ыттарга чем тып чиир черлер эвээш эвес. Ол дээрге столоваялар болгаш аъш-чем садыглары, хөй квартираларлыг бажыңнар чанында контейнерлер, кижилер чем артыын октаар кудумчуларда бок хааржактары.
Чемни кижилер эвээш эвести киир октап турар контейнерлер болгаш бункерлерниң ээлери ыттар база бар. Олар боттарының контейнерлеринче өске ыттарны чагдатпас, ызырты кадарып чыдарлар. Ындыг черге “Гаруда” садыг төвүнүң артыы талазында контейнерлер шөлүн хамаарыштырып болур. “Гарудада” садыгжылар эът болгаш өске-даа аъш-чем артынчызын ынаар октап турарлар.
Бок төгер контейнерлер дуглаар халыптарлыг болур ужурлуг. Бир эвес контейнерлер халып чок болза, оларже хар, чаъс болгаш ыттар кирбес кылдыр кырындан, кыдыгларындан камгалалдарлыг кажааларлыг болурун контейнерлерни тургузарының негелделеринде айыткан. Бир эвес Кызыл хоорайны алыр болза, ол негелделерни сагывайн турар. Ынчангаш контейнерлерни дуглаар халыптар чок, барык шуптузу ажык, ыттарның олардан чем тып чиир аргазы бар.
Аъш-чемниг ажык контейнерлер барда, Кызылдың ыттары семис-семис болбайн канчаар.
Ш. МОҢГУШ.
Авторнуң тырттырган чуруктары.
“Шын” №14 2026 чылдың апрель 16