Август 22-23 хүннеринде Мьянманың Президентизи Мин Аун Хлайн Тывага аалдап кээп чораан. Бо онзагай болуушкун улуг хемчээлдиг делегей программазының аайы-биле Россияның Президентизи Владимир Путин, Беларусьтуң Президентизи Александр Лукашенко-биле ужуражылгазының түңнелинде боттанган. Россияның буддийжи төптериниң бирээзи болур Тыва Республика Мурнуу-Чөөн Азияда Индокитай чартык ортулуктуң барыын талазында Мьянма Эвилели Республиканың делегациязының сонуургалын чаалап алган.
Мьянманы 1989 чылга чедир Бирма деп адап турган. Ол Индия, Бангладеш, Кыдат, Лаос болгаш Тайланд-биле кызыгаарлажып чыдар. Мьянмада 135 аңгы омак-сөөктүг чон чурттап турар. Кол шажын-чүдүлгези – буддизм. Христиан, мусульман болгаш индус аңгының чүдүлгелери база бар. Россия-биле найыралчы харылзааларлыг даштыкы күрүнелерниң бирээзи. Ол харылзаа 1948 чылда эгелээш, чоорту сайзыраза-сайзыраза, бо хүннерде быжыг бүзүрел байдалында келген. Ийи чурттуң аразында саң-хөө талазы-биле харылзаалар эки чоруп турар, оларның үштүң ийи кезии рубль-биле хемчээттинген. Шериг айтырыглары, шериг техниказы болгаш камгалал талазы-биле кады ажылдажылганы сайзырадырын дугуржуп турар.
Август 22-де дээрги Мин Аун Хлайн ужуп кээри билек, аэропорттан уткуп алгаш, Тываның Чазааның хуралдаар залынга ужуражылганы ажылчын байдалга эрттирген. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг Россияның Тыва деп регионун аалчыларга таныштырып, тыва черде үш дугаар изин арттырып турар даштыкы күрүне удуртукчузу болганын демдеглээн. Республиканың төөгүзүнде бир дугаарында Моол Арат Республиканың удуртукчузу Юмжагийн Цэдэнбал совет үениң 80 чылдарында кээп чораан. 2007 чылда Владимир Путин-биле кады Монаконуң хааны Альбер II аалдап чораан.
Мьянманың Президентизи Мин Аун Хлайн бодунуң чуртун таныштырбышаан, Владислав Ховалыгны аалдап кээринче чалаан. Ол Россияже хөй удаа кээп турар, ынчалза-даа Тываже бир дугаар кээп турарын, ооң бойдус чурумалының каазын, найысылалдың арыг-силиг, чаражын магадап эскергенин чажырбайн, сеткилинге Тываның таарышканын, сагыш-сеткили көдүрлүп келгенин өөрүшкү-биле дыңнаткан.
Найыралчы харылзаалар, кады ажылдажылга чүгле шажын-чүдүлге талазы-биле эвес, оон-даа делгем кылдыр сайзыраарынга бүзүрелин Тываның Баштыңы илереткен. Тыва – туристер хаара тудар талазы-биле дуржулгазы чылдан чылче улгадып, сайзырап олурар регион. Ынчангаш турисчи харылзааларны, оон аңгыда культура, өөредилге болгаш гуманитарлыг адырга кады ажылдажылганы чорудуп, чаа-чаа төлевилелдерни боттандырарынга беленин дыңнаткан.
Мьянманың элчин чери Москвада, Санкт-Петербургта, Новосибирскиде ажылдап турар, чоокку үеде Владивостокка база ажыттынар. 2026 чылдың январь 1-ден эгелеп ийи чурттуң аразынга виза чокка кызыгаар эртер чурум тургустунган. Россияның аңгы-аңгы дээди өөредилге черлерин чеди муң ажыг кижи доозуп ап, төрээн Мьянмазында ажылдап турар, бо хүннерде 400 ажыг сургуул өөредилгезин Россияда уламчылап турар. Бо бүгүнү Мин Аун Хлайн таныштырган.
Даартазында аалчыларны культурлуг программаже чалаан. Тываның Виктор Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрынга сураглыг артистер, ат-сураа делегейде сурагжаан коллективтерниң концертин көргүскен. Тыва хөөмей-сыгыт болгаш Национал оркестрниң хөгжүмүнге даштыкы аалчылар бедик үнелелди берген. Аалчыларның изиг-изиг адыш часкаашкыннары бистиң артистеривиске улуг шаңнал болганы чугаажок. Улаштыр найысылалдың төөгүлүг чараш черлеринче аян-чорукту кылбышаан, Тываның төөгүзү-биле таныштырып, Алдан-Маадыр аттыг национал чурт-шинчилел музейинге барганнар. Аңаа сураглыг скиф алдыннар коллекциязын, чоокта чаа Чиңге-Тей I базырыктан тывылган үнелиг эртинелерни сонуургап көргеннер.
Хөй эвес үени эрттирген-даа бол, Мьянманың делегациязы Азияның төвүнде турар Тыва дугайында дыка хөйнү билип ап, туризм талазы-биле байлак курлавырын онзалап демдеглээн. Баштайгы исти арттырган соонда, найыралчы харылзаалар быжыгар ужурлуг. Владислав Ховалыг катап база Тывага аалдап кээр кылдыр Мьянманың удуртукчузун болгаш кады ажылдап чоруур делегациязын чалаан.
Надежда КУУЛАР.
Ада ТЮЛЮШТУҢ тырттырган чуруктары.
«Шын» №33 2026 чылдың август 27
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn