| Ч.Ч. Кууларның 85 харлаанынга |
Төрээн Тывавыстың төөгүзүнде тыва чонувус каш-даа дайын халаптарын көрүп эрткен: Тыва Арат Республика тургустунарының мурнунда чылдарындан аңгыда, Ада-чурттуң Улуг дайыны, көрей дайыны, афган дайыны, бирги, ийиги чечен дайыннары. 2022 чылдың февраль 24-те эгелээн тускай шериг операциязы ам бо хүннерге чедир уламчылап турары эң-не муңгаранчыг. Бо бүгү болуп турар дайын халаптарга тыва кижи ийинге черле артып калбайн чораан. Чеже-чеже совет дайынчылар бо дайын-чааларга маадырлыг чоруун көргүзүп, чежези дайын шөлдеринге амы-тынындан чарылбаан дээр. Дайын шөлдеринге шериглер шүлүктерни чогаадып, дайынчы эш-өөрүнүң хей-аъдын көдүрүп чорааннар болгай. А төрээн черинде, тылдың кижилери база дайынчы маадырлар дугайында чогаалдарны хөйү-биле чогаадып, оларга тураскаадып турарлар.
Бистиң тыва чогаалчыларывыс база уран-чечен хөй-ле чогаалдарны маадыр дайынчыларывыска тураскаадып бижип чоруурлар. Оларның одуруунда Черлиг-оол Чашкынмааевич Кууларның чогаалдары база хөй. Чижээлээрге, «Поездиге», «Тайлы берзин», «Кабул дүнү», «Бесланны чазылдырган…», «Байлак маадыр» деп шүлүктери, балладалары бар. Ооң «Маадырның партазы» деп балладазындан одуругларны номчуп көрээлиңер.
Маадырның партазы
(Баллада)
1.
Эге класс чажындан-на
Эштеринге эргеленчиг,
Эртем-номга сонуургалы
Эмин эрттир төлүм чүве.
Хайлыг дайын оглумну чоп
Хайыра чок кара черже
Октапканыл? О, бурган…
Ооң орган партазын…
ой та?..
2.
Кым ээлээр? Бодап көргер,
Төрээн чурт дээш
чараш оглум
Кызыл тынын
берипкен-дир –
Төлептиглер ону дөзээр?!
Каш хондур караам
суун төп,
Качыгдалга алзы бердим.
«Авай! Авай!
Орталан» – деп,
Ажы-төлүм ыглап сыктаан…
Ие үүрүм ам-на миннип,
Ишти-баарым орталанып,
Уруг-дарыым ачазының
Ужур чөвүн
угаап билдим.
3.
«Маадырның партазын»
Барып көөлү, угбай –
деп-ле,
Башкы уруг чедип келгеш,
Школаже мени чалаан.
Удавайн чорупкан бис.
Улус ында чыглып келген.
Үе-шагның маадыр соруун
Үрер хөгжүм
дамчыдып тур.
4.
«Полктуң оглун» сактып,
Бодум быжыг туттунуптум.
Оглум орган партазынга
Оожум ээгип мөгейдим оо.
Ооң караа сагыжымга
Хүлүмзүрүп, хүнче көрдү.
О, богда, ылап маадыр,
Күштүг оолдуң
авазы мен!
Чон ынчаар адап каанда,
Чоп кончуг муңгараар мен.
Човулаңны чоргааралым
Чоорту өжүр
базып кааптар.
5.
Эртем-номче чүткүл-соруу
Эң-не быжыг эжиңерниң
Адын улам бедик тудуп,
Маадырның партазынга
Бараан болгар, ажы-төлүм!
27-30.11.2022 ч.
Бүгү-российжи «Маадырның партазы» деп аттыг төлевилел маадырлыг чаңгыс чер чурттугларывыска чоргааралды быжыглавышаан, хамааты бүрүзү патриотчу быжыг тура-соруктуг болурунга улуг салдарлыг деп үнелелди Черлиг-оол Кууларның «Маадырның партазы» деп балладазы бадыткап турар. Дайын-чааның шөлдеринге маадырлыы-биле амы-тынындан чарылган эрес-дидим кижилеривис кажан-даа уттундурбас. Маадырларга алдар!
/ Алдын-кыс ООРЖАК.
Ак сумузу.
Чурукту интернеттен алган.
"Шын" №4 2026 чылдың февраль 5