| Патриотчу төлевилел |
Эрткен неделяда Кызыл хоорайның Улусчу чогаадылга бажыңынга «Орус номчулгалар» деп литературлуг-патриотчу төлевилелдиң регионалдыг чадазы болуп эрткен. Тывада шак ол федералдыг төлевилелди «Азия төвүнде орус номчулгалар» деп адай берген дээрзин сагындыраал.
Бо удаада төлевилелдиң темазы: «Россияның төөгүзү, тиилелгелерниң төөгүзү». Бөдүүн номчукчулардан эгелээш профессионал күүседикчилерге чедир, кандыг-даа назы-харлыг болгаш салым-чаяанныг хамаатылар мөөрейге киришкен. Эң-не бичии киржикчи 8 харлыг, а эң улуг назылыы 77 харлыг болган.
Россияның чоннарының Тыва Республика талазы-биле ассамблеязының регионалдыг салбыры хемчегни организастаан.
«Бүгү төлевилел аңгы-аңгы кезектерге чардынган. Бис Россияның төөгүзүн бүрүнү-биле амгы үеге чедир чырыдып турар бис. Тыва чаагай чаңчылдарывыстың онзагай чүүлдерин база киирери чугула болбайн канчаар, ооң дугайы Россияның төөгүзүнде бар, ону бөгүн чугаалажыр бис. Хемчегге келген кижи бүрүзү бүдүн чартык шак дургузунда Россияның эң-не улуг тиилелгелериниң дугайында сактыр»– деп, Россияның чоннарының Тыва Республика талазы-биле ассамблеязының регионалдыг салбырының даргазы Вера Лапшакова тайылбырлаан.
Бо чылын төлевилелдиң төлээлери РФ-тиң алдарлыг артизи Илона Броневицкая биле Россия Федерациязының болгаш Тыва Республиканың алдарлыг артизи Галина Мунзук болган.
Улуг чурттуң төвү Москва хоорайдан аалдап келген Илона Броневицкая хемчегге хамаарыштыр бодалын илереткен: «Россияның чоннарының Ассамблеязы төлевилелдиң кежигүнү болуру меңээ улуг алдар-хүндү-дүр. Бистиң төлевилеливис Тыва черде аңгы-аңгы чоннарны каттыштырып турарынга аажок өөрүп тур мен».
Илона Броневицкаяның чугаалааны-биле алырга, орус дылдың күжү хөй националдыг регионнарга онза ужур-уткалыг: «Орус дыл – бисти шуптувусту каттыштырып турар дыл. Ол дээрге бистиң тынып чоруур агаарывыс-тыр. Классиктиг шүлүктер биске төөгү дугайында чугаалап турар. А бис төөгүнү эки билир болзувусса, аңгы-аңгы үелерде бистиң-биле бир дөмей, идеалдар дээш бедик деңнелге тулчуп чораан кижилерни эки билир болзувусса, быжыг туруштуг чурттап болур бис. Олар хүлер шуткуп куткан маадырлар эвес-тир. Олар база бис дег өг-бүлелерлиг, төөгүзүнге, төрээн черинге ынак кижилер-дир».
Тывага, Красноярск крайга, Иркутск облазынга дээш бо чылын Сибирь федералдыг округка үш аңгы регионга шак бо мөөрей болур. Кызылга болган хемчегниң программазында орус классика, улустуң ырылары, тыва шүлүкчүлерниң шүлүктери, тус черниң композиторларының ырылары кирип турар.
Вера Лапшакованың демдеглээни-биле алырга, бо төлевилел республикада бир дугаар болуп турар. Удавас кожууннарже үнүүшкүннер болур.
«Шак бо хемчегни республиканың шупту кожууннарынче тарадыр, нептередир сорулга салдынган. Бо дээрге чүгле аянныг номчулга эвес, а улуг хемчээлдиг оюн-көргүзүг-дүр»– деп, Вера Лапшакова келир үеде планы-биле үлешкен.
Илона Броневицкая ук программаны чер бүрүзүнге көргүзер ужурлуг, режиссураның, литератураның болгаш артистерниң кайгамчык уран чүүлү деп үнелээн.
Чүгле аянныг номчулга мөөрейи эвес, а патриотчу делгелгени база организастаан. Улусчу чогаадылга бажыңының фойезинде «Маадырның караанче көр» деп фото-делгелгени тускай шериг операциязынга маадырлыы-биле бажын салган дайынчыларның аваларының кылып белеткээни делгелге база болган.
Аваларның делгээни чуруктарда дайынчыларның чүгле карактарының чуруктарын делгээн болду. «Кижи бүрүзүнүң карааның көрүжү тускай. Кижиниң караа ооң сагыш-сеткилиниң көрүнчүү дээр-ле болгай. Маадырларже удур көргеш, оларның сагыш-сеткилин «бакылаарынче» силерни чалап тур бис. Бистиң шак бо ханы уткалыг төлевилеливис чүгле российжи сүлде-сүзүк төрээн черивисти камгалап шыдаар деп чүүлдү онзалап демдеглеп турар. Демнежипкеш, чаңгыс улуг российжи чон болуп алгаш, кандыг-даа бергелерни ажып эртип, тиилеп шыдаар бис» – деп, Вера Лапшакова чугаалады.
ТШО-га киржип тургаш, маадырлыы-биле бажын салган маадырларның аваларының Тыва Республикада комитединиң удуртукчузу Алима Кара-ооловна Лопсанның база Айсула Александрова биле Татьяна Александрованың ачызында «Маадырның караанче көр» деп делгелге тургустунган.
Бир маадырның авазы Чодураа Кууларның чугаалааны-биле алырга, оолдарының карактарының чуруунуң македин тускай специалиске кылдыргаш, «Шевер» садыынга парладып, хооладып ап турар.
«Бүгү Россияда «Маадырның караан көр» деп акцияны Тывада боттандырганывыс бо. Россияның 40 ажыг регионнарындан авалар киржип турар»– деп, ол дыңнаткан.
Айдың ОНДАР.
Авторнуң тырттырган чуруктары.
“Шын” №40 2026 чылдың октябрь 15
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn