Тозан чылдар ортузунда бир-ле кышкы узун кежээде даай-авам бажыңынга чыглып кээп, хөөрежип олургаш, чоорту коргунчуг чугааларже шилчий берген бис. Бүзүревес дээрге, таварышкан улусту бис шупту таныыр бис. А ол төөгүлер ийи-үш дугаар кижилер дамчыштыр дыңналып кээп, чон аразынга тарай бергилээн.
Руль былаажыр кадай
Кызылда чаа-ла өг-бүле тудуп чурттай берген бир эр Сүт-Хөл кожуунда чурттап чоруур ада-иезиниң аалынга сиген кылчып, каш хүн турупкаш, орай кежээ чанар деп барган. Ынчан өдекте сараадын тургузуп алганынга өөрүп, шайлап олурган улус аразындан тыва шимени ийи-үштү чооглапкан «көөр» честези чуржузун доктаадып, чагаан-дыр:
– Орай дүне орукка чорба, чуржу. Аалга хонуп алгаш, 6 шакта хаптар болбазыкпе. Дүн чоруктуг хей чүвелер орукка таваржып болур, айыылдыг болгай.
– Чоруп олурайн, анаа-анаа. Эртен ажылдаар болгай мен, шөлээм төнген. Кады чоруур эш болза харын – деп, ол ынавайн барган. Аңаа эш болуп чоруур кижи-даа тывылбас хире апарган. Жигулизин ажылдаткаш, авазының суп берген ак чемин, эъдин артыкы олутка салып алгаш, шимчеп үнүп чыдырда, честези бо таакпы чырыктапкан холун былгап кылаштап олурган.
– Ынчаарга мындыг эвеспе, чуржу, бээр дыңна. Чайлаттынмас чүве-дир, көөрүмге, дөмей-ле таваржыр-дыр сен. Артты ашкаш, кудургайлап бадыпкаш, дески орукка кээриңге, херээжен кижи дозар эвеспе. Олуртур хамаанчок, тура-даа дүшпес сен. Шуут коргуп болбас. Шыырак кижи алдырбайн баар боор сен, таптыг чоруур сен кө- рем – дээш, ооң эктин часкагылааш, үдеп каан. Чадаананы, Адар-Төштү эрткеш, шагзырап, уйгузурай бергенин эскерип кааш, магнитофонун алгыртып алгаш, деңге ырлап шаап олурарга, шынап-ла, машина чырыынга кижи дүрзүзү ырактан көстүп келген. Эр-кызын-даа херекке албайн, турбас сен дээн болгай дээш, шаап эрте берген. Элээн халдып бар чыдырда, хенертен ооң рулюн бир кижи былаажы берген дег болу берген. Кижи боду-даа, холдар-даа көзүлбес, ол хирезинде күштүү кончуг кылдыр ол-бо талазынче долгап-ла эгелээн. Кижиң кортпас сен дээн болгай дээш, хыйланып, кончуттунмушаан, бар шаа-биле күштежип, орук кыдыынче үндүр халытпас дээш, былаажып чорааш, мүн-не тиилеп алган хире – руль чиигеп келген. Чүрек чайлып кал часкан тиккиңейнип чоруурун ам-на эскерип, соңга чодар союндаа-биле дерин чоттунуп, тура дүшпейн чоруп ора-ла, чоорту оожургап алган. Хоорайга 5 шак ажа дүжүп чорда, кире халдып келген. Бажыңынга келгеш, оглун эмзирип чыдар кадайынга ыыттавайн, 6 шак ажарын манап алгаш, артыжанып каапкан. Каш хонганда честези келгеш, мөге-шыырак чуржузун мактап, черле дүне орукка чорбазын катап база чагып каан.
“Шын” №36 2026 чылдың сентябрь 17
Чурукту ГигаЧатка чураан.
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn