Февраль 20-де Тываның В. Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрынга 2025 чылда чарлаттынган Ада-чурт камгалакчызының чылын хагган байырлыг хурал болуп эрткен.
Аңаа чаладып келген бүгү албан черлеринден, хөй-ниити организацияларындан болгаш Ада-чурттуң Улуг дайынының хоочуннары, амгы ТШО киржикчилери дээш өскелер-даа киришкен. Оларның аразында боттарының национал хевин кеткен республикада бактаап турар бүгү диаспоралардан төлээлерниң хөй болганын чыылганнар эскерген. 2026 чылды РФ-тиң Президентизи Владимир Путин Россияның чоннарының чаңгыс деминиң чылы кылдыр чарлаан болганда, Тываның хөй нация чоннары шак мынчаар демин каттыштырып турарын көргүскени эскет чок артпаан.
Байырлыг хуралдың эгезинде улуг экранга эрткен чылдың түңнелдерин кыска роликке көргүскен. Ында Ада-чурттуң Улуг дайынынга Тиилелгениң 80 чыл оюнга база Ада-чурт камгалакчызының чылынга тураскааткан эвээш эвес ажыл чоруттунганын чыылганнар билип алган: ТШО-же барык 500 тонна гуманитарлыг чүъктер, аңаа немей чүс-чүс транспорт аймаа, тускай шериг операциязының киржикчилериниң өг-бүлелеринге чедирип турар деткимчелер, волонтёрларның кожуун, сумуларда 120 ажыг пункт бүрүзүнде кылган ажыл-херектери, Кызылда Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчилери маадыр алышкылар Шумовтарга, тускай шериг операциязының киржикчилеринге тураскаалдар, культура албан черлериниң ТШО киржикчилерин деткиири-биле боттандырган төлевилелдери, шии-концерттери, Победа аттыг улуг культура болгаш спорт комплекизиниң ажыдыышкыны дээш бижиир болза, даңзы дыка узун. Муң-муң кижилерниң мөөңнештирген бүгү-ле ажыл-херээниң кол утказы – ТШО-га Тиилелге дээш, Төрээн чурт камгалалы дээш, Чаңгыс демниг Россия дээш дээрзи билдингир.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг чыылганнарга байыр чедиргеш, 2025 чылды түңнеп тура, чоннуң амыр-дыжын хандырып, бистиң тайбың чуртталгавыс дээш амы-тынын харам чокка берип, маадыр өгбелери – Тываның эки турачыларының адын сыкпайн, бо хүнде эрес-дидим чоруун көргүзүп чоруур 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың дээди шериг шаңналы – Кутузов аттыг орден-биле шаңнатканын онзалап демдеглээн. ТШО-дан ээп келбейн барган маадырларның аттары мөңгеде алдар болуп артып каарын айыткаш, оларга болгаш оларның чоок улузунга хүндүткелдиң демдээ – кажыыдалдың минутазын чарлаан.
Улаштыр болган хуралга албан ёзузунуң күрүне шаңналдарын тыпсыр ёзулалын РФ-тиң Президентизиниң шаңналдарындан эгелээн.
Шериг албан-хүлээлгезиниң үезинде эрес-дидим, маадырлыг чоруун көргүскени дээш “Эрес-дидим чорук дээш” медальды:
- гвардияның ефрейтору, Кутузов ордениниң эдилекчизи 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың улуг адыгжызы Ришат Галиастановка;
- гвардияның анаа солдады, Кутузов ордениниң эдилекчизи 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың граната адыгжызы Денис Климовка;
- гвардияның улуг сержантызы, Кутузов ордениниң эдилекчизи 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың адыгжылар кезээниң командири Дмитрий Лебягинге;
- гвардияның анаа солдады, Кутузов ордениниң эдилекчизи 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың пулемёт адыгжызы Херел Сааяга тывыскан.
РФ-тиң Президентизиниң Өөрүп четтириишкин бижии-биле гвардияның улуг прапорщиги, Кутузов ордениниң эдилекчизи 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың артиллерия дивизиязының 3-кү батареязының старшиназы Байлак Ондарны шаңнаан.
Шаңналдар тыпсыр ёзулалдың эң-не девиденчиг болгаш карак чажы-биле үдеттирген кезээ – ТШО-га чок болган киржикчилерниң шаңналдарын ооң чоок улузунга тывысканы болган.
Донецк Улус Республиканың Чазааның Даргазының Чарлыы ёзугаар Донецк Улус Республиканы болгаш ооң чонун камгалаар тулчуушкунга көргүскен эрес-дидим, маадырлыг чоруу дээш “Донецк Улус Республиканың маадыры” атты (мөчээн соонда) гвардияның лейтенантызы, Кутузов ордениниң эдилекчизи 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың шериг-политиктиг ажыл талазы-биле рота командириниң оралакчызы Батый Монгушка тывыскан бедик шаңналды ооң өөнүң ишти Олча Монгушка дамчыдып берген.
Шак-ла ындыг “Донецк Улус Республиканың маадыры” атты(мөчээн соонда) гвардияның капитаны, Кутузов ордениниң эдилекчизи 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың шериг-политиктиг ажыл талазы-биле рота командириниң оралакчызы Цырен Дондоковка тывыскан бедик шаңналды ооң өөнүң ишти Виктория Дондоковага дамчыдып берген.
Луганск Улус Республиканың Чазааның Даргазының Чарлыы ёзугаар Луганск Улус Республиканы болгаш ооң чонун камгалаар тулчуушкунга көргүскен эрес-дидим, маадырлыг чоруу дээш “Луганск Улус Республиканың маадыры” атты (мөчээн соонда) гвардияның ефрейтору, Кутузов ордениниң эдилекчизи 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың хайгыыл батальонунуң хайгыылчы-сапёру Яким Кууларга тывыскан бедик шаңналды ооң авазы Интра Кууларга дамчыдып берген.
Бо чок болган маадырларның чоок улузу сценаже үнүп турда, бүдүн зал туруп, чидиг ыржым соонда чыккыладыр адыш часкаашкыны-биле хүндүткелин, чоргааралын илереткен. Ылаңгыя залга олурган авалар карак чажын тудуп шыдавайн турган.
“Центр” шериг бөлүглээшкининиң командылалының Хүндүлел бижиин Россияның Федералдыг айыыл чок чорук эргелелиниң Тыва Республикада Кызыгаар эргелелиниң начальниги, полковник Владимир Матвеевке, Россияның Күүседир федералдыг албанының Тыва Республикада эргелелиниң начальниги, иштики албанның полковниги Руслан Петеневке, Россияның Федералдыг национал гвардия шерииниң Тыва Республикада эргелелиниң начальниги, полицияның полковниги Алексей Корниенкога тывыскан.
Хамааты идепкейи болгаш хүлээлгезин ак сеткилдиг күүседип турары дээш Тыва Республиканың Чазак Даргазының Өөрүп четтириишкин бижии-биле “Юнармия” Бүгү-россияның шериг-патриотчу хөй-ниити шимчээшкининиң Тыва Республикада регионалдыг штавының начальниги Айдың Шивидекти шаңнаан.
ТШО киржикчилери болгаш оларның өг-бүлелеринге дузаламчы болгаш шериг албанныгларны деткиир ажылды организастаарынга киирген улуг үлүг-хуузу дээш Тыва Республиканың Чазак Даргазының Хүндүлел бижии-биле “Содействие” регионалдыг фондунуң директору Артыш Иргит, гвардияның биче сержантызы, Кутузов ордениниң эдилекчизи 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың шериг оркестриниң хөгжүмчүзү Артыш Монгуш шаңнаткан.
Албан-хүлээлгезин маадырлыы-биле ак сеткилдиг күүсеткени дээш “Тускай шериг операциязының киржикчизи” медаль-биле Росгвардияның Тыва Республикада эргелелиниң “Эзир” дүрген хөделир тускай отрядының оперативтиг-дайынчы кезээниң полицияның сержантызы Чойган Доржуну, Росгвардияның Тыва Республикада эргелелиниң “Эзир” дүрген хөделир тускай отрядының оперативтиг- дайынчы кезээниң оперативтиг төлээзи, полицияның улуг лейтенантызы Мерген Санааны, Росгвардияның Тыва Республикада эргелелиниң тускай даалгалыг күштер килдизиниң начальнигиниң дузалакчызы Сорук Сарыгларны шаңнаан.
“Дайын шөлүнүң оңгузунга кымның кандыг омак-сөөктүү, чүдүлгелии – ылгал чок. Чүгле Тиилелге дээш быжыг бүзүрел оларны каттыштырып турар. Бо хүнде бистиң күжүвүс – Россияның хөй омак-сөөктүг чоннарының чаңгыс деминде” – деп, регионнуң удуртукчузунуң чугаазы байырлыг хуралдың киржикчилеринге кол болуп арткан.
Россияда 200 ажыг аңгы-аңгы омак-сөөктүг чоннар эп-найыралдыг чурттап турар. Чон бүрүзү боду төрээн дылдыг, ёзу-чаңчылдарлыг. Ындыг-даа болза шуптувусту каттыштырып турар чаңгыс күштүг сөс – Россия. Ол дээш, Төрээн чурт дээш, бистиң амыр-дыжывыс дээш хөй-хөй маадырлар тынын берген. Бистиң хүлээлгевис– маадырларны утпас дээш, оларны мөңгежидери.
Ада-чурт камгалакчызының чылын хаап тура, Россияның чоннарының чаңгыс деминиң чылы база Тывада чарлаттынган Тургузукчу күш-ажылдың болгаш өг-бүле үнелелдериниң чылын ажыткан байырлыг хемчег республиканың сураглыг артистериниң концерти-биле доозулган.
К. МОНГУШ.
Ада Тюлюштуң тырттырган чуруктары.
“Шын” №7 2026 чылдың февраль 26