Болгарияда Самокова хоорайга май 11-17 хүннеринде 17 харлыг оолдар, уруглар аразынга Европаның бирги чери дээш спортчу (грек-рим, кыс уруглар, хостуг) хүрештер маргылдаазы болуп эрткен.
Май 12-13 хүннеринде грек-рим хүрешке командалар аразынга маргылдаага Россияның мөгелери 5 алдын, 1 мөңгүн, 1 хүлер медальдарны чаалап алгаш, 1-ги черже үнгеннер. 2-3 дугаар черлерни Армения биле Азербайджанның командалары алганнар.
Май 14-15 хүннеринде кыс уруглар хүрежинге Россияның мөге кыстары 2 алдын, 4 хүлер медальдарны чаалап ап, командазы 1-ги черге төлептиг болган. Шаңналдыг 2-3-кү черлерни Украина биле Турцияның командалары алган.
Май 16-17 хүннеринде хостуг хүреш маргылдаазынга Россияның мөгелери 3 алдын, 2 мөңгүн, 2 хүлер медальдарны алгаш, 1-ги черге төлептиг болганнар. Шаңналдыг 2-3 дугаар черлерни Азербайджан биле Грузия командалары алганнар.
Европаның бирги чери дээш спортчу хүрештерниң 3 хевиринге Россияның командазы бүзүрелдии-биле 1-ги черге төлептиг болганы – улуг чоргаарал. Бо чемпионатка хостуг хүреш мөгелериниң аразынга Кызылдың Олимпийжи курлавырлар училищезиниң сургуулу Максим Монгуш арга-хорга талазы-биле бедик, чараш хүрешти көргүзүп, эштериниң, тренерлериниң хей-аъдын көдүрген. Максим 65 килдиг мөгелер аразынга түңнел хүрешке чедир 3 мөге-биле хүрешкеш, чаңгыс-даа сан бербейн, 30 биле 0 кылдыр ойнааны бедик көргүзүг болган. Түңнел хүрешке Максим Азербайджан мөге Рашид Назаровту шииткекчилерниң сайгарылгазы ёзугаар 15 биле 2 санга эрте тиилеп, чемпион атка төлептиг болганы – улуг чедиишкин. Максим хостуг хүреш мөгелеринден Россияның тугун база гимнин бир дугаар көдүрткени – тыва чонга, мөгелерге улуг алдар. Чемпионаттың коргуш-сыныш чок маадырлары Максим Монгушка, тренери Күзел Александрович Иргитке (Кызыл кожууннуң “Авырга” спорт школазы) спортчу чедиишкиннерни күзедивис.
Начын Куулар күштүүн, туруштуун бадыткаан
Алма-Ата хоорайга май 12-17 хүннеринде спортчу (грек-рим, херээжен, хостуг) хүрештерге Казахстанның Кубогу дээш шыырактарның аразынга шилилгелиг маргылдаа болуп эрткен. Кубок дээш маргылдааның кол сорулгазы – Кубокту чаалап алган чемпионнар делегей чемпионадынга киржир, 2 дугаар чер алган мөгелер Азия чемпионадынга база шаңналдыг 3 дугаар чер алган мөгелер делегей чергелиг маргылдааларга киржир эргелерни алыры болур.
Ол Кубок дээш маргылдаада Россияда 65 килдиг шыырак мөгелерниң бирээзи, делегей чергелиг спорт мастери Начын Куулар керээ ёзугаар Шымкент хоорай дээш киржир эргени алган. Начын бо удаада эки белеткелдиг киргенин маргылдаага хүрежи көргүскен. Начын Кууларның Тывада тренери, чоокта чаа “Россияның алдарлыг тренери” деп атка төлептиг болган Айдаш Анатолиевич Самдан. А Казахстанда Шымкент хоорайның улуг тренери Жансуланның удуртулгазы-биле белеткелди эртип турар.
Хостуг хүреш мөгелериниң маргылдаазы май 16-17 хүннеринде болуп эрткен. Баштайгы салыгларда Начын бүзүрелдиг эки хүрежип, удурланыкчыларын чииги-биле ажып, дөрт шыырак мөгениң санынче кирген. Дөрт шыырак мөгениң финал кирер хүрежинге Начын Куулар биле Шаттык Алайдарның хүрежинде, кажан сан 4 биле 1 апаарга, кубик октаан соонда, хөй улустуң (көрүкчүлер, мөгелер, тренерлер, шииткекчилер) сайгарылгазын кылган. Түңнелинде хүрешти видеодан катап-катап көрген соонда, Начынның саннарын Алайдарга берген. Ынчалган соонда Начын 2 сан четпес апарган. Бо бүгүнүң тайылбырын Олимпийжи чергелиг шииткекчи Жумабеков дыңнаткан. Шиитпирлиг хүреште Начын удурланыкчызын буттапкаш, хевис иштинче киир сөөртүп турда, Алайдар хевис артынче арны биле кээп ушкан. Шииткекчилер Начынга 2 санны берген. Бир эвес Начын буттааш, үндүр идипкен болза, чүгле 1 сан алыр турган. Ол үеде Алайдар хүрештен дезип, хевистен үне халып база арны-биле хевиске чыда дүшкен болуп турар. Шииткекчилер Алайдар биле тренериниң дүрүмнү эки билбезин шынзыдып, тиилелгени Начынга берген. Бо удаада шииткекчилер эрткен чылгы ыядынчыг чоруун катаптаарындан корткаш, шын шиитпирни үндүргеннер.
Түңнел хүрешке Начын Куулар биле Адиль Оспанов артканнар. Хүрештиң бирги чартыында Начын үш катап дидим, шалыпкын халдаан соонда, 6 биле 0 кылдыр доозулган. Ийи дугаар чартыында Начын база катап халдааш, 2 санны дораан алган, сан 8 биле 0 апарган. Мөгелер хүрежип турда, Начынның удурланыкчызы будунда кемдээшкини киргеш, эмчи дузазын кыйгырган соонда, элээн болганда тренери аржыылын октааш, мөгени хүрешпес деп шиитпирни үндүрген. Түңнелинде Начын Куулар Казахстан Кубогун чаалап алгаш, делегей чемпионадынга хүрежир эргени алган.
Хүрээ хүрежиниң катап төрүттүнгени
Ыдыктыг Сака-Даваа айында Тыва, Бурят, Калмык республикаларның сарыг шажын башкылары Москвада “Тубден Шедублинг” хүрээзиниң кончуг чараш көктүг-шыктыг черинге чаңчыл ёзугаар боттарының төөгүлүг национал хүрештерин эрттиргеннер. Маргылдааның кол сорулгазы — сарыг шажынның бурун оюннарын эгидип сайзырадыры. Бир дугаар төөгүлүг тыва, бурят, калмык хүрештер маргылдаазынга Забайкал крайдан, Чита облазындан, Бурят, Тыва, Калмык республикалардан база Кыргызстандан чалаткан 100 хире мөгелер хүрешкен.
Хүрээ маргылдаазының чуруму-биле бурят “Бухэ Барилдаа” база калмык “Бёк Бэрэлдян” хүрештер кил аайы-биле, а тыва хүреш тулган тиилекчи илередири-биле деткикчилерниң дузазы-биле көдүрлүүшкүннүг ачыр-дачыр солун байдалга болганын демдеглээр апаар.
Камбы-лама эргелелиниң деткимчези-биле тыва хүреживистиң шаңнал фондузу немешкен. Шүүлген мөге 100 муң акша, үжүүрлешкен мөге 50 муң акша, 3-4 шаңналдыг черге төлептиг болган мөгелер 30 муң рубльди алган. Ачыр-дачыр солун маргылдааларның түңнелинде тыва хүрешке 55 мөгениң хүрежинге суму Арзылаңы Сүлде Донгак, Начын мөге Юрий Кызыл-оол үжүүрлешкен, 3-4-кү шаңналдыг черлерже Белек Монгуш биле Шоваалаң Саая киргеннер.
Бурят хүрешке Шоваалаң Саая 65 кил чедир мөгелер аразынга 1-ги черни, Чолдак-оол Шоваа 75 кил чедир мөгелер аразынга 1-ги черни, суму чергелиг Арзылаң мөгевис Сүлде Донгак 85 килден өрү аар деңзиге 1-ги черни база Начын мөге Юрий Кызыл-оол 3-кү черни алганнар.
Калмык хүрешке Начын мөге Юрий Кызыл-оол 85 килден өрү деңзиге 1-ги черге, суму чергелиг Арзылаң мөгевис Сүлде Донгак 85 килден өрү аар деңзиге 3-кү черге, Белек Монгуш 85 килге чедир 3-кү черге төлептиг болганнар.
Мындыг төөгүлүг ыдыктыг айда өске чоннарның мурнунга чоргаар, чараш хүрежин көргүскен мөгелеривиске изиг байырывыс чедирдивис. Эр хей, мөгелер!
“Шын” №19 2026 чылдың май 21
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...502